78.Конфликт себептері

Конфликт (дау-дамай, шиеленісу) дегеніміз – бір-бірімен үйлеспейтін қарама-қарсы бағытталған тенденциялардың түйісуі. Адам әртүрлі келеді, кім болса да, өмірді өзгеше қабылдап түсінеді, сондықтан келіспеушілік туындайды.

Конфликт себептері

1. Ресурстардың шектелу сипаты; сонымен қатар, әр адамның өзіне осы ресурстардың ең жақсы және үлкен көлемдегі бөлігіне ие болуға тырысуы.

2. Қажеттіліктердің, құмарлықтардың, мүдделердің, мақсаттардың немесе құндылықтардың қайшылықтары. Мысалы, ұйымның бөлімшелері өз мақсатын орындаған кезде бүкіл ұйым мақсаттарына қажетті көңіл бөлмеуі.

3. Міндеттердің өзара байланыстылығы. Бір адам немесе топ өз міндетін орындағанда басқа адам не топтың жұмысына тәуелді болса, дау-дамай туындауы мүмкін.

4. Коммуникацияның (ақпарат алмасу) нашар сапасы. Нашар коммуникацияның факторлары: техникалық, ұйымдастырушылық, психологиялық, тұлғалық және т.б. факторлар.

5. Жұмыс орнының нашар эргономикасы. Жұмыс орындауға қажетті орны мен құралдары жеткіліксіз болғанда дау-дамай туындауы мүмкін: қажетті техника құралдарының жетіспеуі, жердің тар болуы, қапырық, ыстық, суық болуы т.б. Осыдан шаршау, ызалану, бас ауыруы, стресс, агрессия болады.

6. Бақылаудың сәйкес еместігі. Шектен асып кеткен бақылау немесе, керісінше, оның жетіспеуі дау-дамай туғызады. Егер адамның әр қадамын аңдып тұра берсе, ол әбден ыза болады. Турист ашуланады, ал қызметкер жұмысты дұрыс орындай алмай қалады. Ал енді бақылау болмаса, жауапкершілік те болмайды, нәтижесінде шиеленісуге барлық жағдай дайын.

7. Мінез-құлық пен өмір тәжірибесінің айырмашылықтары.

79.Психологиялық тыныштық бұзушылар типологиясы

Психологиялық тыныштықты қызметкерлердің шамалы ғана саны бұзады (оннан бірі). Қалғаны дау-дамай туғызбауға тырысады. Ағылшын психологы Р.Брамсон тыныштық бұзушылардың бес түрін бөліп көрсетеді:

• агрессивтілердің (басып алуға құмарлар) үш түрі кездеседі: танк, мерген (снайпер), қопарғыш (взрывник). Танк өз біліктілігін шүбә қылмайды және қарсылық агрессияны жек көреді. Мерген басқа адамдарды кекету, әзілдеу сияқты «оқтармен» «атады». Әзіл-сықақтың астарында не жатқанын түсіндіруді сұрап оны әшкерелеуге болады. Қопарғыш қатты ашуланып, ызаланып өз қарсыласына ұрысады да әбден өшін алады, ал басқаларда олар жәбірленген, өкпелеген бейне туғызады;

• шағым арызшы өз «қайғыларын» аңыздауды, ақыр заманды орнатуды жақсы көреді. Шағымдарын басқа сөздермен айтып, қайғысын түсінгеніңізді көрсетіп жұбайтуға болады;

• жасқаншақтар шаруаға батыл кіріспейді, қысым жасайтын адамнан аулақ болуға тырысады;

• жауапкерсіздер көп алаңдайды, алаңдауы дау-дамайға, агрессияға әкеліп соғады;

• білгішсінгендер мықты қызметкерлер болады, бірақ өз қателерін мойындамайды және басқа адамдарда өз құнсыздылығы сезімін туғызады.

80.Конфликт динамикасы

Конфликт (дау-дамай, шиеленісу) дегеніміз – бір-бірімен үйлеспейтін қарама-қарсы бағытталған тенденциялардың түйісуі. Адам әртүрлі келеді, кім болса да, өмірді өзгеше қабылдап түсінеді, сондықтан келіспеушілік туындайды.

Дау-дамай конфликт алдындағы, конфликт туғызатын жағдайдан, яғни әртүрлі қайшылықтан туындайтын шиеленісуден басталады. Бірақ кез келген шиеленісу конфликтке айналмайды. Бір-бірімен ұласпайтын, шешілмейтін шиеленісу ғана конфликт туғызады. Сонымн қатар, бір-біріне сенбеу, арыз қою, қатынастан таю, өкпе, күнәлау, алдын ала теріс ойлау, жақтырмау пайда болады. Конфликт туғызатын жағдай конфликт кезеңіне көшеді, бірақ ол үшін инцидент (қақтығыс оқиға) керек.

Инцидент – шын қақтығыс туғызатын сылтау. Сылтау кездейсоқ, заңды немесе әдейі жасалған оқиға болуы мүмкін.

Дау-дамай үш стадияда өтеді. Алғашқыда шектелген түрдегі қарсыластық болады және осымен аяқталуы мүмкін. Екінші кезеңінде дау-дамайға жаңа ресурстар қосылады, өзара келісу, ымыра мүмкіндігі жоққа шығады, осы қарсыластық қайда әкеліп соғатыны белгісіз болып кетеді. Үшінші кезеңі ең күшті, қарсыластыққа барлық күш пен құрал жұмсалады, ал дау-дамайдың басты мақсаты қарсыласқа максималды шығын,зиян келтіру болады.