45 Қазақстан Респубилкасы мысалында сауықтыру шипажай аудандарының сипаты

Қазақстанның курорттық ресурстарға(климат, шипалы сулар, емдік балшықтар) солтүстікке өте бай мемлекет. ҚазНИИ-дің статистикалық мәліметтеріне бойынша республикада емдік минералды сулардың 500 шығу көзі, 78 балшықты көл және 50 климаттық орындар зерттелген. Іле Алатауының солтүстік сілемдерінде термальды сульфатты-гидрокарбонатты натрийлі(Алма-Арасан) және йодобромды, Алматыдан қарай хлоридті кальций-натрийлі сулар, Жоңғар Алатауында термальды хлоридті-сульфатты натрий сулары(Жаркент-Арасан, Капал-Арасан) сулары белгілі.

Елдің шығысында сульфатты-гидрокарбонатты натрий-магнийлі (Рахман бұлағы) және термальды хлоридті-сульфатты кальций-натрийлі(Барлық-Арасан) су көздері бар. Қазақстанның оңтүстігінен термальды азотты гидрокарбонатты натрий сулары(Сарыағаш), радонды сульфатты-гидрокарбонат-хлоридті натрий(Мерке) сулары табылған. Қостанай облысында соңғы жылдары емдік мақсатта «Сосоновый бор» санаторийінің территориясында орташа минералданған сульфатты-хлоридті натрий суын пайдалануда. Қазақстан территориясында көмірқышқылды минералды сулардан басқа шипалы сулардың барлық тобы кездеседі. Зерттелген шипалы сулардың емдік және профилактикалық мақсатта тек кішкене ғана бөлігі қолданылуда. Рахман бұлағындағы шипалы сулардың пайдаланылуы туралы хабар 1834 жылы пайда болған.

Бірақ, оларды ғылыми түрде қарастырып, қолданылу әсілдері мен әдістері, химико-физикалық құрамын ең алғаш рет А. Н. Сызганов, Н. Д. Беклемишев, С. И. Замятин, И. Г. Железняков, В. Ф. Хомнюк өткен ғасырдың 40-50жылдарында зерттеп ұсынған. Республика территориясының емдік минералды сулары шартты зоналарға бөлінеді: оңтүстік, батыс, солтүстік, шығыс, орталық. Бөтелкелерге құйылатын минералды шипалы суларды асқазан-ішек трактында, өкпе және өт жолдары, гинекологиялық және теміржетіспеушілік ауруларына ішуге пайдалануға болады.

46 Қазақстан Республикасында спорт-сауықтыру туризмнің болашағы

Спорттық-сауықтыру туризмі - дара және әлеуметтік бағыты бар сала, қоғамның белгілі бір бөлігінің өмір салты; тұлғаның рухани және физикалық дамуындағы, табиғатқа деген нәзік сезіміндегі, халықтар мен ұлттар арасындағы өзара түсіністік пен сыйластықтың тиімді құралы; халықтардың мәдениетімен, өмірімен, таррихымен, салттарымен танысуға негізделген «халықтық демократияның» формасы; әр ұлтқа тән халық шығармашылығын, барлық әлеуметтік демографиялық топтардың, мектепке дейінгі жастағы балалардан бастап зейнеткерлерге дейін жеке белсенділік формасының еркіндігін сипаттайтын көрнекті демалыс түрі.[3].

Спорттық туризмнің негізгі түрлері деп келесі дәстүрлі түрлерін атаймыз: жаяу, таулы, шаңғы, су, велосипед, авто-мототуризм.

Жас мөлшері және әлеуметтік жағдайы бойынша спорттық сауықтыру туризмі үлкен, студенттік (жастар), балалар мен жасөспірімдер, жас аралас, мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған туризм деп бөлінеді.

Спорттық сауықтыру туризмі азаматтардың қоғамдық қозғалысы ретінде түсетін түсімді есептемейді және ұйымдастырылған, ұйымдастырылмаған спорттық туризмнен тұрады.

Қазақстан туризмінің әлемдік туристік нарықтағы бәсекеге қабілеттілігінің қалыптасқан деңгейі сақталған жағдайда, отандық туристік нарықты дамыту мүмкіндігі тұрмыс деңгейін жақсарту және халықтың еңбекпен қамтылуын арттыру, сапалы туристік қызметтерге деген артып келе жатқан сұранысты қанағаттандыру және елде туризмді тұрақты дамытуға жағдай жасау үшін жеткіліксіз болады.

