55. Алдын ала төлем, Ашық шот, Аккредитив және Инкассо айырмашылықтары мен ерекшеліктерін атаңыз

Алдын ала төлем, Ашық шот, Аккредитив және Инкассо халықаралық есеп айырысу формалары.

Есеп айырысуды жүргізуде банктер өздерінің шетелдік бөлімшелері мен шетел банктерімен корреспонденттік қатынастарын пайдаланады.

Олар «лоро» шоты (шетел банкін аталған банкте) мен «ностро» шотын (аталған банкті шетелдік банкте) ашумен жүргізіледі.

Инкассо - әр түрлі құжаттарды пайдаланып, клиенттердің тапсырысы бойынша және олардың шотына банктердің ақша түсіру операциясы.

Инкассоға чектер, вексельдер, бағалы қағаздар және т.б. құжаттар қабылданады.

Инкассоның құжаттық түрлері:

1. Қаржылық құжаттар (аударылатын ж.е жай вексельдер, чектер ж.е т.б төлемдерді ақшалай алу үшін қолданылатын ұқсас құжаттар)

2. Коммерциялық құжаттар (шоттар, жөнелтім құжаттар, қаржылық құжаттарға жатпайтын меншік құқықтық құжаттар)

Аккредитивпен есеп айырысу формасы мына жағдайларда пайдалынады:

• Бірін-бірі аз білетін немесе танымайтын серіктестер арасында келісімшарт жасалса;

• Келісімшарт жасаушы тарап серіктесіне толық сенімсіз болса немесе серіктесінің елінде саяси не экономикалық тұрақсыздықтар орын алса.

Аккредитивтің артықшылықтары:

• Сатып алушы(импортер)үшін:

- Төлемнің банкпен төленетіндігі;

- Егер сатушы өндіруші емес делдал болса,онда өндірушінің атына аккредитивті аударып жібері мүмкіндігінің болуы.

Халықаралық есеп айырысу ерешеліктері

• Халықаралық есеп айрысуларды іске асыруда дамыған елдердің еркін конверттелінетін валютасы қолданылады;

• Халықаралық есеп айрысуларға құжаттамалық сипаттамасы тән,

• Әртүрлі банктік, мемлекеттік ұйымдардың кепілдемелерінің болуы.

• Халықаралық есеп айырысу нормативті

ұлттық заңнамалық актілермен, халықаралық банк ережелері мен ғұрыптарымен реттеліп отырады

• Халықаралық есеп айырысу — бірегейлендіру объектісі, ол шаруашылық байланыстарының интернационализациясымен және банк операцияларының әмбебаптылығымен шарттастырылған.

• Халықаралық есеп айырысу түрлі валютамен жүзеге асырылады. Сондықтан олар валюта операциялары мен валютаны сату-сатып алу операцияларымен тығыз байланысты. Операциялардың тиімділігіне валюта бағамының динамикасы әсер етеді.

Халықаралық есеп айрысудың өзіндік ерекшелігі барлық елдер үшін жалпыға бірдей қабылданған төлем құралының болуында. Сондықтан сыртқы сауда, көрсетілген қызметтер, несиелер, инвестициялар, мемлекетаралық төлемдер бойынша есеп айырысудың қажетті шарты сатып алу-сату формасында бір валютаны екінші біріне айырбастау болып табылады.

56. Сыртқысаудалық мәмілелер кезінде коммерциялық және үкіметтік құжаттамаға не кіреді?

Сатып алу-сату сыртқы саудалық мәмілесі дегеніміз – сыртқы сауда операцияларына қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін анықтайтын, сауда айырбасын жасайтын кешенді іс-әрекеттер көрсетілген, екі жақ өзара келіскен негізгі коммерциялық құжат болып табылады.

Коммерциялық құжаттамаға коммерциялық құжаттар – шот-фактура (инвойс), арнайы тізбелер, тиеу және орау парақтары мен сыртқы сауда және өзге де қызметті жүзеге асыру кезінде, сондай-ақ тауарларды кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізуге байланысты мәмілелерді жасауды растау үшін пайдаланылатын басқа да құжаттар;

Коммерциялық құжаттар-бұл құжаттар тобы тауардың сапасы,саны ж/е тб туралы мәлімет береді.Сатушы өз бланкісінде толтырады, ал сатып алушы сол бойынша төлем жасайды. Коммерциялық құжатқа кіреді:

1)Коммерциялық шот-бұл ең негізгі құжат болып табылады. Шотта тауардың бағасы,төлемнің қай жерде жүзеге асатын орны (банктың атауы ) көрсетіледі, тауардың тасымалдау жөніндегі төлем (төлем кім арқылы жүзеге асты),сақтандыру жайлы мәлімет және т.б

2)Спецификация-тауардың сорттары және түрлері туралы мәлімет беретін құжат,

3)Техникалық құжаттама-көп уақытқа техникалық тауарларды қолдану кезінде беріледі. Құжаттамада тауардың куәлігі,формуляры,схема,сызбалар ж/е тб туралы мәлімет береді.

4)Жабдықтау қағазы- бұл құжат тауарлардың орнындағы(контейнер, жәшік,қорап ) тб тізімдегі әр түрлі сорттағы, түрдегі тауарлардың тізімін көрсетеді. Құжат тауарлардың саны,көлемі,түрі көп болған кезде шот-фактураға қосымша беріледі.

5) Сапасы туралы сертификат-тауардың сапасы ж/е тб туралы мәліметтер көрсетіледі.

6)Кепілдемелік хат не/се міндеттеме-бұл тауардың (көбінесе жабдықтама) келісімшартта сай екені туралы растайтын құжат

7) Сынақ хаттамасы- сатып алушы мен сатушы өкілінің арасындағы барлық сынақтар өткеннен кейін беріледі. Кейде бұл құжатты сертификат деп атайды. Себебі құжатта тауар туралы сынақтың барлық нәтижелері көрсетіледі ж/е тауардың шартта көрсетілген бойынша қанағаттандыра ма сол туралы мәлімет

8)Жөнелтімге рұқсат-сатып алушыға берілетін жөнелтуге рұқсат құжаты. Арнайы сынақтар өткізілген кейін беріледі. Құжатта жеткізілу күні ,тауардың дайындау уақыты ж/е ол тауар белгілі бір мемлекетке жіберуіліне болатын т/лы мәлімет ұсынылады. Сыртқы сауда - елдер арасында тауарлар мен қызметтерді экспорттау, импорттау. Ол сыртқы сауда контрактілері арқылы іске асады. Ал мемлекет ішінде үкімет бақылауында болады. Ол үшін кедендік тариф, лицензиялау, контрагенттіктеу, басқа да тарифтік емес шектеулер және тікелей немесе жанама экспортты субсидиялау,т.б.