Асқорыту жүйесінің эндокринді жасушалары

Гормондар

Әсері

Асқазанның шырышты қабатының спецификалық гормондары:

1. гастриндер

1. Гастриндер белсендіреді:

 асқазанның секрециялық және моторлық (қозғалыс) белсенділігін,

 ұйқы безінің негізгі гормондары – инсулин және глюкагонның бөлінуін.

Он екі елі ішектің шырышты қабатының спецификалық гормондары:

2. секретин,

3. холецистокинин, немесе  панкреозимин

(ұйқы безі өзегінің эпителийлерінде түзіледі).

2. Секретин

 гастриннің түзілуін тежейді және панкреатикалық сөлдің бөлінуін белсендіреді (сонымен бірге өттің).

3. Холецистокинин белсендіреді

 ұйқы безінің экзокринді функциясын,

 оған қоса өт қуығының және өтшығарушы өзектердің жиырылуын.

Асқазан мен жіңішке ішектің шырышты қабатының спецификалық емес гормондары:

(яғни, басқа органдарда да түзілетін гормондар ):

4-5. серотонин және гистамин,

6-7. соматостатин және  вазоинтестинальді пептид (ВИП),

8. энтероглюкагон,

9. мелатонин..

4-5. Серотонин және гистамин (тамырлардың тонусы мен өткізгіштігіне әсер етуінен басқа) белсендіреді:

 асқазан мен ішектің секрециялық және моторлық белсенділігін.

6-7. а) Соматостатин және ВИП ұйқы безінде өндіріледі (ал соматостатин гипоталамус және қалқанша безінде де).

б) Жоғарыда айтылғандай, pancreas-қа әсер етуі бойынша олар антагонисттер болып саналады:

 соматостатин оның эндо- және экзокринді функцияларын тежейді,  ал ВИП – керісінше, белсендіреді.

8. Энтероглюкагон әсері глюкагонмен бірдей,  яғни тамақ ішу кезінде резервті көмірсулар мен майларды мобилизациялайды (қозғалысқа келтіреді).

9. эпифизден бөлінетін мелатонин АІЖ-ң секрециялық және моторлық белсенділігінің тәуліктік кезеңділігін анықтайды.

1. Бас миында көптеген әртүрлі нейропептидтер түзіледі.

2. Олардың көбісі синапстарда сигналдың өтуіне қатысады, яғни, медиатор ретінде қатысады.

3. а) Бірақ кейбір нейропептидтер сигналды қашықтықта өткізеді -

 мидың үлкен немесе шағын аймақтарында  немесе, тіпті, барлық ағза бойынша.

б) Бұл жағдайда олар гормондар ретінде қызмет атқарады.

4. а) Бізге белгілі гипоталамус нейрогормондары да осылай сипатталады  - статиндер, либериндер, АДГ және окситоцин.

б) Басқа нейрогормондар мидың жеке нейроэндокринді жасушаларымен бөлінуі мүмкін (ядролар түзбейтін).

Нейропептидтер

Әсері

Ауырсынуды басатын НП.-

1. Опиоидты (морфинтәрізді) нейропептидтер -  эндорфиндер және т.б.

2. Нейротензин.

1. Эндорфиндер мидың опиоидты рецепторларына әсер ете отырып көрсетеді:

 ауырсынуды басатын және тыныштандыратын әсерлер.

2. Нейротензин әсері бойынша  анальгинге ұқсас :

 ауырсынуды басатын белсенділігі бірігеді  гипотермиялық (температураның төмендеуі) және  гипотензивті (қысым төмендеуі).

3. Ұйқы - пептид дельтасы.

3.  Ұйқы - пептид дельтасы ұйықтатқыш әсер етеді.