يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф

يَرْوِى رَوَى масдары رَوْىٌ және رِوَايَةٌ – жеткізу, әңгімелеу, хабарлау. Масдардан төмендегідей 12 сөз формалары жасалады:

1) رَوَى – мазий	7) اِرْوِ – амр хазир
2) يَرْوِى – музариъ	8) لِيَرْوِ – амр ғайиб
3) رَاوٍ – исм фаъил	9) لاَ تَرْوِ – нахий
4) مَرْوِىٌّ – исм мафъул	10) مَرْوًى – исм заман, исм макан
5) لَمْ يَرْوِ – жахд	11) مِرْوًى – исм алат
6) لاَ يَرْوِى – нафий	12) أَرْوَى – исм тафзил

Бұл сөз формаларының эълалы يَرْمِى رَمَى сөз формасының эълалына ұқсайды.

رَوَى негізінде رَوَىَ. (ـى) әрпінің харакаты бар, ал оның алдында фатха келген, сондықтан (ـى) әрпі (ا) әрпіне өзгертіледі. رَوَى сөзіндегі (و) әрпінің де харакаты бар және оның алдында фатха келген. Алайда (و) әрпі (ا) әрпіне өзгертілмеген, өйткені бір сөздің екі эълалы болмайды.

Әйел тегіндегі исм тафзилі негізінде رُوْيَى болған رِيَّى. (و) және (يـ) бір сөзде қатар келді де, оның біріншісі сүкунды, екіншісі харакатты болып келді. Сондықтан (و) әрпі (يـ) әрпіне өзгертіледі: رُيْيَى. Енді идғамға (ассимиляция) қажеттілік туды, (ـيـ) әрпі (يـ) әрпіне кірігіп кетті: رُيَّى. (ى) үшін оның алдында кәсра келгені дұрыс, сондықтан замма (ـُ) кәсраға (ـِ) айналып кетті: رِيَّى.

يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.

يَحِى وَحَى масдары وَحْىٌ – хабар беру, уахи түсіру, құпияны ашу. Масдардан төмендегідей 12 сөз формасы жаалады:

1) وَحَى – мазий	7) حِ – амр хазир
2) يَحِى – музариъ	8) لِيَحِ – амр ғайиб
3) وَاحٍ – исм фаъил	9) لاَ تَحِ – нахий
4) مَوْحِىٌّ – исм мафъул	10) مَوْحًى – исм заман, исм макан
5) لَمْ يَحِ – жахд	11) مِيحَاءٌ – исм алат
6) لاَ يَحِى – нафий	12) أَوْحَى – исм тафзил

وَحَى эълалы رَمَى эълалына ұқсас.

يَحِى негізінде يَوْحِىُ. (و) әрпі (يـ) және (ـِ) арасында келген, сондықтан ол түсіп қалады: يَحِىُ. Мұнда замма (ـُ) белгісі (ـى) үшін айтуға қиындық тудырады. (ـى) әрпінің заммасы түсіріледі: يَحِى. Музариъ шағының жіктелуі:

يَحِى؛ يَحِيَانِ؛ يَحُونَ؛ تَحِى؛ تَحِيَانِ؛ يَحِينَ؛ تَحِى؛ تَحِيَانِ؛ تَحُونَ؛ تَحِينَ؛ تَحِيَانِ؛ تَحِينَ؛ أَحِى؛ نَحِى.

Музариъ етістігінің 14 жіктелуінде бірінші түбір әріп (ف орнындағы) түсіп қалған, 3 жіктелуде үшінші түбір әріп (ل орнындағы)түсіп қалған: 1) ғайибийн; 2) мухатабийн; 3) мухатаба. Бұл үш жіктелудің эълалы يَرْمِى сөзінің жіктелуінің эълалына сәйкес келеді.

Амр хазир – حِ:

حِ؛ حِيَا؛ حُوا؛ حِي؛ حِيَا؛ حِينَ.

Амр жасау үшін музариъ етістігінің қосымшасына назар аударамыз: оның соңы әлсіз әріпке (ى) аяқталып тұрғандықтан, онысын түсіреміз: تَحِ. Музариат әрпі (تـ) түсіріледі. Одан кейін харакатты әріп келген, сондықтан бұйрық рай етістігін жасау осымен аяқталады: حِ. حُوا негізінде حِيُوا. Оның эълалы يَرْمُونَ эълалына ұқсайды.

Нун таъкид сакийла қосылған амрдың жіктелуі :

حِيَنَّ؛ حِيَانِّ؛ حُنَّ؛ حِنَّ؛ حِيَانِّ؛ حِينَانِّ.

ЕКІНШІ БАП

Суласий мүжаррадтың екінші бабы өткен шақ етістігінде екінші түбір әріп фатхалы, ал осы-келер шақ етістігінде – заммалы болып келеді: يَفْعُلُ فَعَلَ. Бұл баптың масдарларының 15 қалыбы бар (16-қалып - فَعَالَةٌ – ауд. еск. )

Қалыбы	Мысалы	Мағынасы
فَعْلٌ	نَصْرٌ	Жәрдем беру
فِعْلٌ	فِسْقٌ	Күнә жасау
فُعْلٌ	شُكْرٌ	Шүкір ету
فَعَلٌ	طَلَبٌ	Талап ету
فَعِلٌ	خَنِقٌ	Буындыру
فَعَالٌ	نَبَاتٌ	Өсу
فِعَالٌ	كِتَابٌ	Жазу
فُعَالٌ	صُرَاخٌ	Айқайлау
فِعْلَى	ذِكْرَى	Ескерту
فُعْلَى	بُشْرَى	Қуану
فُعُولٌ	خُرُوجٌ	Шығу
فِعْلَةٌ	نِشْدَةٌ	Іздеу
فُعْلَةٌ	دُعْوَةٌ	Шақыру
فِعَالَةٌ	حِرَاسَةٌ	Сақтау
فِعْلاَنٌ	كِتْمَانٌ	Жасыру
فَعَالَةٌ	كَفَالَةٌ	Кепілдік беру