- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Музаъаф:
أَحَبَّ يُحِبُّ масдары اِحْبَابٌ дос болу, жақсы көру, қалау.
أَحَبَّ – мазий |
أَحِبَّ – амр хазир |
يُحِبُّ – музариъ |
لِيحِبَّ - амр ғайиб |
مُحِبٌّ – фаъил |
لا تُحِبَّ – нахий |
مُحَبٌّ – мафъул |
مُحَبٌّ исм заман, исм макан, масдар мимий |
لَم يُحِبَّ - жахд |
|
لا يُحِبُّ – нафий |
|
Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
أَوجَبَ يُوجِبُ масдары اِيْجَابٌ было اِوْجَابٌ міндетті ету.
أَوْجَبَ – мазий |
أَوْجِبْ – амр хазир |
يُوجِبُُ – музариъ |
لِيُوجِبْ – амр ғайиб |
مُوجِبٌ – фаъил |
لا تُوْجِبْ – нахий |
مُوجَبٌ – мафъул |
مُوجَبٌ исм заман, исм макан, масдар мимий |
لَم يُوجِبْ – жахд |
|
لا يُوجِبُ – нафий |
|
Мисал ـيـ
أَيْسَرَ يُوسِرُ масдары اِيْسَارٌ бай болу.
أَيْسَرَ – мазий |
أَيْسِرْ – амр хазир |
يُوسِرُ – музариъ |
لِيُوسِرْ – амр ғайиб |
مُوسِرٌ – фаъил |
لا تُوسِرْ – нахий |
مُوسَرٌ – мафъул |
مُوسَرٌ исм заман, исм макан, масдар мимий |
لَم يُوسِرْ – жахд |
|
لا يُوسِرُ – нафий |
|
Мазий және амр хазирден басқа жіктелулерде و әрпі ـيـ әрпінен өзгертіліп келген. Негізінде يُيْسِرُ مُيْسِرٌ مُيْسَرٌ болған.
Ажваф و:
أَقَامَ يُقِيْمُ масдары إِقَامَةٌ тұрақты өмір сүру, аяғына тұрғызу, икама тәкбірін айту (намаздың басталуы туралы). إِِقَامَةٌ алғашқыда إِقْوَامٌ болған. Огласовку و әрпінің харакаты алдыңғы әріпке өткізілген. و әрпінің негізінде харакаты болған, мұнда оның алдында фатха келген, сондықтан و әрпі ـيـ әрпіне өзгертілген: إِقَاامٌ. Екі алифтың арасында қатар келген екі сүкун пайда болды, олардың бірі түсірілген: إِِقَامٌ. Түсірілген ا орнына ة әрпі қойылған: إِقَامَةٌ.
أَقَامَ – мазий |
أَقِمْ – амр хазир |
يُقِيمُ – музариъ |
لِيُقِمْ – амр ғайиб |
مُقِيْمٌ – фаъил |
لا تُقِمْ – нахий |
مُقَامٌ - мафъул |
مُقَامٌ исм заман, исм макан, масдар мимий |
لَم يُقِمْ – жахд |
|
لا يُقِيْمُ – нафий |
|
Мазий:
أَقَامَ أَقَامَا أَقَامُوا أَقَامَتْ أَقَامَتَا أَقَمْنَ أَقَمْتَ أَقَمْتُمَا أَقَمْتُمْ أَقَمْتِ أَقَمْتُمَا أَقَمْتُنَّ أَقَمْتُ أَقَمْنَا.
Тоғыз жіктелуде екінші түбір әріп түсірілген. أَقَامَ негізінде أَقْوَمَ болған. Ол يَخَافُ эълалына ұқсас болып келеді. يُقِيْمُ негізінде يُقْوِمُ болған. Кәсра و үшін айтуға қиындық тудырады. و әрпінің кәсрасы алдыңғы әріпке өткізіледі: يُقِوْمُ. و сүкунды, оның алдында кәсра келген, сондықтан ол ـيـ әрпіне ауыстырылады - يُقِيْمُ:
يُقِيْمُ يُقِيْمَانِ يُقِيْمُونَ تُقِيْمُ تُقِيْمَانِ يُقِمْنَ تُقِيْمُ تُقِيْماَنِ تُقِيْمُونَ تُقِيْمِيْنَ تُقِيْمَانِ تُقِمْنَ أُقِيْمُ نُقِيْمُ.
Екі жам мүәннаста екінші түбір әріп түсірілген.
مُقِيْمٌ негізінде مُقْوِمٌ – музариъ етістігінің эълалы сияқты. مُقَامٌ - مُقْوَمٌ мазий етістігі сияқты.
