- •Душанбе – 2009.
- •§1. Предмети њуќуќи мењнатї
- •§2. Услуби њуќуќи мењнатї
- •§3. Системаи њуќуќи мењнатї њамчун
- •§4. Таносуби њуќуќи мењнатї бо дигар соњањои муљовири њуќуќ
- •§5. Предмет, услуб ва системаи илми њуќуќи мењнатї
- •Саволу супоришњо барои худсанљї
- •Боби II. Манбаъњои њуќуќи мењнатї
- •§1. Мафњум ва хусусиятњои хоси манбаъњои
- •§2. Таснифи манбаъњои њуќуќї мењнатї
- •§3. Ќонунгузории умумї ва махсус оид ба мењнат. Ягонагї ва тафриќа дар танзими муносибатњои мењнатї
- •§4. Амали ќонунњо ва дигар санадњои меъёрии њуќуќї оид ба мењнат дар замон, макон
- •§5. Наќши фаъолияти њуќуќэзоњдињии маќомоти судї дар танзими муносибатњои мењнатї
- •Боби III. Принсипњои њуќуќи мењнатї
- •§1. Мафњум, ањамият ва таснифи принсипњои њуќуќї
- •§2. Принсипњои байнисоњавии танзими
- •§3. Таркиб ва мазмуни принсипњои асосии
- •1) Принсипи озод будани мењнат, аз љумла њуќуќ ба мењнат;
- •2) Принсипи манъи њамагуна мањдудият дар бахши мењнат;
- •3) Принсипи манъи мењнати иљборї;
- •4) Принсипи њимоя аз бекорї ва мусоидат ба шуѓлмандї;
- •6) Принсипи баробарии њуќуќу имкониятњои кормандон;
- •7) Принсипи таъмини њуќуќи кормандон ба пардохти айниваќтї ва одилонаи музди мењнат;
- •9) Принсипи таъмини њуќуќи кормандон ва корфармоён ба муттањидшавї бањри њифзи њуќуќ ва манфиатњои хеш;
- •10) Принсипи таъмини њуќуќи кормандон љињати иштирок дар идоракунии ташкилот;
- •11) Принсипи мувофиќати танзими давлатї ва шартномавии муносибатњои мењнатї ва дигар муносибатњои бо онњо алоќаманди љамъиятї;
- •12) Принсипи шарикии (њамкории) иљтимої;
- •13) Принсипи талофии зиёни ба корманд дар иртибот ба иљрои вазифањои мењнатї расонидашуда;
- •14) Принсипи муќаррар намудани кафолатњои давлатии таъмини њуќуќњои кормандон ва корфармоён ва ба амал баровардани назорату тафтиши риояи онњо;
- •15) Принсипи таъмини њуќуќи њар як шахс ба њимояи давлатии њуќуќу озодињо;
- •16) Принсипи таъмини њуќуќ ба баррасии бањсњои инфиродї ва коллективии мењнатї, инчунин ба корпартої;
- •18) Принсипи таъмини њуќуќи иттифоќњои касаба љињати ба амал баровардани назорату тафтиши риояи ќонунгузории мењнатї ва дигар санадњои меъёрии њуќуќии таљассумкунандаи меъёрњои њуќуќи мењнатї;
- •19) Принсипи таъмини њуќуќи корманд љињати дар љараёни фаъолияти мењнатї њифз намудани шарафи худ;
- •20) Принсипи таъмини њуќуќи корманд ба суѓуртаи иљтимої.
- •Боби IV. Субъектњои њуќуќи мењнатї
- •§1. Мафњуми субъектњои њуќуќї мењнатї
- •§2. Шахси воќеї њамчун субъекти њуќуќи мењнатї
- •§3. Корфармо њамчун субъекти њуќуќи мењнатї
- •§4. Коллективи мењнатї њамчун субъекти
- •§5. Маќомоти намояндагии кормандони ташкилот ва маќомоти намояндагии корфармоён њамчун субъекти њуќуќи мењнатї
- •Боби V. Муносибатњои њуќуќї дар бахши њуќуќи мењнатї
- •§ 1. Мафњум ва тавсифи умумии низоми муносибатњои њуќуќї дар соњаи њуќуќи
- •§2. Муносибати њуќуќии мењнатї ва хусусиятњои он
- •§3. Субъектњои муносибати њуќуќии мењнатї
- •§4. Мазмуни муносибати њуќуќии мењнатї
- •§5. Асосњои ба вуљуд омадан, таѓйир ёфтан ва ќатъ гаштани муносибати њуќуќии мењнатї
- •§6. Муносибатњои њуќуќии алоќаманд ба
- •2) Муносибатњои њуќуќии иљтимої-шарикї1.
