- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
مَنَعَ يَمْنَعُ масдары مَنْعٌ кедергі жасау.
1) مَنَعَ – мазий |
7) اِمْنَعْ – амр хазир |
2) يَمْنَعُ – музариъ |
8) لِيَمْنَعْ – амр ғайиб |
3) مَانِعٌ – исм фаъил |
9) لا تَمْنَعْ – нахий |
4) مَمْنُوعٌ – исм мафъул |
10) مَمْنَعٌ исм заман, исм макан |
5) لَم يَمْنَعْ – жахд |
11) مِمْنَاعٌ- исм алат |
6) لا يَمْنَعُ – нафий |
12) أَمْنَعُ – исм тафзил |
Мисал
وَضَعَ يَضَعُ масдары وَضَعٌ қою, салу.
1) وَضَعَ – мазий |
7) ضَعْ – амр хазир |
2) يَضَعُ – музариъ |
8) لِيَضَعْ – амр ғайиб |
3) وَاضِعٌ – исм фаъил |
9) لا تَضَعْ – нахий |
4) مَوْضُوعٌ – исм мафъул |
10) مَوْضِعٌ исм заман, исм макан |
5) لَم يَضَعْ – жахд |
11) - مِيضَاعٌ исм алат |
6) لا يَضَعُ – нафий |
12) أَوْضَعُ – исм тафзил |
يَضَعُ негізінде يَوْضَعُ. (و) музариат әрпі мен ойдағы (такдирий) кәсраның арасында келген. (و) түсіріледі: يَضَعُ.
مِيْضَاعٌ негізінде مِوْضَاعٌ. Эълалы مِيثَابٌ эълалына ұқсас.
Нақис:
رَعَى يَرْعَى масдары رِعَايَةٌ бақылау, көрсету (мысалы, құрмет көрсету).
1) رَعَى – мазий |
7) اِرْعَ – амр хазир |
2) يَرْعَى – музариъ |
8) لِيَرْعَ – амр ғайиб |
3) رَاعٍ- исм фаъил |
9) لا تَرْعَ – нахий |
4) مَرْعِيٌّ – исм мафъул |
10) مَرْعًى - исм заман, исм макан |
5) لَم يَرْعَ- жахд |
11) مِرْعًى – исм алат |
6) لا يَرْعَى – нафий |
12) أَرْعَى - исм тафзил |
رَعَى يَرْعَى негізінде رَعَىَ يَرْعَىُ. (ـيـ) әрпінің харакаты бар, оның алдында фатха келген, (ـيـ) әрпін алифке ауыстырамыз: رَعَى يَرْعَى.
رَعَى жіктелуі رَمَى жіктелуіне ұқсас.
Музариъ шағының жіктелуі:
يَرْعَى يَرعَيَانِ يَرْعَوْنَ تَرْعَى تَرْعَيَانِ يَرْعَيْنَ تَرْعَى تَرْعَيَانِ تَرْعَوْنَ تَرْعَيْنَ تَرْعَيَانِ تَرْعَيْنَ أَرْعَى نَرْعَى.
Үшінші түбір әріп ғайибийн, мухатабийн, мухатаба жіктелулерінде түсірілген. барлық сөзжасамдарының мысалдары жоғарыда айтылды.
Үшінші бапта музаъаф, ажваф, лафиф, мултавий болмайды.
ТӨРТІНШІ БАП
Өткен шақ етістігінің төртінші бабында екінші түбір әріп кәсралы, ал осы-келер шақ етістігінде екінші түбір әріп фатхалы болады: فَعِلَ يَفْعَلُ. Бұл баптың масдарының 10 қалыбы бар:
Қалыбы |
Мысалы |
Мағынасы |
فَعَلاً |
تَعَباً |
Қысылу (ұялу) |
فُعْلٌ |
نُضْجٌ |
Пісті (егін туралы) |
فِعْلٌ |
سِمنٌ |
Семіз болу |
فِعْلاَنً |
نِسْيَانٌ |
Ұмыту |
فَعَالٌ |
حَيَاءٌ (حَيَاةٌ) |
Ұялу (тірі болу) |
فَعْلٌ |
لَعْبٌ |
Ойнау |
فَعَالَةٌ |
كَرَاهَةٌ |
Жақсы көрмеу |
فُعْلَةٌ |
قٌوَّةٌ |
Күшті болу |
فُعُولٌ |
صُعُودٌ |
Көтерілу |
فَعْلَةٌ |
رَحْمَةٌ |
Кешу, аяу |
Сахих:
حَمِدَ يَحْمَدُ масдары حَمْدٌ мақтау.
1) حَمِدَ – мазий |
7) اِحْمَدْ – амр хазир |
2) يَحْمَدُ – музариъ |
8) لِيَحْمَدْ – амр ғайиб |
3) حَامِدٌ – исм фаъил |
9) لا تَحْمَدْ – нахий |
4) مَحْمُودٌ – исм мафъул |
10) مَحْمَدٌ – исм заман, исм макан |
5) لَم يَحْمَدْ – жахд |
11) – مِحْمَادٌ – исм алат |
6) لا يَحْمَدُ - нафий |
12)أَحْمَدُ - исм тафзил |