Мисал و:

وَقُحَ يَوْقُحُ масдары وَقَاحَةٌ وُقُوحَةٌ وَقْحَةٌ ұятсыз, дөрекі болу.

1) وَقُحَ – мазий	6) اُوْقُحْ – амр хазир
2) يَوْقُحُ – музариъ	7) لِيَوْقُحْ – амр ғайиб
3) وَقَاحٌ- сифати мушаббаха	8) لا تَوْقَحْ – нахий
	9) مَوْقَحٌ исм заман, исм макан
4) لَم يَوْقُحْ – жахд	10) مِيقَاحٌ – исм алат
5) لا يَوْقُحُ – нафий	11)أَوْقَحُ - исм тафзил

مِيقَاحٌ негізінен مِوقَاحٌ болған.

Мисал ـيـ:

يَسُرَ يَيْسُرُ масдары يُسْرٌ жеңіл болу.

1) يَسُرَ – мазий	6) اُوسُرْ – амр хазир
2) يَيْسُرُ – музариъ	7) لِيَيْسُرْ – амр ғайиб
3)يَسِيرٌ – сифати мушаббаха	8) لا تَيْسُرْ - нахий
	9) مَيْسَرٌ - исм заман, исм макан
4) لَم يَيسُرْ – жахд	10) مِيسَارٌ – исм алат
5) لا يَيْسُرُ - нафий	11)أَيْسَرُ - исм тафзил

اُوسُرْ негізінде اُيْسُرْ болған. يُوسَرُ эълалы сияқты (ـيـ сүкунды, оның алдында замма бар – ауд.еск.)

Ажваф:

طَالَ يَطُولُ негізінде طَوُلَ يَطْوُلُ болған, олардың эълалы айтылған. Масдары طَوْلٌ ұзын болу.

1) طَالَ – мазий	6) طُلْ – амр хазир
2) يَطُولُ – музариъ	7) لِيَطُلْ – амр ғайиб
3)طَوِيلٌ – сифати мушаббаха	8) لا تَطُلْ- нахий
	9) مَطَالٌ – исм заман, исм макан
4) لَم يَطُلْ – жахд	10) مِطَالٌ – исм алат
5) لا يَطُولُ – нафий	11)أَطْوَلُ - исм тафзил

Барлық сөзжасамдарының эълалы دَامَ يَدُومُ эълалына ұқсас болып келеді.

Нақис:

رَخُوَ يَرْخُو масдары رُخْوَةٌ , (رَخَاوَةُ) солу.

1) رَخُوَ – мазий	6) اُرْخُ – исм хазир
2) يَرْخُو – музариъ	7) لِيَرْخُ – амр ғайиб
3)رَخُوٌ – сифати мушаббаха	8) لا تَرْخُ- нахий
	9) مَرْخًى – исм заман, исм макан
4) لَم يَرْخُ – жахд	10) مِرْخً – исм алат
5) لا يَرْخُو – нафий	11)أَرْخَى - исм тафзил

يَرْخُو негізінде يَرْخُوُ. Замма و үшін айтуға қиындық тудырады, сондықтан ол түсіріледі. Барлық жіктелулер دَعَا يَدْعُو сияқты.

С У Л А С И Й М А З И Д

Суласий мазидтің 12 бабы бар. Қосымша әріптерді қосу екі бапта болады: 1) түбір әріпті қайталау арқылы: فَرَّحَ, ол алғашқыда فَرَحَ болған; 2) сырттан әріп қосу арқылы: أَكْرَمَ, ол негізінде كَرُمَ болған.

Қосылатын әріптер мына сөздің он әрпі болып табылады: سألتمونيها.

Суласий мазид үш түрге бөлінеді: 1) бір қосымша әріпті етістіктер (3 түрлі); 2) екі қосымша әріпті етістіктер (5 түрлі); 3) үш қосымша әріпті (төрт түрлі).

