3. Агглютинация реакциясы жабысу және түбіне корпускулярды антигендердің түсуімен көрінеді: сонымен бірге химиялық бөлшектерде адсорбцияланған антигендердің Ритроцит бактериясы, тағыда антигеннің түсуімен көрінеді: Реакция электролит ортасында а/д әсерінен тұрады. Реакция 2фазада жүреді. Бірінші фазада жасуша бетінде антидене-агглютининдердің арнайы адсорбциясы қатысты антигендерді тасылмайды, 2-ші фазада бірінші фазада жасуша бетіндегі қатысты: антигендерге антиденелер арнайы түрде адсорбцияланды. 2-ші фазада агрегаттық түзілуі және оның түбіне түсуі, осы процесс электроттитің /натрии ерітіндісі/ қатысуымен жүреді. Агглютинация реакциясын ауру қанының сарысуындағы антиденелерді анықтау және аурудан шыққан қоздырғышты анықтау үшін қолданылады. Қан тобын анықтау үшін де қолданады. Аглютинация реакциясының миханизмін “тор” теориясына қатысты, агглютигат құрастырғандай 2 валентті антидененің бір активті орталықтың қосылысы басқа антигеннің детерминантты тобымен, ал 2-ші активті орталық- басқа антигеннің детерминантты тобымен әсерлесуі, агглютинизация реакциясын қою үшін тек қана корпускулярлы антигендер /бактериялар суспензиясы, эритроциттер/ қолданылады. Реакцияның суреттелуі мен жылдамдығы бактериалды жасушаның антигенніне байланысты. Майда дқнді 0-агглютинация жіпшелерден айырмаған бактериялар береді. О-агглютинация өте жай өтеді. Ал Н-антигенінде реакция ірі мақталы түбтердің құрастырылуы және бұл кезде реакция ағыны жоғарлайды.

4. Агглютинация реакциясының оратылуы негізгі 2 әдісі белгілі: 1. реакция шыныда 2. жайылған реакция /пробиркада/: Тағы да бөлінеді: 3. тікелей емес /пассивті/ гемагглютинация реакциясы. 4. Гемагглютинацияның тежелу реакциясы. 5. Кумбс реакциясы.

5. Тікелей емес немесе пассивті, агглютинациялы реакцияның антидененің антигенді агглютининдейтінің түсіну қиын емес, агглютинацияның алдын алу әртүрлі субстратарда адсорбцияланады. Адсорбент ретінде көбінесе әртүрлі жануарлардың эритроциттері, целлоза ұнтағы жеке бенфонитті қолданылады. Кейбір жағдайда керісінше варианттар қолданылады, яғни антигендерді адсорбтайды. РПГА көптеген микроорганизмдердің әртүрлі инфекциялық серодиагностикасында кеңінен қолданылады, ол өте жоғары сезімталдығы және специфиалық қасиетіне ие. Осы реакцияларда антиген адсорбтанған эритроциттер агглютинациясы специяификалық антиденелердің әсер етуі жүреді, антидене ретінде антигендер адсорбцияланған өлшеуі эритроциттері бар эритроцитті диагностикумдар қолданылады. Пробиркада немесе арнайы гемаглютинация табақшаларға 1:160 дейін араласқан 0,5 мл сарысу және 0,5 мл диагностикум қосып пробирканы термостатқа 2-сағатқа қоямыз, ал содан соң тәулік бойына бөлме температурасында ұстаймыз, қорытындылай келе эритроциттердің түбінің сыртқы түрін көреміз /қозғалтпай тұрып/ теріс реакция эритроциттер пробирка түбінде контакті диск тәрізді немесе айшықты дңнгелек түрінде келеді, он реакция эритроциттердің түбіндегі домалақтармен немесе шеті жіңішке пленка тұзілуі сипатталады. Көптеген вирустар /ортомикровирустар/, арвовирустары және т.б. Эритроциттердің беткеиінде адсорбцияланады. Бұл жағдай эритроциттер беткеиінің құрылысын өзгертіп агглютинацияға алып келеді, гемгглютинация реакциясы иммунологиялық болып табылмайды, себебі ол антисарысусыз өте береді. РТГА негізгі антисарысудың қабілетітілігі вирусты гемагглютьинацияның тежеу қабілетітілігімен, оның себебі нейтралданған вирус эритроциттерді агглютининдемейді, РТГА кейіннен вирусты инфекцияның серодиагностикасында, арнайы антигемагглютининдерді табуда, және гемагглютининдер бойынша көптеген вирустар идентификациясында /антигендермен/ қолданылады.

