1.Тапсырма. Жер бетін горизонталь тегістеу және қазу – көму жұмыстарының картограммасын құру

Тапсырманы орындауға қажетті мәліметтер:

Жер бетін квадраттар арқылы нивелирлегендегі квадрат төбелерінің биіктік белгісі (1-сурет), құрылыс алаңының өлшемі 100х80м, масштаб 1:500, жер бедерінің биіктік қимасы 1,0м.

1 2 3 4 5 6

α	80,0	80,50	81,24	82,0	82,77	82,84
б	80,84	81,47	82,0	82,94	83,45	83,56
в	81,66	82,50	83,05	84,0	84,11	83,22
г д	82,75 84,14	83,62 84,75	84,86 86,35	85,41 85,04	84,35 83,61	83,18 82,72

1-сурет. Құрылыс алаңы

Тапсырманы орындау реті:

1. Горизонталь алаңның жоба биіктігі келесі формуламен анықталады:

(1)

мұнда: -квадрат төбелерінің ең төмен биіктік белгісі;

-бір квадрат төбесіне тән нүкте биіктіктерінің қосындысы;

- 2,3,4 квадрат төбелеріне тән салыстырмалы нүкте биіктіктерінің қосындысы;

-барлық квадраттар саны.

Квадратқа тән салыстырмалы нүкте биіктіктерін оңайлату келесі формуламен анықталады:

мұнда: - квадрат төбелерінің нақты биіктік белгісі.

Мысалы:

1-суретте көрсетілгендей құрылыс учаскесінің жобалық биіктігі (1) формулаға сәйкес:

Н_жоб=83,25м

2. Барлық квадрат төбелері үшін жұмыс биіктік белгісін келесі өрнекпен анықтаймыз:

Теріс белгі h_i сол нүктеде жерді қазу қажеттілігін, ал оң белгі-үйіндіні көрсетеді:

Мысалы:

3. 1:500 масштабта қағаз бетіне құрылыс алаңын салады, квадраттың әрбір төбелеріне нақтылы және жұмыс биіктіктерін жазып алады. (2-сурет).

1 83.25 2 83.25 3 4 5 6

α +3.25	80.0 +2.75	80,50 +2.01	81,24 +1.25	82,0 +0.48 5	82,77 +0.41	82.84
б +2.41	80,84 +1.78	81,47 +1.25	8 2,0 +0.31	82,94 -0.2	83,45 -0.31	83.56
в +1.59	81,66 +0.75	8 2,50 +0.2	2 0 -0.75	84,0 -0.86	8 4,11 +0.03	83.22
г +0.5 -0.89 д	82,75 -0.37 25	83,62 -1.61	84,86 -2.16	85,41 -1.10	84,35 +0.07	83.18 82.75

84.14 -1.5 84.75 -3.10 86.35 -1.79 85.04 -0.36 83.61 +0.5

2-сурет.

4. Нольдік жұмыс сызығы анықталады. Нақтылы биіктік пен жоба биіктігі тең нүктеде жұмыс биіктігі 0-ге тең болады, оларды қосатын сызық нольдік жұмыс сызығы деп аталады. Квадраттар торында нольдік жұмыс нүктелері квадрат қабырғаларының жұмыс белгісі қарама-қарсы жақтарында анықталады.

Квадрат төбесінен (2-сурет) нольдік жұмыс нүктесіне дейінгі арақашықтық келесі формуламен есептеледі:

мұндағы: |h_н|. |h_в| – екі көрші төбелердің жұмыс биіктігінің абсолют мәні.

Есептеу дұрыстығы келесі теңдікпен тексеріледі:

Нольдік жұмыс сызығы 56

+0,48 0 -0,2

5а

х₁ х₂

3-сурет. Нольдік жұмыс нүктесін анықтау сызбасы

Нольдік жұмыс нүктелерін қосып, нольдік жұмыс сызығын анықтаймыз. Пландағы үйінді мен ойыстардың сызықтық графигі жер жұмыстарының картограммасы деп аталады.

Мысалы, 5а төбеден 5б төбеге 14,12м-ге тең кесінді өлшеп салсақ, квадраттың 5а-5б қабырғасындағы (3-сурет) нольдік жұмыс нүктесінің орнын таба аламыз.

Нольдік жұмыс нүктесінің орнын графикалық тәсіл арқылы табуға да болады. Ол үшін квадрат сеткасының қабырғасы бойымен әр түрлі бағытта, бірақ бір масштабта жұмыс биіктігі +0,48 және 20,20 (4-сурет) кесінді салу керек. Квадрат торының қабырғаларына тұрғызылған перпендикулярларды қосатын түзудің қиылысу нүктесі нолдік жұмыс орнын көрсетеді.

+ 0.43

5a 0 5б

-0,20

4-сурет. Нольдік жұмыс нүктесінің орнын графикалық тәсілмен анықтау.

5.Жер жұмыстарының көлемін есептеу ведомостінде үйінді мен ойыс үшін жер жұмыстарының көлемі жеке-жеке есептеледі.(1-кесте). Толық квадраттағы жер жұмыстарының көлемі төмендегі формула бойынша есептеледі:

мұндағы: - квадрат қабырғасының ұзындығы:

– квадрат төбелеріндегі жұмыс биіктіктерінің қосындысы

Нольдік жұмыс сызығы өтетін квадраттарды геометриялық фигураларға (әдетте үшбұрыш) бөледі.

Үйінді мен ойыстың көлемі үшбұрыш төбелерінің жұмыс биіктіктері бойынша келесі формуламен есептеледі:

мұнда: – үшбұрыштың ауданы.

Мысалы,10 және 11фигурадағы (2-сурет) үйінді мен ойыстың көлемі:

V_ойыс = -27,95,

V_үйінді = +101,40.

Жұмыс көлемін әр фигураға бүтін мәніне дейін дөңгелектеп, картограммаға жазып алады. Нольдік жұмыс сызығымен шектелген үйінді мен ойыстардың әр контурдағы жұмыс көлемдерін есептейді.

(2-сурет). Құрылыс алаңындағы барлық фигура аудандарының қосындысының тепе-теңдігі есептеудің дұрыстығын көрсетеді.