Туристік саланың дамуына негізінен сыртқы фактор, оның ішінде әлемдік экономиканың жағдайы, құқықтық реттеу, ел ішіндегі және сыртқы экономикалық және саяси жағдайлар және т.б. ықпал етеді.

Бүгінгі күні туристік саланы дамыту үшін Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама (бұдан әрі – ҮИИДМБ) («Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы) негіз болып табылады.

ҮИИДМБ шеңберінде Қазақстан Республикасының туристік индустриясының перспективалық бағыттарын дамытудың 2010 – 2014 жылдарға арналған салалық бағдарламасы әзірленді.

Сонымен қатар, саланың дамуына ішкі факторлар да әсер етеді, оған кадрлық саясатты (кадрларды даярлау және қайта даярлау, олардың біліктілігін арттыру, еңбекті ұйымдастыру) отандық туристік өнімнің кәсіби маркетингін жатқызуға болады.

Бүгінгі күні туристік сала үшін кадрларды даярлау жоғары, жоғары білімнен кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру мекемелерінде жүзеге асырылуда. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің деректеріне сәйкес 11 мамандық және 33 біліктілік бойынша 77 ТжКБ (техникалық және кәсіптік білім беру) оқу орындары бар.

Министрліктің әлемнің жетекші телеарналарында жарнамалық бейнероликтерді жүргізу, ақпарттық турларды өткізу арқылы Қазақстан туризмін ақпарттық насихаттау жөніндегі тұрақты жұмысы қазақстандық туристік өнімге жоғары сұранысты қамтамасыз ете алмайды. Осы бағытта туроператорлардың шетелдерден туристерді тарту жөнінде күшейтілген жұмыстары қажет, бұл тек келу туризмі туристердің ағынының тұрақтылығын қамтамасыз етіп қоймай, туристік саланың кірістілігін арттырады.

2-стратегиялық бағыт. Халықтың дене тәрбиесі жүйесін жаңғырту және Қазақстандық спорттың әлемдік спорт аренасындағы бәсекеге қабілеттілігін арттыру

Реттелетін саланы немесе қызмет аясын дамытудың негізгі параметрлері

Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі 2009 жылы 2009 – 2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспарды іске асыру бойынша халықаралық стандарттар талаптарына жақындау және елде бұқаралық спортты дамыту мақсатында спорт инфрақұрылымын одан әрі дамытуға және республика спортының материалдық-техникалық базасын жақсартуға бағытталған бірқатар ұйымдастыру шараларын жүзеге асырды.

Қазіргі заманғы талаптарға жауап беретін ғылыми базасының болмауы, білікті мамандар тапшылығы.

1) спорт саласында білікті мамандардың өткір жетіспеуі байқалады. Жоғары шеберлік спортында республиканың жетекші жаттықтырушыларының көпшілігі орта жаста, ал олардың орнын толық ауыстыратын мамандар жоқ. Сонымен қатар, ауылдық жерлердегі жалпы білім беру мектептерінің 3%-ының дене шынықтыру мұғалімдері жоқ, балалар мен жасөспірімдер спорт мектептерінің оқытушылық құрамының 30%-ының арнаулы білімі жоқ;

2) ауылдық жерде спорт бойынша әдіскерлер жоқ. Талдау көрсеткендей, 6998 кентте барылығы 597 әдіскер жұмыс істейді, ол 8,5%-ды құрайды.

3) спорттық ғимараттарды техникалық пайдалану мамандары жоқ, жоғарғы оқу орындары түлектерінің дайындық деңгейі қазіргі заманғы талаптарға жауап бермейді.

Спорт саласы жоғары бәсекелі болып табылады және оқу-жаттығу процесін ұйымдастыру, спортшылардың функционалдық және физикалық мүмкіндіктерін арттыру, оларды оңалту және қалыпқа келтіру әдістемесіндегі қазіргі заманғы барлық жаңа әзірлемелер стратегиялық материалдар болып табылады, оларды басқа елдерден иеленуі мүмкін емес.