24. Псіхалагічныя асновы тэорый навучання.

Усе сучасныя кірункі навучання могуць быць разгледжаны з пазіцыі некаторых агульных падстаў:

1.на падставе непасрэднасці (апасродкаванасці) узаемадзеянні таго,хто навучае і навучэнца могуць быць вылучаны формы кантактнага (традыцыйна распрацоўваныя кірункі навучання) і дыстанцыйнага навучання.

2. на падставе прынцыпу свядомасці (інтуітывізму) вылучаецца навучанне, суадноснае з інтуітыўным засваеннем досведу, напр. засваеннем родн. мовы.

3.на падставе наяўнасці кіравання адукацыйным працэсам навучанне можа быць падзелена на: якое не засноўваецца на ім (напр., традыц.) і якое разглядае кіраванне ў якасці асноўнага механізму засваення.

4.на падставе ўзаемасувязі адукацыі і к-ры могуць быць размежаваны навучанне, асновай якога з'яўляецца праекцыя выявы к-ры ў адукацыю і фарміраванне праектнай дзейнасці навучэнцаў(тэорыі праектн. нав-ня), і навучанне, заснаванае на дысцыплінарна-прадметным прынцыпе (традыц.).

5.на падставе сувязі навучання з будучай дзейнасцю можа быць вылучана кантэкстнае навучанне і традыцыйнае пазакантэкстнага тыпу.

6. па спосабе арганізацыі навучання вылучаюцца актыўныя ф-мы і метады навуч-ня і традыцыйн. (інфармацыйнае, якое паведамляе) навуч-не.Кірункі нав-ня: традыцыйнае, праблемнае, навучанне, заснаванае на тэорыі паэтапнага фарміравання разумовых дзеянняў, алгарытмізацыя навучання,праектнае навучанне.Праблемнае.Заснавана на атрыманні новых ведаў навучэнцамі пасродкам рашэння тэарэтычных і практычных праблем, праблемных задач, сітуацый. Праблемная сітуацыя для чалавека ўзнікае, калі ў яго ёсць пазнавальнае запатрабаванне і інтэлектуальныя магчымасці вырашаць задачу, пры наяўнасці цяжкасці, супярэчнасці паміж старым і новым, вядомым і невядомым, дадзеным і шукаемым, умовамі і патрабаваннямі.Этапы: усведамленне прабл. сітуацыі, фармулёўку праблемы аналізу сітуацый, рашэнне праблемы, якое ўключае вылучэнне, змену і праверку гіпотэз, праверку рашэння.ПраграмаванаеУ аснове-дыдактычныя прынцыпы паслядоўнасці, даступнасці, сістэматычнасці, самастойнасці. Працэс засваення, выпрацоўкі ўмення кіруецца праграмай. Існуюць 3 асн. ф-мы праграмавання: лінейнае, разгалінаванае і змяшанае.Кантэкстнае шырока распаўсюджана ў сярэднім і ў вышэйш. адукацыі. Навучальная інф. прад'яўляецца ў выглядзе навучальных тэкстаў(знакава).

23. Навучанне - сумесная дзейнасць настаўніка і вучня, якая забяспечвае засваенне ведаў школьнікамі і авалоданне сп-бамі набыцця ведаў. Падчас навучання ўзаемадзейнічаюць 2 віды дзейнасці: дзейнасць вучня (навучальная) і настаўніка (педагагічная). Выгоцкі падкрэсліваў вядучую ролю навучання ў разв-ці асобы як вырашальнага фактару, які рухае сілы разв-ця. Навучанне павінна забягаць наперад развіцця і падцягваць яго за сабой. Выгоцкі вылучаў 2 зоны(узроўня) разв-ця дзяцей: Зону актуальнага развіцця, якая.характарызуе асаблівасці псіхічных ф-й дзяцей, якія склаліся на сённяшні дзень. Зону найбліжэйш. разв-ця, як.патрабуе арыентацыі на рэалізацыю ў дзіцяці магчымасцяў заўтрашняга дня. Навучэнне характарызуе факт набыцця ч-кам новых псіхалагічных якасцяў і ўласцівасцяў у навучальн. дзейнасці. Віды навучэння: 1.Характэрныя як для ч-ка, так і для жывёл: Навучэнне па механізме імпрытынга - хуткае, аўтаматычнае, амальмаментальнае прыстасаванне арганізма да пэўных умоў яго жыцця з выкарыстаннем практычна гатовых з нараджэння ф-маў паводзін (прыроджаныя інстынкты); умоўна-рэфлекторнае навучэнне – узнікненне новых ф-маў паводзін як умоўных рэакцый на першасны нейтральны стымул, які раней не выклікаў спецыфічнай рэакцыі(слова як некаторае спалучэнне гукаў); аперантнае навучэнне - набыццё в, у і н метадам спроб і памылак. 2. Характэрны толькі для чалавека: вікарнае навучэнне - праз прамое назіранне за паводзінамі інш. людзей, у выніку якога ч-к адразу пераймае і засвойвае назіраныя ф-мы паводзін; вербальнае - набыццё ч-кам новага вопыту праз мову і інш. знакі.Механізмы навучэння: 1. фарміраванне асацыяцый. Гэты механізм ляжыць у аснове ўсталявання часавых сувязяў паміж асобнымі ведамі ці часткамі вопыту.2.перайманне. Выступае ў якасці асновы для фарміравання галоўным чынам уменняў і навыкаў.3.Адрозніванне і абагульненне. Звяз. пераважна з фарміраваннем паняццяў. 4.Інсайт(здагадка). Прадст.сабой непасрэднае меркаванне ч-кам я-н новай інф-ыі, чагосьці невядомага ва ўжо вядомым, знаёмым па мінулым вопыце. Інсайт з'яўляецца кагнітыўнай базай для р-ця інтэлекту дзіцяці.5. творчасць. Служыць асновай для стварэння новых ведаў, прадметаў, уменняў і навыкаў, не прадстаўленых у выглядзе гатовых для засваення ўзораў.

