Тақырып № 13. Эксперименттің валидтілігі

Психологиялық тест өлшем негізін құрайды. Тест практикалық тапсырмаларды шешу кезінде қолданылатын психологиялық өлшемнің уақыт бойынша қысқартылғағ және жинақталған процедурасы.

Психологияда психологиялық эр өлшемнің 3 негізгі процедурасы бар. Олардың бір-бірінен өзгешелігін өлшем объектісій анықтайды.

1.Психолог бір адамның екінші адамнан өзгешелігін анықтау үшін сол адамдардың мінез-кұлық ерекшеліктерін өлшеп алады. Психолог адамның мінез-құлық ерекшеліктерін өлшей отырып сол адамдардың бір-бірімен үксастығы мен айырмашылы-ғын анықтайды. Осыған орай психологиялык өлшем зерттеуін өлшемі бола алады.

2.Психолог зерттеуші зерттелінушінің тапсырманы орындау барысында сыртқы объектілерге ,яғни басқа адамдарға сырткы ортадағы стимулдарға өзіндік көңіл-күйіне орай өлшеуді қолдануға болады.

З.стимулдар мен адамдар бірлікте бола отырып өлшеу процедурасын қүрайды.

Психологиялық олшем процедурасы бірнеше кезеңнен тұрады. Психологиялық өлшемнің негізгі математикалық өлшем теориясы бойынша көптеген объектілер мен белгілердің өзара бір мэндес сәйкестікті құру операциясы өлшем деп аталады.

Өлшем шкаласы ұғымы -психология ұғымындағы негізгі ұғым болып табылады. Алынған өлшемдерді өңдеу үшін алынған шкала типтерін қолдануға болады. Шкала термині латын сөзінен аударғанда баспалдақ деген магынаны береді.

Шкаланың төмендегідей негізгі типтері бар:

І.Атаулар шкаласы

2.Жүйелі шкала

З.Интервалдар шкаласы

4.Сәйкестіктегі шкала

Кей психолог мамандар бұған қосымша 2 түрін көрсетеді.

І.Абсолютті шкала

2.Айырма немесе өзгешеліктер шкаласы

Атаулар шкаласы объектінің атын меңгеру жолы мен көрсеткіштерді кез-келген шкалада идеализация шындық модельдер болуы тиіс. Мүнда қолдануға жеңіл шкала болады. Жүйелі шкала қүрылымы атаулар шкаласына қарағанда элде қайда күрделі. Себебі шкалаларда объекті басқа 2 объектінің арасында болады.жүйелі шкала 2-ге бөлінеді.

І.Әлсіз жүйелі шкала

2.Қатаң жүйелі шкала

Интервалдар шкаласы-метрикалық шкала болып қарастырылады. Интервалдар шкаласы арқылы объектіні салыстыруға болады.

Сәйкестегі шкалалар қатынастағы шкала көбіне физикада жиі қолданылады. Сэйкетегі шкала бір объектіден 2-ші объекті қаншалықты үлкен не қаншалықты кіші екендігіне байланысты объектінің қасиеттерінің ерекшеліктері туралы мәлімет алынады. Абсолютті шкала қатынастар шкаласынан дамыту болып табылады. Қатынастар шкаоласынан өзгешелігі абсолютті шкала табиғи біреулік өлшемді ғана қарастырады. Айырма немесе өзгешелік шкаласы қатынастар шкаласында да қолданылады. Дегенмен одан өзгешелігі мұнда табиғи біреулік масштабы қарастырылады.

Шкала қалыптасуының 2 бағыты бар. І.шкала мықтылығының жоғарылауы

2.шкала мықтылығының төмендеуі.

Тақырып № 14. Психологиялық шкалалар

Өлшем өз алдына дербес әдіс болуыда мүмкін . Дегенмен эксперименттің түтастай процедурасының компоненті болып табылады. өз бетінше дербес әдіс ретінде ол субъектінің мінез-қүлқындағы жеке дара өзгешелігін көрсетеді.

Психологиялық тест өлшем негізін құрайды. Тест практикалық тапсырмаларды шешу кезінде қолданылатын психологиялық өлшемнің уақыт бойынша қысқартылғағ және жинақталған процедурасы.

Психологияда психологиялық эр өлшемнің 3 негізгі процедурасы бар. Олардың бір-бірінен өзгешелігін өлшем объектісій анықтайды.

1.Психолог бір адамның екінші адамнан өзгешелігін анықтау үшін сол адамдардың мінез-кұлық ерекшеліктерін өлшеп алады. Психолог адамның мінез-құлық ерекшелікте-рін өлшей отырып сол адамдардың бір-бірімен үксастығы мен айырмашылығын анықтайды. Осыған орай психологиялык өлшем зерттеуін өлшемі бола алады.