6. Толық емес антиденелер /преципитацияланбаған блоктаушы/ толық антиденелер сияқты қатысты антигендермен қосылыс түзе алады, бірақта реакция бұл кезде преципитация немесе агглютинация реакциялары тәріздес болып жүрмейді. Толық емес антиденелер болып резус антигені: Олар вирусты риккетсиоздың бактериалды және аутоиммунды ауру кезінде пайда болады, бірақ олар толықтыларға қарағанда ертерек пайда болады. Толық емес антиденелер кәдімгі бивалентті антиденелерден айырмашылығы, онда тек қана бір активті орталық болады, сол себептен бір ғана антигенмен әсерлеседі. Толық антиденелерді Кумбс реакциясы бойынша анықтауға болады.

7. Кумбс реакциясы 2 фазада өтеді:

1. Толық емес антиденелердің антигеннің әсерлесуі, реакция ештенемен суреттелмейді.

2. Жануарларды адам глобулинімен иммунизация жасау арқылы алынған антиглобулин сарысумен антигенде адсорбцияланған толық емес антиденемен әсерлесуі.

әртүрлі патологиялық жағдайларда түзілетін, толық емес немесе блоктаушы адсорбция айқындау үшін қолданады, әртүрлі патологиялық жағдайларда резус-конфликт, аутоауру, СКВ, полиартрит, бруцеллез т.б. жатады.

8. Резус – теріс еік қабат әйелдің ұрығының резусы оң болса анасының организмінде толық емес адсорбцияпайда болады. Толық емес антденелерді анықтау үшін Кумбс реакциясын қолданады. Ол екі этаптан тұрады: 1. Екі есе араластырылған сарысуға резус антигені бар эритроцит қосады да 37^оС-да бір сағат ұстайды.

Эритроциттерге қоянның антиглобинді сарысуын қосамыз.

9. Ерігіш а/г мен әсерлесуінен пайда болатын агрегация процессі преципитация деп аталады. Агглютинация және преципитация реакциялары механизмі бірдей, яғни “тор” теориясына сәйкес. Преципитация реакциясының жоғары сезімталдығы антигендерді белгілі бір антисарысулар арқылы анықтауға мүмкінділік береді. Преципитация реакциясы инфекциялық аурулар /сібір күйдіргісі, менингит, пневмония, дизентерия/ диагносткасында қолданылады. Преципитация реакциясы сот медицинасында /қан дағының ағуызын сперманы анықтауға/ қолданылады.

10. Преципитация реакциясының негізгі әдісі кольцепреципитация және преципитация реакциясы.

11. Преципитация реакциясының агглютинация реакциясынан ерекшелігі а/г ретінде корпускулярлы эритроцит, бактериялар қолданбайды, тек түссіз колоидты ерігіш а/г ған қолданылады.

12. Ұлпалар мен патологиялық материалда микроб а/г анықтау үшін Кумбстың иммуннофлюресценция реакциясын қолданылады. Ол раекцияны қою үшін белгілі микроорганизмдерге антиденесі бар, белгіленген диагностикалық сарысу қолданылады. Антиденелерді изотиоцианат флюоресцеин флюорохромымен белгіленеді. Зерттелуші материалдан жасалған жұғындыға белгіленген антисарысуын тамызамыз. Жұғындыны жақсылап жуғаннан кейін ол жерде антигенмен байланған антиденелер ғана қалады, олар люминесцентті микроскопты өзіне тең сәуле шашып көрінеді.

13. Бактериолиз реакциясында комплемент гемологиялық сарысумен бірге бактерияларды ыдыратады. Екі сағат инкубациядан кейін, 75 екенін білуге болады. Петри табақшасында ештеңе еспесе немесе өте аз өссе, яғни микробтардың өлгенін білдіреді және антиденеге гомологиясы екенің білдіреді. Негізінде көбінесе тырысқақ немесе тырысқақ тәрізді вибриондарды дифференцировка жасау қолданылады, бұл феномен Исаев-Пфейфер аталады.

14. Флоккуляция реакциясы анатоксинын активттілігі анықтауға және антитоксикалық сарысуды титрлеу үшін қолданады. /Рамон әдісі/. Токсин мен анатоксиннің антитоксикалық сарысуымен әсерлесуімен флоккуляция тұнбасы жапалақтап түседі. Реакция 2 этапта жүреді: 1. Стандартты сарысумен токсиннің мөлшерін біледі. Халықаралық бірлігі бар сарысумен токсиннің күшін анықтайды, ол инициальды флоккуляция береді. Анықталған токсин күшімен зерттелуші сарысуда анықтайды. 2. Анықталған токсин мен зерттелуші антитоксикалық сарысу екеуін пробиркаға әртүрлі көлемде құйып 45^оС да 30 мин ұстап қайсы бір пробиркада түнба түзілуін бақылайды. “Инициалды” флокуляция халықаралық бірлігі сарысу мөлшеріне токсин мөлшері сай келсе қана тұзіледі.