22. Узростав. асаблівасці псіхічн. Разв-ця ў раннім юнацтве – п-д антагенезу 15-17г. (старэйш. шк. ўзрост).Сац. сітуацыя раз-ця: 1)юнак знаходзіцца на парозе ўступлення ў самастойнае жыццё; 2) існуе залежнасць ад дарослых і, перш за ўсё ад бацькоў і ў г. плане юнак яшчэ дзіця. 3)у асобе актуалізуюцца патрэбнасці, звязаныя з тым, якім быць і кім быць (з-чы самавызначэння). ВВД- дзейнасць, у якой фарміруюцца новыя віды дзейнасці і адбываюцца асобасныя змяненні. З’яўляецца асноўнай у дадзены п-д раз-ця. ВВД – вучэбна-прафесійная дз-сць –у ходзе якой акрамя засваення ведаў вырашаюцца з-чы прафарыентацыі і прафісійнага самавыз-ня. Новаўтварэнне – уперш. ўзнікшая на дадзеным узроставым этапе якасць ці ўласцівасць асобы, якая вызначае ўвесь ход разв-ця асобы на гэіым этапе. Новаўтварэнні: 1)светапогляд (Юн-ва хар-ца завяршан. фар-ня светапогляду; 2)сіс-ма каштоўнасных арыенціраў і сац. установак. 3) цэнтральнае новаўт-не: прафесійнае і асабовае самавызнач-не, Агульна-эмацыйная, інтэлектуальная і грамадска-сац. сталасць, з’яўленне гетэрасексуальнай цікавасці да супрацьлеглага полу, уменне арганізаваць свой час, засваенне мужчынскай-жаночай ролі, амацыйная незалежнасць ад бацькоў, форміраванне сацыяльна-адказных паводзін. Юнакі і дз-ты здольны сістэматызаваць і абагульняць свае веды пра сябе, імкнуцца разабрацца ў сваіх псіх-ых асаблівасцях, пачуццях, учынках, унутраных перажыванняў, прычынах сваіх паводзін, прыняцце свайго Я-вобраза.

21. Асноўн. новаўтварэнні ў падлеткав. узросце - п-д антагенэзу ад 10/11-15 г., які адпавядае пачатку пераходу ад дзяцінства да юнацтва. Сац. сітуацыя раз-ця: 1) у падлетка з’я-ца ўстойлівае імкненне да незалежнасці, да самастойнага жыцця; 2) блізкія людзі (перш за ўсё бацькі і інш. дарослыя) ставяцца да падлетка як да дзіцяці. Новаўтварэнне – упершыню ўзнікшая на дадзеным узроставым этапе якасць ці ўласцівасць асобы, якая вызначае ўвесь ход разв-ця асобы на гэіым этапе.Новаўтварэнні: пачуццё даросласці і развіццё самасвядомасці, абстрактнае мысленне, разв-цё фантазіі (прыводзіць да разв-ця эгацэнтрызму), самаацэнка, сац. сталасць, інтэлектуальная сталасць (вучэбная дзейнасць будзе ажыццяўляцца станоўча, калі ёсць задаволенаць у зносінах і самасцвярджэнні)ВВД – інтымна-асобасныя зносіны, пазнанне адносін. Адбываецца разв-цё асобаснай сферы.ВВД- дзейнасць, у якой фарміруюцца новыя віды дзейнасці і адбываюцца асобасныя змяненні. З’яўляецца асноўнай у дадзены перыяд развіцця.

