Тақырып №8. Бақылау әдісі

Статистикалық мәселелер бұл талдауға жататын негізгі элементтер. Эксперименттен алыеған мәліметтер психиканың сапалық қасиеттерін ғана көрсетпейді, сандық қорытындылар да болуы мүмкін. Сандық қорытындылар алынған мәліметтерді математика өңдеу жолымен категорияларға бөлініп, классификациялайды.

1.Сандық мәліметтер - нақты өлшеу барысында алынады. Мысалы: тестілеу нәти-жесінде алынған сандық шамалар уақыт жас мөлшері қатысушылар саны т. б.

2. Сандық мәліметтер - қандай болмасын немесе таңдау тобы элементтері қасиеттері-нің сипаты. Оларды өлшеу мүмкін емес, дегенмен олардың бір ғана сандық бағалауы болуы мүмкін. Ол сол қасиеттің кездесу жиілігі. Мысалы: адамның мінез – қүлқын зерттеудегі мінез типтерінің кездесу жиелігі.

3. Реттік мәліметтер - элементтердің өсу реті бойынша орналасқандағы сәйкес орны. Мысалы: 1, 2, 3, 4 т. б. қандай да бір топтың жалпы сандық заңдылықтарын сипаттауда түрлі жиындықтарды салыстыру мақсатында көп немесе мынадай статистикалық есептеу мәндері қолданады.

І. Орталық тенденция мәндері - топ көрсеткіштерін ортақ тенденциясы арифметикалық ортақ «мода» шамасы арқылы анықталады. Орталық тенденция мәндерінің ең жеңіл табылғаны «мода» шамасы. Мода таңбасы «МО» таралуды неғүрлым жиі кездесетін мәні. Мысалы: мына мәндер жиынтығында 3, 6, 6, 7, 8, 9, 9, 9_У 10, 10, 12. мода ретінде «9» алынады, себебі мән басқа мәндерге қарағанда жиі кездеседі. Мода жоқ болуы да мүмкін. Медиана - (Мй) Бұл алынған мәліметтер жиынтығының орналасқандағы ортақ мән орташа арифметикалық шама мәндерінің қосындысының ортасы X немесе М, ретінде белгіленеді: М= (Хі+Х2+Хз+Х4...ХҺ) п

2. Өзгергіштік мэндер - орташа тенденция мәндері сандық шкаладағы мэндер тобының жинақталуы туралы ғана айтады, ол топ ішіндегі бағалаулар өзгерістің вариантарын өлшеуде басқа сипаттаушы статистикалық қажеттілігі туындайды. Орташа мәндерді әркез әртүрлі вариант көрсеткіштері мен толықтырылып отыруы қажет.

3. Қалыпты үйлестірім заңдылыгы - әдеттегі зерттеу барысында таңдау тобында шеткі мәндер сирек кездеседі де орташа мәндер әсіресе арифметикалық ортаға жақын мәндер неғүрлым жиі кездеседі. Мүндай үйлесімділікті графикалық түрғыда көрсететін болсақ онда графика қоңырау тәріздес формаға үқсас келеді. Үйлестірімдегі мұндай форманы қауіпті үйлестірім ңисыгы деп аталады. Бүл үйлестірім қисығы үш галымның ашқан заңдылығына сүйенеді.

1733 Ж Англияда Де - Муавр 1806 ж Германияда Ганнс 1802 ж Францияда Лоплос

Статистикалық гипотезаның бірнеше түрлері бар. Гипотеза - бұл әліде бекітілмеген және бекерге шығарылған теориялардан туындайтын болжам.

Статистикальщ гипотеза түрлері:

1. Теорияльщ гипотеза.

2. Империкальщ гипотеза.

3. Ғылыми гипотеза.

4. Статистикалың гипотеза.

Статистикальщ гипотеза дегеніміз - бүл дүрыс гипотезаны жоғары дәлелдеген қабылдап, қате гипотезаны жоғарғы дәлелдеген шешуді қамтамасыз ететін шешуші ереже, әдетте таңдау тобы бойынша алынған мэселенің ортақ мәндер айырмашылығын және айырмашылығының болатынын стюдент әдісі бойынша анықтауға болады. Сонымен эксперименттік психологиядағы алынған мәліметтерді математикалық статистикалық моделдеуде.

1. Стюдент

2. Мона. Ютени критерия

3. Спирменнің корреляциясы қолданады.

1. Стюдент әдісі - тәуелді және тәуелсіз топтарға арналған жеке есептеу тәсілдерін үсынады. Тәуелсіз таңдау тобы үшін ортақ мэннің айырмашылығын есептеуде мына формула үсынылады.

Мұндағы Мі және М2 әріптері әрбір таңдау тобының ортақ мәні 82 , 82 әрбір таңдау тобының стандартталған ауытқун. N1 және N2 эрбір таңдау тобының элементтер саны.

і - стюдент әдісінің белгісі.

2. Мона Ютени критерия - екі таңдау тобында қандайда бір белгі бойынша айырманы бағалау үшін реттік мәліметтер мен жұмыс істеуде қолданды.

3. Пирсон ддісі - психологиялық зерттеу жүргізу барысында бірнеше топтағы зерттеуші белгілердің эмпирикалық үйлесімдер арасындағы айырманы анықтайды. Талап ететін жағдайлар жиі кездеседі.

4. Спирменнің корреляцияльщ коэффиценті - корреляция термині -бұл өзара байланыс өзара тэуелділігін білдіреді. Психологиялық зерттеуде қандайда бір айналымдармен басқа бір айналыммен қандай байланыста екендігін анықтау екендігі жиі туындап отырады.

Мысалы: Б алалардың мінез қүлық қалыптасуы неге байланысты? Оқулықтың сабаққа үлгермеуі неге байланысты т.б.

Психологиядағы жеткіншектің өзіндік бағалауы мен қобалжу деңгейі арасындағы өзара бір - біріне тәуелділігі жоғарыда аталған корреляциялық критерия әдістері негізінде шешеді.

5 - апта