2.Психолог зерттеуші зерттелінушінің тапсырманы орындау барысында сыртқы объекті-лерге, яғни басқа адамдарға сырткы ортадағы стимулдарға өзіндік көңіл-күйіне орай өлшеуді қолдануға болады.

З.Стимулдар мен адамдар бірлікте бола отырып өлшеу процедурасын қүрайды.

Психологиялық олшем процедурасы бірнеше кезеңнен тұрады. Психологиялық өлшемнің негізгі математикалық өлшем теориясы бойынша көптеген объектілер мен белгілердің өзара бір мэндес сәйкестікті құру операциясы өлшем деп аталады.

Өлшем шкаласы ұғымы -психология ұғымындағы негізгі ұғым болып табылады. Алынған өлшемдерді өңдеу үшін алынған шкала типтерін қолдануға болады. Шкала термині латын сөзінен аударғанда баспалдақ деген магынаны береді.

Шкаланың төмендегідей негізгі типтері бар:

І.Атаулар шкаласы

2.Жүйелі шкала

З.Интервалдар шкаласы

4.Сэйкестіктегі шкала

Кей психолог мамандар бұған қосымша 2 түрін көрсетеді.

І.Абсолютті шкала

2.Айырма немесе өзгешеліктер шкаласы атаулар шкаласы объектінің атын меңгеру жолы мен көрсеткіштерді кез-келген шкалада идеализация шындық модельдер болуы тиіс. Мүнда қолдануға жеңіл шкала болады. Жүйелі ііікала қүрылымы атаулар шкаласына қарағанда элде қайда күрделі. Себебі шкалаларда объекті басқа 2 объектінің арасында болады.жүйелі шкала 2-ге бөлінеді.

І.Әлсіз жүйелі шкала

2.Қатаң жүйелі шкала

Интервалдар шкаласы-метрикалық шкалаболып қарастырылады. Интервалдар шкаласы арқылы объектіні салыстыруға болады.

Сәйкестегі шкалалар қатынастағы шкала көбіне физикада жиі қолданылады. Сэйкетегі шкала бір объектіден 2-ші объекті қаншалықты үлкен не қаншалықты кіші екендігіне байланысты объектінің қасиеттерінің ерекшеліктері туралы мәлімет алынады. Абсолютті шкала қатынастар шкаласынан дамыту болып табылады. Қатынастар шкаоласынан өзгешелігі абсолютті шкала табиғи біреулік өлшемді ғана қарастырады. Айырма немесе өзгешелік шкаласы қатынастар шкаласында да қолданылады. Дегенмен одан өзгешелігі мұнда табиғи біреулік масштабы қарастырылады.

Шкала қалыптасуының 2 бағыты бар.

І.шкала мықтылығының жоғарылауы

2.шкала мықтылығының төмендеуі.

Экспериментті психологияға материалдық психологияның байланысы өте тығыз. Зерттеу нэтижелерін математикалық тұрғыдан өңдеу өте күрделі творчествалық процесс және үнемі ізденуді талап етеді. Зерттеуден алынған математикалардылық өңдеу жұмысы оның нақты анализн жасау бастапқы гипотеза мен белгілі ғылыми нэтижесін салыстырудың ғылыми жалпылау негізі болып табылады.

Эксперименттік зерттеудің қорытынды сатысына негіз болатын өңдеу сатысы зерттеу методологиялык принциптеріне сүйеніп алынған нэтижелерді сапалы және сандык өңдеу анализінен көрінеді.

Психологияға математиканы ендіру эксперименттік зерттеулер талабынан туындайды. Математикалык абстракциялык қуатты психология ғылымынан жетілдіріліп табиғи ғылымға сапалы анализдеу жағдайлары тек психикалык процестерге ғана емес онда қолданылатын математикалык апаратты да қолдануа керек.

Математикалық операциялардың сапалы анализдері эксперимент нэтижесінен анализдеу мен өңдеудің басты шарты. Психологияда зерттеуді математикаландыру міндетін шешу барысында қолданбалы математикалық ерекше бөлімі ретінде психотерапия алынады. Бұрынға кеңістік психологияда ол «математикалық психология» деген атау алды. Өлшеу процесі барлық эмперикалық ғылымдардың негізіне жатады. Психологиядағы қолданылатын өлшеу процедураларының өзіндік ерекшеліктері бар.

Психологиялық өлшеудің ерекшелігі мынада сандар теңестірілетін объектілер үшін психикалық қүбылыстардың өздері алынбайды,мінез-қүлық пен іс-эрекеттің эртүрлі бірліктері және физиологиялық реакциялар алынады.

8 - апта