20. Асн. пс-ныя новаўтварэнні ў малодш. шк. узросце і іх х-ка. П-д жыцця (дзяцінства) ч-ка ад 6-7 год да 10-11 год. Паступленне ў школу адлюстроўвае вялікія змены ў жыцці чал-ка. Рэальна такая змена рэалізуецца праз шэраг элементаў сац. роляў: 1)сац. роля вучня. Быў старэйшым у д/с, стаў малодшым у школе. Пашыраецца кола абавязкаў:авалодваць новымі ведамі, уступаць у зносіны з масай новых людзей. найбольш удала прыстасоўваюцца да змен тыя дзеці, як. найбольш падрыхтаваны: а) фізіялагічна (здароўе, раз-цё цела, узросту); б) Ψ-на (добры ўзровень развіцця інтэлекту (увага, мысленне, успрыманне), дастатковая падрыхтаванасць). 2) Сац.- Ψ-ая падрых-сць: а) уменне ўступаць у кантакт з незнаёмымі людзьмі; б) уменне ўст. у кант. з дарослымі; в) уменне арыентавацца сярод людзей. 3) Асобасная падрых-сць да шк.: а) станоўчыя адносіны да школы; б) жаданне стаць вучнем. Новаўтварэнне – упершыню ўзнікшая на дадзеным узроставым этапе якасць ці ўласцівасць асобы, якая вызначае ўвесь ход развіцця асобы на гэіым этапе. Новаўтварэнні: адвольнасць, унутраны план дзеянняў (магчымасць аперыраваць ведамі пра сябе), самакантроль, рэфлексія, абагульненне перажыванняў (з’яўляецца сэнсавая. Арыенціровачная аснова ўчынка), губляеецца дзіцячая непасрэднасць, манернасць, унутраная пазіцыя школьніка, імкненне заняць пэўную пазіцыю ў грамадстве. Змена сацыяльнай сістэмы: ад дзіця-бацькі, да дзіця – настаўнік, бацькі, аднагодкі.Напрыканцы пачатковай школы фарміруецца славесна-лагічнае мысленне. ВВД – навучанне ВВД- дзейнасць, у якой фарміруюцца новыя віды дзейнасці і адбываюцца асобасныя змяненні. З’яўляецца асноўнай у дадзены перыяд развіцця.

19. Узроставыя асаблівасці псіхічнага развіцця ў дзіцячым узросцеМаленства. Узнікае новага тыпу дзейнасці- непасрэдна-эмацыйных зносін дзіцяці і маці.Фарміруецца патрэба ў інш. ч-ку, бо сталы чалавек становіцца для дзіцяці прадметам зносін. З дзіцем трэба казаць, усміхацца, распавядаць яму казкі.2 подперыяды: I (да 5-6 м) інтэнсіўнае разв. сэнсарных сістэм(зрок, слых, нюх, густ); II (ад 5-6 м да 1 г) узнікненне акту хватания- першага арганізаванага, накіраванага дзеяння. Гэта сапраўдная рэвалюцыя ў развіцці дзіцяці першага года жыцця. Да канца дзіцячага ўзросту ў дзіцяці ўзнікае першае разуменне слоў, а ў сталага з'яўляецца магчымасць кіраваць арыентоўкай дзіцяці. Перыяд маленства завяршаецца з'яўленнем асноўных наватвораў: хада, з'яўленне першых слоў. Ранняе дзяцінства. Сац. сітуацыя- "дзіця- прадмет- сталы". Дзіця цалкам паглынуты прадметам.Фармаванне новага тыпу дзейнасці- прадметнай дзейнасці, матыў якой складаецца ў самым прадмеце, у спосабе яго ўжывання. Зносіны дзіцяці са сталым прымае сітуатыўна-дзелавую форму.Жаданні дзіцяці няўстойлівыя і хутка змяняюцца, ён не можа іх стрымліваць, іх абмяжоўваюць толькі пакаранні і заахвочванні сталых. Цэнтральн.новаўтварэнне – самасвядомасць. Этапы яеразвіцця: 1. Пазнаванне сябе ў люстэрку, на фатаграфіях; 2. Называнне сябе па імі ў трэцяй асобе; 3. З'яўленні займенніка "я"(да трох гадоў). Да трох гадоў з'яўляецца першасная самаацэнка, усведамленне не толькі свайго "я", але таго, што "я добры". У гэта ж час з'яўляецца запатрабаванне ў самастойнасці- "Я сам". Такім чынам, асноўнымі наватворамі з'яўляюцца развіццё гаворкі і навочна-дзейснага мыслення і "Я сам".Дашкольны ўзрост (ад 3 да 6-7 гадоў). Запатрабаванне- жыць агульным жыццём са сталымі. Дзіця мадэлюе жыццё сталых праз гульнявую дзейнасць. У гульні дзіця апасродкавана прайгравае свет сацыяльных адносін. Прымаючы на сябе ролі, дзіця асвойвае нормы адносін. У структуры гульні вылучаюць наступныя элементы: тэму, сюжэт, роля, утрыманне гульні, гульнявы матэрыял, гульнявая прастора і ролевыя адносіны. Значнай таксама для развіцця дзіцяці з'яўляецца выяўленчая дзейнасць. У гульні зараджаюцца элементы працоўнай і навучальнай дзейнасці. Усведамленне дзіцем сваёй палавой прыналежнасці. Кампаненты псіхалагічнай гатоўнасці да школы : 1. інтэлектуальная гатовасць; 2. асобасная; 3. сацыяльна- псіхалагічная; 4. гатовасць эмацыйна-валявой сферы. Для засваення навучальнай дзейнасці ў старэйшага дашкольнага павінны быць сфармаваны: навочна-вобразнае мысленне і асобныя аперацыі паняційнага; знакава-сімвалічныя функцыі; уменне прыняць нейкую задачу як навучальную.