- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Мултавий:
وَلِىَ يَلِي масдары وَلْىٌ бірінен соң бірі жүру, жақын болу, وَلاَيَةٌ көмектесу, билеу.
1) وَلِىَ – мазий |
7) لا يَلِى - нафий |
2) يَلِى – музариъ |
8) لِ – амр хазир |
3) وَلِىٌّ – сифати мушаббаха |
9) لِيَلِ – амр ғайиб |
4) والٍ – фаъил |
10) لا تَلِ – нахий |
5) مَوْلِىٌّ – мафъул |
11) مَوْلًى исм заман, исм макан |
6) لَم يَلِ – жахд |
12) مِيلاَءٌ – исм алат |
13)أَوْلَى - исм тафзил |
|
وَلِىَ сөзі خَشِيَ сөзіндей жіктеледі. Басқаларының жіктелулері мен эълалдары وَحَى يَحِي мысалына байланысты айтылған.
وَلِىٌّ негізінде وَلُوْىٌ болған. Эълалы مَرْمِىٌّ эълалына ұқсас.
Алтыншы бап
Өткен және осы-келер шақтардың алтыншы бабында екінші түбір әріп заммалы болып келеді. Масдарының 8 қалыбы бар:
Қалыбы |
Мысалы |
Мағынасы |
فَعَالَةٌ |
كَفَاءَةٌ |
Теңелу |
فُعُولَةٌ |
رُطُوبَةٌ |
Ылғал болу |
فَعَلٌ |
شَرَفٌ |
Құрметті болу |
فُعْلٌ |
قُرْبٌ |
Жақын болу |
فُعْلَةٌ |
جُرْأَةٌ |
Батыр болу |
فِعَلٌ |
صِغَرٌ |
Кішкене болу |
فِعْلٌ |
حِلْمٌ |
Жұмсақ болу |
فَعْلٌ |
ضَنْكٌ |
Тар болу |
Алдыңғы бес бапта салт етістіктер де, сабақты етістіктер де болған. Бұл бапта тек салт етістіктерде ғана кездеседі. Салт етістіктерде исм мафъул жар әрптерімен ғана қосылып келеді: مَمرُور به, مَدْخُول فيه, مَزيد عليه. Сабақты етістіктерде фаъилдан мафъул бих формасына өту мүмкіндігі болады:
ضَرَبَ زَيْدٌ عَمْرًا.
Салт етістіктер фаъилдан мафъул бих формасына өте алмайды (яғни, оларда мафъул бих формасы мүлдем болмайды):
شَرُفَ زَيْدٌ.
Сахих:
شَرُفَ يَشْرُفُ масдары شَرَفٌ شَرَافَة,ٌ құрметті болу.
1) شَرُفَ – мазий |
7) اُشْرُفْ – амр хазир |
2) يَشْرُفُ – музариъ |
8) لِيَشْرُفْ – амр ғайиб |
3)شَرِيفٌ – сифати мушаббаха |
9) لا تَشْرُفْ – нахий |
|
10) مَشْرَفٌ – исм заман, исм макан |
5) لَم يَشْرُفْ – жахд |
11) مِشْرَافٌ – исм алат |
6) لا يَشْرُفُ – нафий |
12)أَشْرَفُ - исм тафзил |
Музаъаф:
حَبَّ يَحُبُّ масдары حَبًّا дос болу, жақсы көру.
1) حَبَّ – мазий |
6) حُبَّ – амр хазир |
2) يَحُبُّ – музариъ |
7) لِيَحُبَّ – амр ғайиб |
3) حَبِيبٌ сифати мушаббаха |
8) لا تَحُبَّ – нахий |
|
9) مَحَبٌّ исм заман, исм макан |
4) لَم يَحُبَّ – жахд |
10) مِحْبَابٌ – исм алат |
5) لا يَحُبُّ – нафий |
11)أَحَبُُّ - исм тафзил |
حَبَّ негізінен حَبُبَ болған. Огласовка первой Бірінші ب әрпінің харакаты түсіп қалған және ب әрпі екіншісіне кірігіп кеткен. Басқа сөзжасамдардың барлық ережелері رَدَّ يَرُدُّ мысалына байланысты айтылған.