15. Комплемент байланыстырушы реакция /КБР/ж, Борде және 0. Жангу мен өнделген ол жерде антиген – антидене комплексін комплемент адсорбцияланады бұл процесс көзге көрінбейтіндіктен авторлар индикаторлық гемолитикалық жүйені, яғни қоянның гемолитикалық антисарысумен сенсибилизацияланған қой эритроциттерін қолданады. Пробиркаға сенсибилизацияланған қой эритроциттерін, зерттелуші сарысу, а/г және комплементті өндіргенде гемолиз комплемент бос болса ғана тұзіледі. /Реакция теріс/. Егер, комплемент а/г – а/д жүйесіне адсорбцияланса гемолиз болмайды. /оң реакция/ КБР кенінен қолданылатын серологиялық реакциялардың бірі антиген және спецификалы. “Вассерман реакциясы” / / атымен КБР мерез ауруының серодиагностикасында қолданылады.

16. Жылжымалы микроорганизмдердің иммобилизациялайтын антисарысу қасиеті, микроб а/г мен арнайы а/д комплемент барда әсерлесуіне негізделген. Иммобилизациялайтын адсорбция мерез, тырысқақ және т.б. инфекциялық ауруларда табылған, себебі бұл аурулардың қоздырғыштары жылжымалы микроорганизмдер.

17. Радиоиммунды анализ /РИ/ радиоактивті изотоптары бар белгілі агглютинация және адсорбция арқылы зерттеуші адсорбция және агглютинация анықтауға қолданады. Агглютинация мен адсорбция арасында сәйкестік болса комплекс түзіледі, олардың саны импульс счетчигі бойынша радиоактивтілігін анықтау арқылы жүреді. Иммуноферментті анализ /ИФА/ - антигендерді фермент пен коньюгацияланған антидене арқылы анықтайды. Агглютинация мен ферментті иммунды сарысу әсерлескеннен кейін, қоспаға ферментті боялатын затқа ыдырататын субстрат қосады.

18. Нейтрализация реакциясы /РН/ - иммунды сарысу антиденелерді микроорганизмдер және олардың токсиндерінің зақымдаушы әсерін нейтралдайды. Реакцияны жануарларға немесе жасуша дақылына агглютинация – адсорбция енгізу арқылы қояды.

19. Балаларда дифтерия және скарлатинаға қарсы антитоксикалық имунитеттің бар екендігін анықтау үшін тері астына егу арқылы Шик және Дик реакциясын қояды. Еккен жер ісініп, қызармаса егілген токсин оргнаизмдегі антитоксинмен толық нейтрализацияланады деуге болады.

Адам организмінің иммундық статусын бағалау әдістері.

Фагоцитерлеуші клетканың функционалдық белсенділігін бағалау әдістері.

Қанның гранулоциттері мен моноциттерінің еі негізгі бір (функциясы) қызметі эндоцитоз- әр- түрлі объектерді ұстау: инертті бөліктер (латекс, көмір), тірі не болмаса өлі микроорганизмдер (бактериялар, ашытқы тәрізді саңырауқұлақтар).

Фагоцитрлеуші клеткаларды 1: 100 не болмаса 1:10 қатынасында фагоцитоз объектілерімен араластырамыз және әрдайым араластыра отырып 30 минут бойы 37^оС- та термостатқа инкубациялаймыз. Содан соң пробиркаларды дицентрифугациялап және тұнбалы жұғынды дайындау үшін қан сарысуының тамшысына ресуспензирлейміз. Май-Грюнвольд бояуымен фиксацияланған және Ромоновский-Гимзе бойынша боялған жұғындыдағы фагоцитирлеуші клеткалардың процентін санаймыз-фагоцитарлы көрсеткіш және бір клеткаға сіңірілген бөлшектің орташа мөлшері фагоцитарлық саны. Сау адамдардың қанындағы лейкоциттердің фагоцитарлық көрсеткіші 40-80% аралығында болады.

1. Сілекейдегі лизоцимді титрлеу.

