Тақырып №6. Психологиялық теория және оның құрылымы

Ғылыми зерттеу жұмысы тұтас болу үшін жұмыс төмендегідей жүйелікпен жүреді.

1.Сөздіктерді, энцеклопедияны пайдалана отырып қарастыратын тақырыш байланысты негізгі ұғымға анықтама беріледі.

2.Жүйелі каталогтың көмегімен қарастырылатын тақырып бойынша библиография қүру қажет.

З.Ағылшын басылымдары көмегімен зерттелетік тақырыптарға сәйкес мэселенің мән-жайымен тағы да танысып өту қажет.Журналдардың сон шыққанын қолданған жөн.

4.Психологиядан басқа қоғамдық ғылымжардың сөздіктері мен басылымдарымен танысу.

Библиографиялық дайындық жүргізу арқылы оқушының зерттеу мәселесі блйынша шығарылған ғылыми еңбектердің саны туралы, сол мәселеге ғалымдардың көзқарасы туралы және белгілі авторлардык алуға машықтанады. Оқуды ең атакты авторлардан оқудан бастаған жөн. Себебі, сол такырып жөнінде алғашкы сөз қозғаған ғылыми еңбектер күнды болып келеді.Кітапханалардағы ең маңызды, ең қажетті фрагменттерін тауып окып үйрекгек дүрыс.

Библиографиялық зерттеу түтас болу үшін конспектінің әрбіз фрагменті кітаптың қай бетінде екенін көрсеткен жен.

Зерттеу жүмысын конспектілеуде- экспериментатор экспері-імент" сапасын ескеру қажет. Жинақталған материалдың хөмегімен еліміздегі және шет елдегі ғылымдардың осы мэселе бойынша зерттеулері белгі бір кезеңмен баяндалуы қажет. Зерттеу мэселелерінің сипаты логикалы түрғыда күрылған болуы тиіс! Әдебиетке шолу құрылымы төмендегіде болуы мүм«ін.г

І.Фонетикалық сипаттау-яғни зерттеу мәселелерінің көріну сипаты.Айталық бұл мэселе қаншалықты жүйелікте зертелген , бұл мәселе қандай сипаттарды, қай уақыттан бастап зерттеген жәке қаншалықты қарқынды зерттеп жатыр.

2.3ертеу мэселелерінің басқа психикалык процестердің ілімінен алатын орны.Олармен өзара байланысын оған әсер етет факторлардьг сипаттау қажет.

З.Зертеу мәселелерінің ең негізгі жақтарын жуйелі түрде тұтас өзара байланыстырып құру кажет.

4.3ерттелген мэселелердің табиғатын, мәнін жан-жақты ашу қажет.

5.3ерттеу мәселесіне бағытталған заңдылықтарын көрсету кажет.

6.Зерттеу мәселелерінің қолданбалы жақтарын көрсету қажет.

Ұсынылып отырған эдебиеттерге шолу жасау негізінде таңдап алынған зерттеу мәселелердің зерттелетін дәрежесіне сипаттала беруі қажет.

Ғылыми мәселелердің құрылымы мынадай.

1. Осы мэселелердің дифицит екенін көрсету қажет

2. Дифециттің қажетін түсіндіру қажет

3. Проблемалық ситуацияларды қарапайым тілде сипаттау қажет.

4. 3ерттелген мәселелерді ғылыми терминде жинақтау қажет.

4 - апта

Тақырып №7. Психологиядағы ғылыми зерттеудің әдістерін жіктеу

Психологиялық эксперимент әдістеріне басқа әдістерге қойылатын талаптар сияқты эксперименттік зерттеулерге ғылыми талаптар мен нақты ережелер қойылады.

Эмпирикалық материалды жинақтауда қолданылатын барлық әдістер 2-ге бөлінеді.

І.Активті 2.пассивті әдістер

Активті әдістерге-лобараториялық эксперимент және оның түрлі модивикациясы квазиэксперимент жатады. Бұлардың активті әдіске жататын себебі зерттеу объектісіне күшті әсер ете отырып, оны қалайда өзгертуге тырысады.

Пассивті әдістерге -бақылау, клиникалық ,іс-әрекеттің нэтижесін талдау әдісі, өлшемдік және коореляциялық зерттеулер, мәліметті жинақтау әдісі жатады.

Бұлардың пассивті әдіс деп аталу себебі әдісте объект табиғи процесте жүреді

Эксперименттік зерттеуде: көп жағдайда өлшеу құралдары қолданылады. Мысалькбакылау әдісі инструментальды болады. Себебі бақылау кезінде диктофон,жасырын камерасы т.б. колданылады. Дегенмен эксперименттік зерттеу өлшемдік корреляциялық зерттеуден өзгешелігі -өлшемдік зерттеде зерттелінуші ешқандай құрал мен эрекет жасамайды, тек алынған мәліметтер өңделеді, талданады. Зерттеуді ұйымдастыру үшін бір қатар эксперименттік зерттеу әдістері қолданылады.