- •7) Муносибатњои њуќуќї оид ба баррасии бањсњои мењнатї.
- •Боби VI. Шарикии иљтимої дар бахши мењнат
- •§1. Мафњум ва низоми шарикии иљтимої дар бахши муносибатњои мењнатї ва дигар муносибатњои љамъиятии ба онњо алоќаманд
- •§2. Намояндагии манфиатњои кормандон ва корфармоён дар бахши шарикии иљтимої
- •§3. Маќомоти шарикии иљтимої
- •§4. Шартномањои коллективї ва созишномањо
- •§5. Назорати иљрои шартномаю созишномањои
- •Накардани онњо
- •Ќисми махсус Боби VII Бозори мењнат ва танзими њуќуќии мусоидат ба шуѓлмандї ва бокортаъминкунї
- •Боби VIII Шартномаи мењнатї
- •Мафњум ва ањамияти шартномаи мењнатї.
- •Љонибњо ва тартиби умумии бастани шартномаи мењнатї.
- •Мазмуни шартномаи мењнатї.
- •Намудњои алоњидаи шартномаи мењнатї.
- •Таѓйир ёфтани шартномаи мењнатї.
- •6.Ќатъшавии шартномаи мењнатї. Муќаррароти умумї оид ба ќатъшавии шартномаи мењнатї.
- •Бекор намудани шартномаи мењнатї бо ташаббуси корманд.
- •8. Бекор намудани шартномаи мењнатї бо ташаббуси корфармо.
- •Ќатъшавии шартномаи мењнатї бинобар њолатњои ба иродаи љонибњои он вобаста набуда.
- •Ба расмият даровардани ќатъшавии шартномаи мењнатї.
- •Дафтарчаи мењнатї.
- •Боби IX
- •Мафњум ва танзими њуќуќии ваќти корї.
- •Намудњои ваќти корї. Ваќти кори мўътадил. Ваќти кори кўтоњшуда. Ваќти нопурраи кор.
- •Изофакорї.
- •Реља ва бањисобгирии ваќти корї. Мафњуми рељаи ваќти корї. Рўзи кори ба меъёр гирифтанашуда.
- •Рељаи чандирии ваќти корї. Кори бастї.
- •Таќсимоти рўзи корї ба ќисматњо. Бањисобгирии ваќти корї.
- •Боби X Ваќти дамгирї
- •Рухсатињои боподоши њарсола. Мафњум ва намудњои рухсатии боподоши њарсола. Тартиби пешкаш намудани рухсатињои боподоши њарсола.
- •Рухсатињои эъљодї ва иљтимої.
- •Рухсатињои бе подоши музди мењнат.
- •Боби XI Танзими њуќуќии музди мењнат
- •Мафњум ва усулњои танзими њуќуќии музди мењнат.
- •Низоми тарифии музди мењнат ва унсурњои он.
- •Шаклњо ва низоми музди мењнат.
- •Музди мењнат њангоми дуршавї аз шароитњои мўътадили мењнат.
- •Бамеъёргирии мењнат.
- •Боби XII Кафолатњо ва љубронпулињо
- •1. Мафњуми кафолатњо ва љубронпулињо.
- •2. Кафолатњо ва љубронпулињо њангоми фиристонидани кормандон ба сафари хизматї ва кўчидан љињати иљрои кор ба дигар мањал.
- •3. Кафолатњо ва љубронпулињо барои кормандон бинобар иљро намудани ўњдадорињои давлатї ё љамъиятї.
- •4. Кафолат ва љубронпулињо барои кормандон њангоми таъвизї тањсил ва кор.
- •5. Дигар намудњои кафолатњо ва љубронпулињо.
- •Боби XV Њифзи мењнат
- •Боби XVI Њифзи њуќуќњои мењнатии кормандон
- •Боби XVII
- •Боби XVIII Танзими байналмилалї-њуќуќии мењнат
§5. Наќши фаъолияти њуќуќэзоњдињии маќомоти судї дар танзими муносибатњои мењнатї
Њуќуќэзоњдињї яке аз самтњои махсуси фаъолияти судњо мањсуб мешавад.
