Тақырып №20. Мәліметтерді өңдеудің статистикалық өлшемі мен шкалалардың түрлері

Диалектиканың заңдары мен категориялары – адам танымы мен практикасының қорытынды жиынтығы. Ол адам ойының ақиқатқа, жаңа ғылыми жетістіктерге қарай дамуын бағыттап, реттейтін логикалық форма - ғылыми ойдың қағидалары (ережелер, анықтамалар) Мысалы, жеке тұлға анықтамасы:.

1.Жеке адам құрылғысын зерттеу экспеременсталдық психологияда өзекті мәселелердің бірі болып есептеледі. Сондықтан XIX ғасырдың аяғынан бастап бұл мәселе жан-жақты зерттелуде.АҚШ ғалымы Олпорт 1949 ж. жеке адамға берілген анықтамаларды жүйеге келтіріп 50 анықтамасы бар екенін көрсеткен. Ол өз анықтамасын берген: Жеке адам-индивиттің ішіндегі мативациаларының жүйеге келтірілген, динамикалы, сыртиқы ортамен қарым-қатынасы ерекше ұйымдастырылған жүйе деп анықтаған. Ж.Пиаже эксперименталдық психологияда қолданылатын анқтамасын ұсынған. Оның ілімі бойынша жеке адам дегеніміз тек сол адамды сипаттайтын психологиялық көрсеткіштердің сапалық белгілер жиынтығы. К.Плотонов жеке адам - сана иесі деп қысқа тұжырымдама жасаған. Ришар Мейли бұл аныиқтамаларда жеке адам құрылысы көрсетілмеген деп, анықтамада жекелік қасиеттердің түбірі көрсетілуі қажет деп тапқан.

2.Бұл апықтамалардың ішінде тек Платонов нағыз адамдық қасиеттердің ортақ көрсеткішін тауып, оны сана деп отыр. Басқа зерттеушілер әр адам тек өзіне тән өте терең жекелік көрсеткіштермен мінезделетінін анықтайды.

Диалектикалық логика тұрғысынан ғана ғылым таным процесін дұрыс түсініп, ғылымның даму заңдылықтарын айқындау, ғылыми-зерттеу әдістерінің ролі мен міндетін анықтау мүмкін. Диалектика білімді жалпы таным дамуының бір кезеңі ретінде қарастырады. Жеке адамның анықтамасында ең үлкен пікір талас тудыратын мәселе екендігі келесі қағидаға байланысты: табиғи және әлеуметтік факторлардың қайсысы адамдық белгі береді?

Сонда жеке адам формуласы: Жеке адам = әлеуметтік + жекелік немесе жеке адам = жекелік+әлеуметтік.

11 - апта

Тақырып №21. Корреляциялық байланысты құру

Жеке адам термині кең мағынада қолданғанда оған сипаттама беру үшін келесі үш аспектісіне ерекше көңіл аудару керек екендігін Пиаже көрсеткен. Олар:

I. Мотивация - адамның іс әрекетінде және мінез құлқыда тұрақты көрініс беруге түрткі болатын, оған бағыт беретін, белсенділігін қамтамасыз ететін түрткілер мен себептер жиынтығы.

II. Темперамент - психиканың адам табиғатына (генотипіне) байланысты барлық психикалық процестерінің динамикасының көрсеткіштері.

III. Қабілеттілік - адамның біліммен іскерлікті тез меңгеріп оны іс-әрекетті ұйымдастыруға тиімді қолдануы.

Оcы үш жекелік психикалық қасиет жеке адамның психикасиның үш аспектісі болып есептеледі Өйткені бұл қасиеттер жеке адамның ең турақты, құрамды бөліктері болып табылады. Ұзақ уақыт жүгізілген лонгитюд талдау барысында дәләлденген.

Ең тұрақты-психикалық процесестер динамикасы да тұрақты. Өйткені ол анатомиалық-физиологиялық қасеттерімен, ерекшеліктерімен байланысты. Сондықтан темпепамент адамның реактивтігінің көрсеткіші, экстроверсия-иннтроверсия онша өзгермейтін қасиет жатады. Ал мотивация мен қабілеттілік әлеуметтік ортаның ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп тұрады.

Формальды логика дайын қалыптасқан білімді оның түп нұсқасының негізінен айырып алып қарайтын болса, диалектикалық логика керісінше білімнің қайнар көзін, даму бағытын, оның түп нұсқасы мен негізін, табиғатын айқындайды.

Бұл ерекшеліктер жеке адам туралы теорияларда орын алған. Ол теориялар келесі:

1. психдинаммикалық теория. 2.Социдинамикалық теория. 3. Гуманигтік теория.

Бұл теориялардың барлығы жеке адам деген ұғымды кең мағынада қолданғанда ол темперамент, қабілеттілік және мотивация деген психикалық қасиеттердің басын қосады. Бұл үш көрсеткіш жеке адамды сипаттайтын үш аспект болып есептеледі.

Адамның іс-әрекетінің қай түрін алып қарасақ та ол үш құрамды бөліктен тұрады:

1. Іс-әрекеті орындау жылдамдағы, динамикасы, қайталанудың жиілігі және қарқындылығы. Бұл темперамент көрсетткіштер.

2. Іс-әрекеті ұйымдастыруға қолданған құрал-жабдықтар және іс-әрекеті ұйымдастыру миханизімі. Бұл қабілеттілдіктің көрсетткіші.

3. Іс-әрекеттің мақсаты мен пайда болу себебі, оның мәнімен маңызын анықтау. Бұл мотивация көрсеткіштері.

Осы үш аспект бір-бірімен тығыз байланысты және детерминизм ұстанымы бойынша жеке адамның негізің құрайтын тұрақтылықпен байланысты. Басқа психикалық қасиеттер құбылмалы және көп көріністе болатындықтан жеке адамның жан-дүниесінің құрылысы ретінде осы үш аспект қарастырылады. Осы үш әспептіні экісприменталдық зерттеуде негізгі көрсеткіштер ретінде жан-жақты зерттелінеді.