- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Музаъаф:
اسْتَحَبَّ يَسْتَحِبُّ масдары اسْتِحْبَابٌ бір кісіні досым деп есептеу.
Мисал و:
اسْتَوْجَبَ يَسْتَوجِبُ масдары اسْتِيْجَابٌ қажетті болу.
Мисал ـيـ:
اسْتَيْسَرَ يَسْتَسْسِرُ масдары اسْتِيْسَارٌ жкеңіл, мүмкін болу.
Ажваф و:
اِسْتَجَابَ يَسْتَجِيْبُ масдары اِسْتِيْجَابَةٌ назар аудару (жалынышқа), жауап беру (зарға).
Ажваф ـيـ:
اِسْتَبَاعَ يَسْتَبِيعُ масдары اِسْتِبَاعَةٌ сатуды талап ету.
Нақис:
اِسْتَهْدَي يَسْتَهْدِي масдары اِسْتِهْدَاءٌ жол көрсетуді сұрау.
Лафиф و:
اِسْتَهْوَي يَسْتَهْوِي масдары اِسْتِهْوَاءٌ жолдан шығу; көңіл қалдыру, арбау, азғыру.
Лафиф ـيـ:
اِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِى масдары اِسْتِحْيَاءٌ ұялу. Кейбір арабтар اِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِى етістігінде бір ـيـ әрпін түсіреді: اِسْتَحَى يَسْتَحِى және барлық сөзжасамдарда бір ـيـ әрпін түсіреді. Құранда айтылады (Бақара-26):
أِنَّ اَللَّهَ لا يَسْتَحْيىِ
Мултавий:
اِسْتَوْفَى يَسْتَوْفِى масдары اِسْتِيْفَاءٌ барлық хұқтарды алу.
О Н Б І Р І Н Ш І Б А П
Он бірінші бап қосымша біріктіруші һамза, ع және و әріптерінің көмегімен жасалады: اِفْعَوْعَلَ يَفْعَوْعِلُ, масдарыاِفْعِيعَالٌ, ол негізінде اِفْعِوْعَالٌ болған. Бұл бап асыра көрсету үшін жұмсалады.
Сахих:
اِحْدَوْدَبَ يَحْدَوْدِبُ масдары اِحْدِيْدَابٌ қатты бүкір болу.
اِحْدَوْدَبَ يَحْدَوْدِبُ مُحْدَوْدِبٌ مُحْدَوْدَبٌ لَم يَحْدَوْدِبْ لا يَحْدَوْدِبُ اِحْدَوْدِبْ لِيَحْدَوْدِبْ لا تَحْدَوْدِبْ مُحْدَوْدَبٌ.
Нақис:
اِعْرَوْرَى يَعْرَوْرِى масдары اِعْرِيرَاءٌ негізіндеاِعْرِوْرَايٌ атқа аяқпен ер салу. Бұл бапта сахих пен нақистан басқа жіктелу жоқ.
О Н Е К І Н Ш І Б А П
Он екінші бап қосымша біріктіруші һамза және екі و әрпінің көмегімен жасалады: اِفْعَوَّلَ يَفْعَوِّلُ. Масдары اِفْعِوَّالٌ. Бұл бап та асыра көрсету үшін жұмсалады.
Сахих:
اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ масдары اِجْلِوَّازٌ өте жылдам жүру.
اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ مُجْلَوِّزٌ مُجْلَوَّزٌ لَم يَجْلَوِّزْ لا يَجْلَوِّزُ اِجْلَوِّزْ لِيَجْلَوِّزْ لا تَجْلَوِّزْ مُجْلَوَّزُ.
Бұл баптың барлық етістіктері сахих (дұрыс) болып табылады.
Р У Б А Ъ И Й М У Ж А Р Р О Д
Рубаъий мүжаррадтың бір бабы бар: فَعْلَلَ يُفَعْلِلُ, масдары فَعْلَلَةٌ فِعْلاَلٌ.
Сахих:
دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ масдары دَحْرَجَةٌ دِحْرَاجٌ дөңгелету, домалату.
دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ مُدَحْرِجٌ مُدَحْرَجٌ لَم يُدَحْرِجْ لا يُدَحْرْجُ دَحْرِجْ لِيُدَحْرِجْ لا تُدَحْرِجْ مُدَحْرَجٌ.
Музаъаф:
صَرْصَرَ يُصَرْصِرُ масдары صَرْصَرَةٌ صِرْصَارٌ шырылдау, ызыңдау, ызыңдау (құс туралы), ащы айқайға салу; уілдеу (жел).
Мисал және музаъаф:
وَسْوَسَ يُوَسْوِسُ масдары وَسْوَسَةٌ وِسْوَاسٌ жаман ойларға сеніп қалу, уайымдау.
Ажваф و:
جَوْرَبَ يُجَوْرِبُ масдары جَوْرَبَةٌ جِيرَابٌ негізінде جِوْرَابٌ аяққа шұлық кию (біреуге міндеттеу).
Ажваф ـيـ:
شَيْطَنَ يُشَيْطِنُ масдары شَيْطَنَةٌ شِيْطَانٌ өлу (құру, жамандық жасау).
Нақис:
قَلْسَى يُقَلْسِى масдары قَلْسَاةٌ قِلْسَاءٌ негізінде قَلْسَيَةٌ قِلْسَايٌ қалпақ кию.
Лафиф:
ضَوْضَى يَضَوْضِى масдары ضَوْضَاةٌ ضِيْضَاءٌ негізінде ضَوْضَوَةٌ ضَِوْضَاوٌ дыбыс шығару. Олардың эълалы: و әрпі ـيـ әрпіне, ал ـيـ әрпі алиф және һамзаға өзгертіледі.
Р У Б А Ъ И Й М А З И Д
Рубаъий мазидтің төрт бабы бар, олардың барлығы салт етістіктер болып табылады.
Б І Р І Н Ш І Б А П
Бірінші баптың қосымша ت әрпі болады: تَفَعْلَلَ يَتَفَعْلَلُ масдары تَفَعْلُلٌ. Бұл бап فَعْلَلَ етістігіне ұқсас жұмсалады: دَحْرَجْتُ فَتَدَحْرَجَ (мен оны дөңгелеттім және ол дөңгеледі).
Сахих:
تَدَحْرَجَ يَتَدَحْرَجُ масдары تَدَحْرُجٌ дөңгелеу.
