44. Сыртқы саудалық келісімшарттың құрылымы

Сыртқы сауда келісімі,оны жүргізу СЭҚ халықаралық келісімдері мен азаматтық заңдылықтың негізінде атқарылады. Екі жақиың құқығы мен міндеттері келісім жүргізілген жердің заңдыққұжаттарымен анықталады.

Сыртқы сауда келісімі екі жақтың қызмет көрсету, жұмыс атқару, сауда-саттығы жөніндегі сөз байлауы. Бұл – екі жақтың міндетті орындаудағы жауапкершілігін анықтайтын негізгі құжат.

Келісімшартта мынадай бөлімдер бар:

• Жалпы жағдай

• Келісім жасаған сұрақ

• Келісім бағасы мен құны

• Дүниені жеткізу мерзімі

• Төлем жағдайы

• Жүкті буып-түю

• Мәліметтерді көрсету

• Талап қою жөні

• Жазалау шарасы(санкция)

• Айып(штраф)

• Кикілжің(форс-мажор)

• Менмендік –жоғарғы дауысты және дауды шешу

Сыртқы қатынасты реттейтін негізгі құжат – сату және сатып алу туралы келісім. Келісімшарт 2 бөлімнен тұрады:

1. Сатушының (қызмет көрсетуші немесе экспортердің) міндетін көрсетеді. Онда мындай мәліметтер бар: тауардың сапасы, саны, бағасы, жеткізу жағдайы, жеткізетіежері, уақыты.

2. Алушының (импортер) міндеті: тауарды қабылдау жағдайы, ақысын төлеу.

Келісімшартта бөтен сөз, қателік жіберілмеуі тиіс. Егжей-тегжейлі барлық сұрақтар қамтылуы керек. Мысалы, тауардың тасымалын кім ұйымдастырады, кім төлейтінін, сақтау бұзылмау, іске аспауына кім жауапты екендігін көрсету қажет.

Сатылатын тауардың санын, сапасын, құнын көрсететін сауда құжаттары мен есептеулер. Сауда есептеулері:

• Жай түрі (счета-проформы), онда төлем талабы көрсетілмейді.

• Аты, құны көрсетілген тауар қабылдау( счет-фактура)

• Анықтаушы жазу (счет-спецификации), контракт тауарлар түрін жіберерде қолданылады.

• Алдын-ала есептеу (предварительные счета) тауардың бөлігін жіберерде жазылады.

Сыртқа сатарда техникалық құжаттар, тіркеу қағаздарында ( спецификации), ораған қағазда саны көрсетіледі.

Анықтама (сертификат) тауардың сапасы көрсетіліп, оның талапқа сай, сыртқа саату шартына сәйкестігі байқалады.

Сапасын растайтын құжаттар:

• Кепілдік міндеттену

• Сынақ қағазы

• Тиеуге рұқсат қағазы

Тауарды сыртқа шығарарда бірқатар құжаттар толтырылады:

• Тауарды тасу жапсырмасы ( товарно-транспортные накладные) – әртүрлі көлікке байланысты (теміржол, ұшақ..)

• Өткізі, қабылдау қағазы (акты сдачи и прием)

• Қойма куәләгә

• Кедендік жүк мәлімдемесі(грузовая таможенная декларация).

45. Инкотермс дегеніміз не және олардың сэқ-дегі рөлі?

Сыртқы экономикалық мәміле контрактімен рәсімделеді, онда олардың құқы, міндеттемесі және тараптардың жауапкершілігі көрсетіледі. Сондықтан дұрыс рәсімдеу үшін Халықаралық сауда палатасының әзірлеген халықаралық сауда терминін, яғни «инкотермс» пайдалануды ұсынады. «Инкотермстің» барлық термині төрт базалық категорияға топтастырылған:

Топ	Жабдықтаудң шартты белгі-і	Франкировка жағдайы (тасымалдау шарттары)
E	EXW	Завод франкосы
F	FCA FAS FOB	Еркін тасымалдаушы Еркін кеме бортының жағасына дейін әкелу Еркін бортқа әкелу
C	CFR CIF CPT CIP	Құны ж/е фрахтысы Құны, сақтандыру ж/е фрахтысы Тасымалдауға дейін төленген.. Тасымалдау мен сақтандыру төлемі жүкті тасымалдауға дейін төленген
D	DAF DES DEO DDU DDP	Шекараға дейін жеткізілген Кемеден жеткізілген Кеме тоқтайтын жерге дейін , яғни айлаққа дейін жеткізілген (баж салығы қосылған) Баж салығын төлемей жеткізілген Баж салығын төлеп жеткізген

«Е» тобының шарты б/ша сатып алушы сатып алушының қоймасынан жөнелтуге дайын тұрған тауарды алады. «Ғ» тобының шарты б/ша, сатып алушы көрсеткен транспорттық құралына дейін тауарды сатушының өзі жеткізіп беруге міндеттелген.

«С» тобының шарты б/ша сатушы тасымалдаушылармен шартқа отырады, бірақ жүкті жөнелткеннен кейін пайда болатын шығыстарға ж/е тауардың бұзылуына (жоғалуына) жауап бермейді. «Д» тобының шарты б/ша сатушы барлық тәуекелдіктерді және жүкті белгіленген жеріне дейін жеткізіп берумен байланысты шығындарды өзіне алады.

СІҒ тауарды жеткізіп беру кезіндегі жағдайында сатушы жүктің әрбір тоннасын сақтандырады, фрахтысын анықтайды, жүкті жөнелтетін портқа жеткізіп, оны өз есебінен мерзіміне сәйкес порт кемесіне тиейді және сатып алушыға құжаттарын қоса береді. Сатушының міндетіне тауардың транспорттық тәуекелділігі де кіреді.

Сөйтіп, СІҒ шарты кезінде сатып алушының жабдықтаушыға төлейтін бағасының ішіне тауардың құны, фрахтысы ж/е сақтандырулар кіреді.

ДАҒ жағдайында экспорт үшін рұқсат етілген белгіленген орнына дейін тауарды жеткізіп беру б/ша жауапкершілікті сатушы алады, ал сатып алушы көрсетілген уақытында тауарды қабылдап алуға міндетті.

ҒАS – жабдықтау шартына сәйкес сатушы кеме портына дейін тауарды өз есебінен жеткізіп беруді мойнына алады, ал содан кейінгі шығыстарды (арту,фрахт) сатып алушы алады. Транспорт құралына дейінгі тауардың бұзылуын ж/е басқа да шығыстарын сатушы өз мойнына алады.

ҒОВ – сату жағдайына сәйкес жабдықтаушының бағасына тауарды құны, кеме портына арту ж/е оған дейін жеткізу шығыстары т.б.кіреді.

«Инкотермс» ұсыныстық сипатта болады ж/е оның белгілі бір бөлігін н/е толық көлемін пайдалануы тараптардың келісіміне байланысты болып келеді.