- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Ажваф (ـيـ):
هَابَ يَهَابُ масдары هَيْبَةٌ مَهَابَةٌ қорқу, жақсы көре қорқу.
1) هَابَ – мазий |
7) هَبْ – амр хазир |
2) يَهَابُ – музариъ |
8) لِيَهَبْ – амр ғайиб |
3) هَائِبٌ – исм фаъил |
9) لا تَهَبْ- нахий |
4) مَهِيبٌ – исм мафъул |
10) مَهَابٌ исм заман, исм макан |
5) لَم يَهَبْ – жахд |
11) مِهَابٌ – исм алат |
6) لا يَهَابُ – нафий |
12)أَهَابُ - исм тафзил |
هَابَ هَيِبَ болған. (ـيـ) әрпінің харакаты бар, оның алдында фатха келген, (ـيـ) әрпі алифке өзгертілген.
يَهَابُ يَهْيَبُ болған. (ـيـ) әрпінің харакаты алдыңғы әріпке берілді. (ـيـ) әрпінің негізінде харакаты болған, мұнда оның алдында фатха келгендіктен, (ـيـ) әрпін алифке өзгерттік. Барлық эълалы осы мысалмен салыстырылады.
مَهِيبٌ эълалы مَبِيعٌ эълалына ұқсас.
Нақис:
خَشِيَ يَخْشَى масдары خَشْيَةٌ қорқу.
1) خَشِىَ – мазий |
7) اِخْشَ - амр хазир |
2) يَخْشَى – музариъ |
8) لِيَخْشَ – амр ғайиб |
3) خَاشٍ – исм фаъил |
9) لا تَخْشَ – нахий |
4) مَخْشًى – исм мафъул |
10) مَخْشًى исм заман, исм макан |
5) لَم يَخْشَ – жахд |
11) مِخْشً – исм алат |
6) لا يَخْشَ – нафий |
12)أَخْشَى - исм тафзил |
Өткен шақ етістігінің ғайибийн жіктелуінде үшінші әлсіз түбір әріп رُمُوا эълалындағыдай түсірілген. басқа жіктелулердің эълалы َمَى يَرْمِى мысалында айтылған.
Лафиф:
قَوِىَ يَقْوَى масдарыقُوَّةٌ күшті болу, негізінде قُوْوَةٌ - (و) әрпі (و) әрпіне кіріккен (ассимиляцияланған).
1) قَوِىَ – мазий |
7) اِقْوَ – амр хазир |
2) يَقْوَى – музариъ |
8) لِيَقْوَ – амр ғайиб |
3) قَوِيٌّ – сифати мушаббаха |
9) لا تَقْوَ – нахий |
4) مَقْوِيٌّ – исм мафъул |
10) مَقْوًى исм заман, исм макан |
5) لَم يَقْوَ – жахд |
11) مِقْوًى – исм алат |
6) لا يَقْوَى – нафий |
12)أَقْوَى - исм тафзил |
قَوِىَ قَوِوَ болған. Эълалы دُعِىَ эълалына ұқсас (و сырттан келген, әрі кәрадан соң тұр, сондықтан (ـيـ) әрпіне өзгертеміз – ауд. еск.). يَقْوَى негізінде يَقْوَوُ. Эълалы يُدْعَى эълалына ұқсас. (و төртінші әріп, оның алдында замма жоқ, сондықтан (و) әрпін (ـيـ) әрпіне өзгертеміз – ауд. еск.).
قَوِىٌّ негізінде قَوُوْوٌ. (و) төртінші әріп болып тұр, оның алдында замма жоқ, (ـيـ) әрпіне ауыстырамыз: قَوُوْىٌ. (و) әрпі бір сөзде (ـيـ) әрпімен қатар тұр, біріншісі сүкунды, сондықтан (و) әрпі (ـيـ) әрпіне өзгертілген: قَوُيْىٌ. Ассимиляцияға қажеттілік туды, бірінші (ـيـ) әрпі екінші (ـيـ) әрпіне кірігіп кеткен: قَوُىٌّ. (ـيـ) әрпін сақтап қалу үшін оның алдына кәсра қойылды - قَوِىٌّ:
قَوِىٌّ قَوِيَانِ قَوِيُّونَ قَوِيَةٌ قَوِيَّتَانِ قَوِيَّاتٌ.
مَقْوِىٌّ негізінде مَقْوُوْوٌ болған. Эълалы قَوِىٌّ эълалына ұқсас. Басқа сөзжасамдардың эълалы музариъ форомасының эълалына ұқсас болып келеді.
