Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
sarf_kaz.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
850.43 Кб
Скачать

Музаъаф:

اسْتَحَبَّ يَسْتَحِبُّ масдары اسْتِحْبَابٌ бір кісіні досым деп есептеу.

Мисал و:

اسْتَوْجَبَ يَسْتَوجِبُ масдары اسْتِيْجَابٌ қажетті болу.

Мисал ـيـ:

اسْتَيْسَرَ يَسْتَسْسِرُ масдары اسْتِيْسَارٌ жкеңіл, мүмкін болу.

Ажваф و:

اِسْتَجَابَ يَسْتَجِيْبُ масдары اِسْتِيْجَابَةٌ назар аудару (жалынышқа), жауап беру (зарға).

Ажваф ـيـ:

اِسْتَبَاعَ يَسْتَبِيعُ масдары اِسْتِبَاعَةٌ сатуды талап ету.

Нақис:

اِسْتَهْدَي يَسْتَهْدِي масдары اِسْتِهْدَاءٌ жол көрсетуді сұрау.

Лафиф و:

اِسْتَهْوَي يَسْتَهْوِي масдары اِسْتِهْوَاءٌ жолдан шығу; көңіл қалдыру, арбау, азғыру.

Лафиф ـيـ:

اِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِى масдары اِسْتِحْيَاءٌ ұялу. Кейбір арабтар اِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِى етістігінде бір ـيـ әрпін түсіреді: اِسْتَحَى يَسْتَحِى және барлық сөзжасамдарда бір ـيـ әрпін түсіреді. Құранда айтылады (Бақара-26):

أِنَّ اَللَّهَ لا يَسْتَحْيىِ

Мултавий:

اِسْتَوْفَى يَسْتَوْفِى масдары اِسْتِيْفَاءٌ барлық хұқтарды алу.

О Н Б І Р І Н Ш І Б А П

Он бірінші бап қосымша біріктіруші һамза, ع және و әріптерінің көмегімен жасалады: اِفْعَوْعَلَ يَفْعَوْعِلُ, масдарыاِفْعِيعَالٌ, ол негізінде اِفْعِوْعَالٌ болған. Бұл бап асыра көрсету үшін жұмсалады.

Сахих:

اِحْدَوْدَبَ يَحْدَوْدِبُ масдары اِحْدِيْدَابٌ қатты бүкір болу.

اِحْدَوْدَبَ يَحْدَوْدِبُ مُحْدَوْدِبٌ مُحْدَوْدَبٌ لَم يَحْدَوْدِبْ لا يَحْدَوْدِبُ اِحْدَوْدِبْ لِيَحْدَوْدِبْ لا تَحْدَوْدِبْ مُحْدَوْدَبٌ.

Нақис:

اِعْرَوْرَى يَعْرَوْرِى масдары اِعْرِيرَاءٌ негізіндеاِعْرِوْرَايٌ атқа аяқпен ер салу. Бұл бапта сахих пен нақистан басқа жіктелу жоқ.

О Н Е К І Н Ш І Б А П

Он екінші бап қосымша біріктіруші һамза және екі و әрпінің көмегімен жасалады: اِفْعَوَّلَ يَفْعَوِّلُ. Масдары اِفْعِوَّالٌ. Бұл бап та асыра көрсету үшін жұмсалады.

Сахих:

اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ масдары اِجْلِوَّازٌ өте жылдам жүру.

اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ مُجْلَوِّزٌ مُجْلَوَّزٌ لَم يَجْلَوِّزْ لا يَجْلَوِّزُ اِجْلَوِّزْ لِيَجْلَوِّزْ لا تَجْلَوِّزْ مُجْلَوَّزُ.

Бұл баптың барлық етістіктері сахих (дұрыс) болып табылады.

Р У Б А Ъ И Й М У Ж А Р Р О Д

Рубаъий мүжаррадтың бір бабы бар: فَعْلَلَ يُفَعْلِلُ, масдары فَعْلَلَةٌ فِعْلاَلٌ.

Сахих:

دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ масдары دَحْرَجَةٌ دِحْرَاجٌ дөңгелету, домалату.

دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ مُدَحْرِجٌ مُدَحْرَجٌ لَم يُدَحْرِجْ لا يُدَحْرْجُ دَحْرِجْ لِيُدَحْرِجْ لا تُدَحْرِجْ مُدَحْرَجٌ.

Музаъаф:

صَرْصَرَ يُصَرْصِرُ масдары صَرْصَرَةٌ صِرْصَارٌ шырылдау, ызыңдау, ызыңдау (құс туралы), ащы айқайға салу; уілдеу (жел).

Мисал және музаъаф:

وَسْوَسَ يُوَسْوِسُ масдары وَسْوَسَةٌ وِسْوَاسٌ жаман ойларға сеніп қалу, уайымдау.

Ажваф و:

جَوْرَبَ يُجَوْرِبُ масдары جَوْرَبَةٌ جِيرَابٌ негізінде جِوْرَابٌ аяққа шұлық кию (біреуге міндеттеу).

Ажваф ـيـ:

شَيْطَنَ يُشَيْطِنُ масдары شَيْطَنَةٌ شِيْطَانٌ өлу (құру, жамандық жасау).

Нақис:

قَلْسَى يُقَلْسِى масдары قَلْسَاةٌ قِلْسَاءٌ негізінде قَلْسَيَةٌ قِلْسَايٌ қалпақ кию.

Лафиф:

ضَوْضَى يَضَوْضِى масдары ضَوْضَاةٌ ضِيْضَاءٌ негізінде ضَوْضَوَةٌ ضَِوْضَاوٌ дыбыс шығару. Олардың эълалы: و әрпі ـيـ әрпіне, ал ـيـ әрпі алиф және һамзаға өзгертіледі.

Р У Б А Ъ И Й М А З И Д

Рубаъий мазидтің төрт бабы бар, олардың барлығы салт етістіктер болып табылады.

Б І Р І Н Ш І Б А П

Бірінші баптың қосымша ت әрпі болады: تَفَعْلَلَ يَتَفَعْلَلُ масдары تَفَعْلُلٌ. Бұл бап فَعْلَلَ етістігіне ұқсас жұмсалады: دَحْرَجْتُ فَتَدَحْرَجَ (мен оны дөңгелеттім және ол дөңгеледі).

Сахих:

تَدَحْرَجَ يَتَدَحْرَجُ масдары تَدَحْرُجٌ дөңгелеу.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]