БІРІНШІ БАП

أَفْعَلَ يُفْعِلُ масдарының екі қалыбы бар: اِفْعَالٌ اِكْرَامٌ, فَعَالَةٌ كَرَامَةٌ, құрметтеу. يُفْعِلُ алғашқыда يُأَفْعِلُ болған, вахид мутакаллим жіктелуінде - اُأَفْعِلُ. Араб тілінде екі һамза қатар келмейді. Сондықтан يُأَفْعِلُ һамзасы түсірілген: يُفْعِلُ. Музариъ етістігіне қарап, мазийден басқа барлық сөзжасамда осы һамза түсірілген.

Бұл баптың қосымша әрпі «һамзаи катъия» (ажыратушы һамза) болып табылады. Һамза екі түрлі болады. Бірінші һамза екі сөздің арасында келгенде оқылмайды. Ол һамзаи васлия (біріктіруші һамза) деп аталады. Екіншісі екі сөздің арасында келгенде оқылады. Ол «һамзаи катъия» (ажыратушы һамза ءَ, ءُ, ءِ) деп аталады.

الرَجُلُ امْتَحَنَنِى ثُمَّ أَكْرَمَنِى

(Һамза төрт жағдайда ажыратушы болады: музариъ етістігінің вахид мутакаллимінде , суласий мазидтің бірінші бабының мазий және амр хазир формаларында, исм тафзилде, жамъ таксирде – бұрыс етістіктерінің көпше түрлерінде. Басқа барлық жағдайларда һамза біріктіруші болады – ауд.еск.)

Бұл бапта һамзаны қосу мына жағдайлар үшін жүзеге асқан:

1) көбінесе салт етістікті сабақтыға айналдыруда.

أَذْهَبْتُ زَيْدًا فَذَهَبَ

Зайдты жібердім, ол кетті. وَأَجْلَسْتُهُ мен оны отырғыздым, فَجَلَسَ және ол отырды.

2) керісінше, сабақты етістікті салт етістікке айналдыруда. كَبَّ ол бетін төмен қаратып қойды, فَأَكَبَّ және ол бетін төмен қаратып тұрды. عَرَضَ ол көрсетті, فَأَعْرَضَ және ол көрінді. قَشَعَ ол таратты, فَأَقْشَعَ және ол таратылды.

3) уақыттың жеткендігін көрсету үшін: أَصْبَحَ таң атуға айналды, أَمْسَ, кеш батуға айналды.

4) масдар (түбір сөз) үшін уақыттың жеткендігін көрсету үшін: أَحْصَدَ الزَّرْعُ егінді жинайтын уақыт жетті. أَجْزَمَ النَّخْلُ жаңғақты үзетін уақыт жетті.

5) етістіктің көптік түрін көрсету үшін أَثْمَرُ السَّفَرْجَلُ айва көп жеміс берді.

6) бір нәрсенің сапасын көрсету (анықтау) үшін. Егер масдар сабақты етістік болса, онда бұл сапа фаъил болады. أَبْخَلْتُ زَيْدًا мен Зәйдты сараң деп таптым. Егер масдар салт етістік болса, онда сапа мафъул болады. أَحْمَدْتُ زَيْدًا мен Зәйдтың мақталғанын көрдім.

7) масдардың мағынасын терістеу (жою) үшін. أَعْجَمْتُ الكِتَابَ мен кітапты арабшаладым (яғни, кітаптың арабша еместігін жойдым).

8) көптік мағынаны көрсету үшін, أَشْغَلْتُ زَيْدًا мен Зәйдтың уақытын көп алдым.

9) мафъулды масдарға қарсы қою үшін, أَبَاعَ الجَارِيَةَ мен тұтқын қызды сатуға шығардым.

Сахих:

أَكْرَمَ يُكْرِمُ масдары اِكْرَامٌ كَرَامَةٌ құрметтеу.

أَكْرَمَ – мазий	اَكْرِمْ – амр хазир
يُكْرِمُ – музариъ	لِيُكْرِمْ – амр ғайиб
مُكْرِمٌ – фаъил	لا تُكْرِمْ – нахий
مُكْرَمٌ – мафъул	مُكْرَمٌ – исм заман, исм макан, масдари мимий
لَم يُكْرِمْ – жахд
لا يُكْرِمُ - нахий

Қағида: суласий мужаррадтан басқа етістіктердің барлығында исм мафъул, исм мазаман, исм макан и масдар мимийлердің жазылуы бірдей (яғни, омонимдер) :