Пробиркадағы сілекейге 1мл Miсrococcus lisodeicticus тәуліктік дақылы қосылған

Бірнеше араластырылған пробиркалар қатарын дайындаймыз. 3сағаттық инкубациядан кейін соңғы араластырма бойынша лизоцим титрін анықтаймыз,сондағы бактерияның толығымен лизиске ұшырауына байланысты тұнық болады. Лизоцимнің нақты активтілігінің бағасын нефлометрлік неболмаса

спектрофотометрлік әдісі арқылы жүргіземіз. Арнайы кестелерді пайдалана отырып лизоцим активтілігін мкг/мл бере аламыз. Сау адамдардың сілекейіндегі лизоцимнің құрамы 50 ден 70 мкг/мл, қан сарысуында 5 тен 20 мкг/мл аралығында

болады.

2. Қан сарысуындағы лизоцимді титрлеу.

Қан сарысуындағы комплементтің сандық деңгейін анықтау 50% гемолиз бойынша

Титрлеу әдісіне негізделген. Қай эритроциті антидененлерімен жүктелген комплементке тәелді мүшесінің феномент әдісіне негізделген.

Пробиркалағы қан сарысуына 1:10 аралыстырмаста гемолитикалық жүйені (көшектің гемолитикалық қан сарысуымен қойту эритроцит араласпасы) қосамыз. 37^оС- та 45 минуттық инкубациядан кейін сақталған эритроциттерді центрифугациялап, тұндырамыз. Гемолиздің интенсивтілігі фотометрлікпен тіркеледі 1 мл сарысудағы СН₅₀ саны бойынша есептейді. Сау адамдарда комплементтің титрі (40-80 СН₅₀) 1 мл- дегі 40-80 СН₅₀ интервал аралығында болады.

Комплемент жүйесінің бөлек компоненттерінің жағдайы 50% гемолиз бойынша комплементі титрлеу толық бере алмайды.

Қазіргі кезде комплемент жүйесінің бөлек компоненттерін стандартты моноспецификалық антисарысулардың көмегімен иммунохимиясымен анықталады.

Арнайы антигендердің идентификациясы және оларды айқындау әдістері.

4) Агглютинация реакциясы.

Жұқпалы аурулардың лабораториялық диагностикасында агглютинациялаушы сарусы көмегімен бактериялардың түрін және сероварларын анықтауда аглютинация реакциясы кеңінен қолданады.

Иммунды сарысу алу, қоянның жүрегі немесе құлағынан иммунизация өткен соң 7- ші күні қан алып, аралыстырып термостатқа 37^оС 10-15 мин. қояды. Қан ұйыған соң пробирка қабырғасынан шыны таяқшамен алып 4^оС- қа тағы да қояды, содаң соң ақырын пипеткамен сорып алады.

Зерттелетін сарысуды титрлеу.

Бірінші негізгі сарысулы ерітіндісі дайындайды. Соңғы пробиркадан 1 мл аралыстырылған сарысуды (алып тастап) біртекті көлем болғанша алып тастаймыз. Бақыланатын пробиркаға 1 мл натрий хлоридінің изотоникалық ерітіндісін құямыз. Әр пробиркаға сұйытылған сарысуды бақылаушы пробиркаға пастер пипеткасымен 2-тамшыдан бактерияларды араластырып құяды, онда 3 млрд. микробты дене болады. Пробирканы шайқап термостатқа 37^оС 2 сағатқа, 1 тәулікке бөлме температурасына қоямыз. Агглютинация реакциясына сынық жүргізеді. Агглютинация реакциясының интенсивтілігін келесі белгілермен белгілейді:

+ + + + толық агглютинация – хлопья айқын. Ерітінді аздап тұнбаланған + әлсіз. Күмәнді агглютинация - ерітінді өте ластанған, хлопьяларды айқындау қиынырақ. Ерітінді біртекті тұнбаға түссе агглютинация реакциясы «-».

5) Бактериолизис реакциясы.

Кумбс реакциясы.

Толық емес (моновалентті) антиденелерді анықтаудың күрделілігі, бұл антиденелер спецификалық антигендердің эпитоптарымен байланысқанда тор құрмайды және антиген мен антидененің арасындағы реакция агглютинация, преципитация реакцияларының ешқайсысында айқындалмайды. Түзілген антиген - антидене комплекстерін анықтау үшін қосымша – тест – жүйелер қолданылады. Толық емес антиденелерді анықтау үшін, мысалы: жүкті әйелдің қан сарысуындағы эритроциттердің резус – антигенің, екі этаптағы реакцияны қояды;

1. Екі есе сұйытылған сарысуға резус антигені бар эритроциттерді қосып, 37^оС –де бір сағаттай ұстайды.

