- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Лафиф (ي):
حَيِىَ يَحْيَى масдары حَيَوةٌ حَيَاةُ)) مَحْيًا өмір сүру, حَيَاءٌ ұялу.
1) حَيِىَ – мазий |
7) اِحْىَ – амр хазир |
2) يَحْيَى – музариъ |
8) لِيَحْىَ – амр ғайиб |
3) حَىٌّ – сифати мушаббаха |
9) لا تَحْىَ- нахий |
|
10) مَحْىً исм заман, исм макан |
5) لَم يَحْىَ - жахд |
11) مِحْيَاءٌ – исм алат |
6) لا يَحْيَى – нафий |
12)أَحْيَى - исм тафзил |
حَيِىَ алғашқыда حَيِوَ болған. Эълалы دُعِىَ эълалына ұқсас. يَحْيَى негізінде يَحْيَوُ болған. Эълалы يُدْعَى эълалына ұқсас. حَىٌّ негізінде حَيْوٌ болған. (و) және (ـيـ) бір сөзде қатар тұр, біріншісі сүкунды, (و) әрпі (ـيـ) әрпіне ауыстырылады: حَيْىٌ, содан соң (ـيـ) әрпі (ـيـ) әрпіне кірігіп кетті: حَىٌّ.
Мултавий:
وَجِيَ يَوْجَى масдары وَجْيٌ аяқтан шалу, шалып қалу.
1) وَجِىَ – мазий |
7) اِيْجَ – амр хазир |
2) يَوْجَى – музариъ |
8) لِيَوْجَ – амр ғайиб |
3) وَجٍ – сифати мушаббаха |
9) لا تَوْجَ – нахий |
|
10) مَوْجًى исм заман, исм макан |
5) لَم يَوْجَ – жахд |
11) مِيجَاءٌ – исм алат |
6) لا يَوْجَى – нафий |
12)أَوْجَى - исм тафзил |
وَجِيَ эълалы رُمِىَ эълалына ұқсас.
يَوْجَى негізінде يَوْجَىُ болған, эълалы يَرْعَى эълалына ұқсас келеді.
وَجٍ алғашқыда وَجِيٌ болған, эълалы رَامٍ эълалына ұқсас.
اِيْجَ негізінде اِوْجَ. (و) сүкунды, оның алдында кәсра тұр, (و) әрпі (ـيـ) әрпіне өзгертілген.
مِيْجَاءٌ негізінде مِوْجَاىٌ болған, (ـيـ) әрпі һамзаға өзгертілді, ал (و) әрпі (ـيـ) әрпіне өзгертілді. (ـيـ әрпі қосымша алиф әрпінен кейін келген. Сондықтан ол һамзаға өзгертілген – ауд. еск.)
БЕСІНШІ БАП
Өткен және осы-келер шақтардың бесінші бабында екінші түбір әріп кәсралы болып келеді: فَعِلَ يَفْعِلُ. Бұл баптың масдарының 5 қалыбы бар:
Қалыбы |
Мысалы |
Мағынасы |
|
عِلَةٌ |
ثِقَةٌ |
Сену |
|
مِقَةٌ |
Нәзік жақсы көру |
||
رِثَةٌ |
Мұралыққа ие болу, мирас алу |
|
|
فَعِلَةٌ |
وَرِعَةٌ |
Зұлымдықтан таза болу |
|
فَعَالَةٌ |
وَلاَيَةٌ, وِلاَيَةٌ |
Билеу |
|
فِعْلٌ |
وِرْعٌ |
Арлы болу |
|
فَعْلٌ |
وَلْىٌ |
Жақын болу, жолдас болу |
|
Сахих:
نَعِمَ يَنْعَمُ масдары نِعْمَةٌ نَعُومَةٌ нығмет ету.
1) نَعِمَ – мазий |
7) اِنْعِمْ – амр хазир |
2) يَنْعِمُ – музариъ |
8) لِيَنْعِمْ – амр ғайиб |
3) نَعِيمٌ – сифати мушаббаха |
9) لا تَنْعِمْ- нахий |
|
10) مَنْعِمٌ – исм заман, исм макан |
5) لَم يَنْعِمْ – жахд |
11) مِنْعَمٌ – исм алат |
6) لا يَنْعِمُ – нафий |
12)أَنْعَمُ - исм тафзил |
Мисал:
وَرِثَ يَرِثُ масдары وَرَاثَةٌ اِرْثٌ رِثَةٌ мирасқа ие болу.
1) وَرِثَ – мазий |
7) رِثْ – амр хазир |
2) يَرِثُ – музариъ |
8) لِيَرِثْ – амр ғайиб |
3) وارِثٌ – исм фаъил |
9) لا تَرِثْ – нахий |
4) مَوْرُوثٌ – исм мафъул |
10) مَوْرِثٌ исм заман, исм макан |
5) لَم يَرِثْ - жахд |
11) مِيرَاثٌ – исм алат |
6) لا يَرِثُ – нафий |
12)أَوْرَثُ - исм тафзил |
Мазийде эълал болмайды. Басқаларның эъалдары وَثَبَ يَثِبُ мысалында айтылған.