Чунин фаъолиятро на танњо Суди Олии Љумњурии Тољикистон, балки судњои вилоятї, шањрї ва ноњиявї низ ба амал мебароранд. Бо вуљуди он, њуќуќэзоњдињии Суди Олии Љумњурии Тољикистон аз фаъолияти њуќуќэзоњдињии судњои поёнї аз лињози шакли таљассум, табиати њуќуќї, моњият ва њадаф тафовути куллї дорад. Якум, натиљаи фаъолияти њуќуќэзоњдињии маќомоти олии њокимияти судї дар ќарорњои дахлдори онњо таљассум меёбад. Дуюм, агар њадаф аз фаъолияти њуќуќэзоњдињии судњои поёнї асосан баланд бардоштани сатњи маърифат ва шуури њуќуќии мардум, аз љумла кормандони маќомоти судї бошад, њадафи фаъолияти њуќуњэзоњдињии маќомоти олии њокимияти судиро на танњо баланд бардоштани сатњи маърифату шуури њуќуќї, инчунин дар заминаи љамъбасти амалияи судї таъмин намудани фаъолияти якзайли њуќуќтадбиќкунии судњои поёнї ташкил медињад.
Фаъолияти њуќуќэзоњдињии маќомоти олии њокимияти судї худ фаъолияти њуќуќэъљодкунї ва њуќуќтадбиќкунї набуд, ба рафъи сањву иштибоњ дар њуќуќтадбиќкунї аз љониби судњо, такмили амалияи судї, баланд бардоштани сифати баррасии парвандањои судї ва таќвият бахшидан ба ќонуният мусоидат менамояд1.
Ќарорњои пленуми Суди Олии Љумњурии Тољикистон њамчун маќоми олии њокимияти судї на барои тамоми маќомотњои њифзи њуќуќ, балки барои судњои зиннаи поёнї санади роњбарикунанда ва њатмї мебошанд, дар акси њол наќши онњо њамчун василаи таъминкунандаи фаъолияти якзайли њуќуќтадбиќкунии судњои поёни аз байн меравад.
Ба вуљуди барои судњо хусусияти роњбарику-нанда ва њатмї доштан, ќарорњои пленуми маќомоти олии њокимияти судиро аксарияти мутлаќи муњаќќиќон, аз љумла муњаќќиќони ватанї санади меъёрї-њуќуќї эътироф накарда, ба њайси манбаъи њуќуќ намепазиранд.
Дуруст аст, ки ќарорњои мазкур меъёрњои нави њуќуќї ба вуљуд наоварда, меъёрњои мављудаи њуќуќиро таѓйир ва ќатъ намегардонанд. Вале дар шарњу эзоњ ва маънидод намудани меъёрњои њуќуќї, дурусту амиќ дарк намудани мазмун, моњият, мўњтаво ва дурусту якзайл татбиќ намудани онњо наќши њалкунандаро мебозанд.
Саволу супоришњо барои худсанљї
Мафњуми манбаъњои њуќуќи мењнатиро маънидод намоед.
Мањакњои таљзияи манбаъњои њуќуќи мењнатиро чї ташкил медињад?
Наќши Конститутсияи (Сарќонуни) Љумњурии Тољикистон њамчун манбаъи асосии њуќуќи мењнатї дар чї зоњир мегардад?
Кодекси мењнати Љумњурии Тољикистонро тавсиф намоед.
Кадом ќонунњои алоњидаи Љумњурии Тољикистонро медонед, ки ба сифати манбаъњои њуќуќи мењнатї хизмат мекунанд?
Кадом санадњои байналмилалиро медонед, ки ба сифати манбаъњои њуќуќи мењнатї мањсуб мешаванд?
Таносуби санадњои байналмилалї ва санадњои меъёрии њуќуќии Љумњурии Тољикистонро, ки њамчун манбаъњои њуќуќи мењнатї мањсуб мешаванд, равшан намоед.
Санадњои меъёрии дохилии ташкилотро муайян намуда, наќши онњоро дар танзими муносибатњои мењнатї ва дигар муносибатњои ба онњо алоќаманди љамъиятї равшан намоед.
Таносуби шартномаи коллективї ва созишномаро тавсиф дињед.
Амали санадњои меъёрии њуќуќї оид ба мењнатро дар замон, макон ва дар нисбати доираи ашхос муайян созед.
Танзими ягона ва тафриќавии муносибатњои мењнатї чї маъно дорад?
Оё ќарорњои маќомоти олии судї манбаъи њуќуќи мењнатї эътироф мешаванд?