1.Эксперименттік зерттеулер, жүйелі бақылау, коореляциялық зерттеу Мұнда экспериментатор сыртқы өзгерістерді бақылай отырып, негізгі өзгерістер арасындағы себеп-салдарды, коореляциялық байланыстарды анықтауға тырысады. Ол үшін экспериментатор алдын-ала мақсат қоя отырып мақсатқа бағытталған индевиттер тобын жинақтайды, өзінің жүргізетін эрекетін жоспарлайды.

2.табиғи эксперимент, клиникалық, әңгіме, ситуацияларды талдау. Бұл әдістер адамның мінез-қүлық ерекшеліктерін анықтау үшін қолданылады. Бұл әдістер кейін теориялық қорытынды жасау үшін, критикалық экспериментті зерттеу үшін эмперикалық қорытынды жасау үшін және зерттеудің негізгі болжамын жасау үшін маңызы зор.

З.Квазинэксперимент-«аралык эксперимент» деп те аталады. Бұл зерттеуді жүргізудің табиғи әдісі мен өзгерістерді қатаң түрде тексеруде қолданылатын әдіс. Квазий эксперимент бақылау арасындағы аралық жағдаймен байқауға көмектеседі.алғашқы екі зерттеуден алынбаған мәліметтің орнын толтырады. эдетте эксперименттік зерттеу болуы үшін жеткіліксіз нэрселер болған жағдайда эксперименттік емес зерттеулер қолдана аламыз.

Эксперименттік емес зерттеулер деп -эксперименттік зерттеуге қарама-қарсы зерттеу. Мак Дуган эксперименттік емес зерттеулерге мынаны жатқызады:

І.Классикалық, клиникалық әдіс

2.Табиғи бақылау

З.Сұрақ-жауап

4.Архивтік зерттеу

5.Коореляциялық байланыс кұру

6.Квазий эксперимент

М.Э.Метлин эксперименттік зерттеуге қарама-қарсы әдістер деп мынаны көрсетті.

1.Табиғи бақылау және табиғи эксперимент

2.Сұрақ-жауап

З.коореляциялық зерттеу

4.архивтік зерттеу

5.кейбір ситуациялық жағдайды зерттеу

Ізденістік эксперименттік зерттеулер: А)тәуелді,В)тәуелсіз арасындағы байланыстардың болатынын немесе болмайтынын «іздейді» Эксперименттік зерттеуде зерттеулер негізгі және бакылау топ болып бөлінеді.

Эксперименттік емес зерттеулерде барлық топ бірдей. Сондықтан оларды салыстыру үшін| жүргізуді В тэуелсіз өзгерістер арасындағы себептің бар болуы және жоқ болуы туралы гипотезаны тексеруге бағытталады. Егер екі өзгерістің арасындағы сапалы өзгерістер туралы информация болса бүл қандай байланыстар туралы гипотеза жасалады. Бүл жағдайда зерттеуші тэуелсіз және тэуелді өзгерістер арасындағы сандык байланысты құратын бекітуші эксперимент жүргізіледі. Зерттеу алгаритм былайша сипатталады:

І. Және Б сапалы себептік байланыстар туралы гипотеза жасалынады.

2.анықтаушы зерттеу эксперименті жүргізіледі

З.гипотеза бекітілмей қалған жағдайда басқа сапалы гипотеза жасалынады да жаңа анықтаушы зерттеу эксперименті жүргізіледі.егер сапалы гипотеза бекітілсе сандық функционалдық гипотеза жасалынады.

4.бекітуші эксперимент жүргізіледі.

5.Өзгерістер арасындағы байланыс түрі туралы гипотеза мақылданады, нақтыланады немесе шығарылады. Лісихологиялық зерттеу тэжірибесінде эксперименттік зерттеудің әртүрлі" түрін сипаттайтын мынадай терминдер қолданылады.

1 . «Критикалық»

2. «Пилотат» эксперимент

3. «Далалық» полевое эксперимент

Критикалық эксперимент-барлық мүмкіншілікті гипотезалар бір

мезгілде тексерілу үшін қолданылады.

Пилотат эксперимент-алғашқы экспериментті тексеріп көру үшін қолданылады.

Далалық экспериментте- зерттеу күнделікті тұрмыстық өмірдегі, шындықтағы өзгерістер арасындағы байланысты зерттеу үшін жүргізіледі.

Психологиялық зерттеудің негізгі кезеңдері -Зерттеу тақырыбын аньіқтау -зерттеу проблемас төңірегіндегі мәселелерді таңдау -зерттеу пәйін -зерттеу объектісін -Зерттеу әдістерін таңдап алу Осы мәселеге байланысты қаралмай қалған фактілер мен заңдылыкт; түсіндіру, бір-біріне қарама-қайшы келетін теорияларды түсіндіру. Эмперикалық зерттеу негізгі 3 жағдайда жүргізіледі.

І.Құбылыстың болуы туралы гипотезаны тексеру

2.Құбылыстың бар екендігі туралы гипотезаны тексеру

З.тәуелділік туралы гипотезаны тексе