54.Аналогты-сандық түрлендіргіштерді түсіндіріңіз
Түрлендіру әдісіне ұарай барлық аналогты – сандық түрлендіргіштер параллельді, жүйелі (последовательно) және жүйелі – параллельді деп бөлінеді.
Параллельді АСТ – те кіріс сигнал бір уақытта п тірек кернеуімен салыстырылады, параллельді түрлендіргіш тезқозғалғыштыққа ие болғандықтан, нәтиже бір қадамда алынады.
Компараторлардың көп саны параллельді АСТ – тің кемшілігі болып табылады. т – разрядты түрлендіргіш үшін п = (2т – 1) компаратор керек болады.
Мұндай АСТ ТКК – ден тұрады (1 – сурет). Кіріс кернеу компаратордың инверттемейтін кірісіне түседі, ал инверттейтін кірісіне бөлгіш нүктесіне сәйкес келетін тірек кернеуі түседі.
Компаратор схемасы бойынша төмендегі үлгілі кернеу кванттаудың жарты қадамына тең. Сонымен, егер кіріс кернеу 0,5∆А асып кетсе бұл компаратор жұмыс жасайды («1» - ге қосылады). Компаратор дегеніміз – егер кіріс кернеу тірек кернеуден асып кетсе үлкен болса, шығыста «1» сигналын беруші, егер кіріс кернеу тірек кернеуінен кіші болса, шығыста «0» сигналын беретін құрылғыны айтады.
Бөлгіштің әрбір нүктесіндегі кернеу «өзінің» компараторының жұмыс жасау шамасын анықтайды, сондықтан инверттемейтін кірістегі кернеу инверттейтін кірістегі кернеуден үлкен болатындар «1» жағдайында болады. Компараторлардың кірістері параллельді регистрдің кірісіне қосылған, сондықтан «Жіберу (пуск)» сигналы түскен соң регистрдің барлық разрядтары сәйкес ақпараттармен жүктеледі. Код түрлендіргіш тез арада регистрдің ішіндегілерін параллельді екілік кодқа ауыстырады. Ақпаратты жаңарту (обновление) «Жіберу» кірісіне әрбір тактілік импульс түскен кезде жүргізіліп отырады.
1 – сурет. Параллельді т – разрядты АСТ схемасы
Екеулеп интегралдау әдісінің жүйелеп түрлендірудің өзге әдістерімен салыстырғанда артықшылығы мынада – интегратордың бейсызықтығының әсерінің азаюынды және клмпаратордың қателігінде. Негізгі кемшілігі – барлық жүйелі схемаға қарасты төмен тезқозғалғыштығы.
Параллельді – жүйелі түрлендіргіш схемасында көбінесе жүйелі жуықтау әдісі қолданылады. Кіріс сигналмен жүйелі салыстырылатын, 2 санының пропорционалды деңгейлі кернеудің эталондар жиынтығы болады. Салыстыруды үлкен разрядтың эталонынан бастайды. Егер эталон >Uвх, онда үлкен разрядқа «0» жазылады. Сонан соң Uвх келесі эталонмен теңестіріледі. Егер эталон ≤ Uвх , онда сәйкес келген разрядта «1» қойылады және Uвх пен бұл эталон арасындағы әртүрлілік теңестіріледі. Бұл операцияны жүзеге асыратын арнайы микросхемалар болады, атауы жүйелі жуықтау регистрі.
55.Электрондық есте сақтау құрылғыларын түсіндіріңіз
Электронды жады әртүрлі құрылғыларда, соның ішінде әрине ЭВМ – да кең қолданысқа ие. Сонымен бірге жады (немесе сақтаушы құрылғы - СҚ) жазуға, сақтауға және сандық код түрінде көрсетілген ақпаратты жіберуге арналған функционалды блок ретінде анықталады. СҚ негізгі параметрі оның көлемі (немесе сыйымдылығы), доступ уақыты) және энергиятұтынушылығы . Екі алғашқы сипаттамаға қайшылық: өзге тең талаптары кезінде көлем үлкеюі тезқозғалудың (быстродействие) төмендеуіне әкеледі. Сондықтан, электронлды – есептегіш техникада негізгілері ОЗУ және ПЗУ болып табылатын СҚ - ның бірнеше типтерін қолданады.
Оперативті сақтаушы құрылғы (ОСҚ) ауыспалы ақпаратты сақтауға арналған және программаны орындау кезінде жазу, сақтау немесе салыстыру режмінде жұмыс жасай алады. ОСҚ (ОЗУ) ұяшықтарында ақпарат программа орындалу кезінде де ауыса алады, сондықтан жаңа мәліметтерді бұрынғысының орнына орналастыру мүмкіндігі болу мүмкін.
Тұрақты сақтаушы құрылғы (ТСҚ) программа орындалу кезінде өзгеруге болмайтын және қорек көзі өшірулі тұрған кезде де сақталып тұруы тиіс ақпараттардан тұрады: константалар, операциялар мен символдар коды, стандартты подпрограммалар және т.б. ТСҚ (ПЗУ) сақтау мен салыстыру режимінде ғана жұмыс жасай алады.
Заманауи сандық құрылғыларда СҚ салыстырмалы түрде бірнеше сыйымдылықты микроэлектронды элементті база негізінде – жады микросхемасында жүзеге асыра алады. Функционалды белгісі бойынша жады микросхемалары да екі негізгі түрге бөлінеді: ОСҚ (ОЗУ) және ТСҚ (ПЗУ).
Матрицада біріккен жады элементтерінің массивінің жиынтығы ОСҚ микросхемасының негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Жадының әрбір элементі өзіндік сирек адреске ие және ақпараттың бір битін сақтай алады. Жады элементіне жүгіну үшін код адресін көрсете отырып оны таңдау керек. Бұдан шығатыны, адресті типті ОСҚ жады элементтерінің жиынтығынан басқа адрес таңдау блогы мен басқару блогынан тұруы керек. Мұндай типті ОСҚ үшін жазу немес салыстыру уақыты кез келген ұяшық үшін бірдей және оның адресіне тәуелді болмайды. Сондықтан мұндай типтің жадысы ерікті (произвольный) выборкасы бар сақтаушы құрылғының атауына ие (от англ. Random Access Memory – RAM). ОСҚ микросхемасының көпшілігі әрбір жады элементіне жүгінуге рұқсат ететін бірразрядты организацияға ие.
Жады элементінің құрылғысына тәуелді бола отырып, ОСҚ микросхемалары статикалық (SRAM) және динамикалық (DRAM) деп бөледі. Стаикалық ОСҚ – да жады элементі ретінде триггерлер қолданылған. Динамикалық ОСҚ – да жады элементі шалаөткізгішті кристалл ішінде формаланған конденсаторлар негізінде орындалған.