2. Бірінші этаптан соң мұхият жайылған эритроциттерге қоянның адамдікіне қарсы антиглобулинді сарысуын (ертерек сұйылтып дайындалған) қосады. 30 мин 37^оС инкубациялаған соң, гемагглютинацияның түзілуі нәтижесінде бағалайды (Он реакция). Реакцияның ингридинеттерін бақылауға қою қажет:

1. Антиглобулинді сарысу + арнайы антиденелермен сенсибилизирленген эритроциттер;

2. Қалыпты сарысулармен өңделген эритроцитттер + антиглобулинді сарысу.

3. Зерттелетін сарысумен өңделген резус – теріс эритроциттер + антиглобулинді сарысу.

(10,11 сүрет) 109 бет.

Иммуноферментті анализ.

Антиденелерді анықтаудағы айтарлықтай зесімтал әдістердің бірі иммуноферментті анализ (ИФА), ол өзінің сезімталдығы бойынша радиоиммунды анализден (РИА) кем түспейді. Спецификалық антиген ойықшаның бетіндегі полистиролдан (поливинилхлорид) жасалған пластинаға адсорбцияланады. Пластинаға фиксирленген антигенді зерттелетін адамның сарысуымен инкубирлейді. Иммунобилизирленген антигендермен байланысқан белоктарды шайған соң, иммуноглобулиндерді адамдыкіне қарсы антииимуноглобулиндік сарысулардың көмегімен анықтайды, мұнда антиденелер пероксидаза ферментімен ковалентті бекітілген. Субстратпен (сутегінің асқын тотығы) және индикатормен (диаминобензидин) инкубациялаған соң ферментатитвті ативтілікті бояудың интесивтілігі бойынша бағалайды. Бояудыңинтесивтілігі антиденеде жабысқан антигеннің санына пропорционал, оны визуальды немесе спектрофотометрдің көмегімен бағалайды. Берілген модификацияда түрлі антигнедерге қарсы антиденелерді анықтауға мүмкіндік беретін универсальды таңбаланған реагенттерді қолдану қолайлы.

Флоккуляция реакциясы.

Токсин немесе анатоксиннің антитоксикалы сарысумен өзара әсерлесуі нәтижесінде флоккуляттаң ұлпаның түзуі. Анағұрлым интенсивті және ерте («инициальды») флоккуляция антиген мен антидене эквивалентті қатынаста алынған пробиркаларда жүреді.

Реакцияны екі этапта қояды. Бірініші стандартты сарысумен флоккуляцияның (пороговый) --------------- Lf ( himes blocculations) мөлшерін 1 мл токсиннен анықтайды. Токсиннің Lf оның минимальды санымен, яғни «инициальды» флоккуляция сарысудың 1 халықаралық бірлікпен (МЕ) анықталады. Токсиннің күшін тұжырымдап, анатоксикалық сарысумен титрлеуге кіріседі. Күші белгілі токсин мен зерттелетін антитоксикалық сарысуды пробиркаға белгілі бір көлемде құяды (таб.10.6.) Пробирканы су моншасында 45^оС 30 минуттай ұлпа түзілгенше ұстайды. «Инициальды» флокуляция токсиннің шамасы сарысудың халықаралық бірлігіне сәйкес пробиркада көрінеді. Мысалы, флоккуляция 3- ші пробиркада жүрді дейік, яғни 0,4 мл сарысуда 40 МЕ (халықаралық бірлік) бар. Осыған сәйкес 1 мл сарысуда 40:0,4=100 МЕ болады.

Клеткалық және гуморальдық иммундық жауаптарды бағалау әдістері.

Лейкоциттердің минрациясын тежжеу реакциясы.

Бұл әдіс ертеректе сенсибилизацияланған лимфоциттердің, антигенмен қайта жанасқан соң, түрлі лимфокиндер, оның ішінде индикаторлық клеткаларға (гранулоциттер, моноциттер, макрофагтар) әсер ететін қабілетіне негізделген. Лейкоциттердің миграциясын тежеу реакциясы (ЛМТР- орысша РТМЛ) перифериялық қанда, себепкер антигеннің қатысуында, Т-лимфоциттердің арнайы (спецификалық) сенсибилизациясын анықтауға мүмкіндік береді. ЛМТР-сын капиллярларда немесе агар қабатының астында қояды. Қан лейкоциттерін себепкер микроб антигенінің қатысуында және қатысуынсыз инкубациялайды, сонан соң 100% деп қабылданған бақылаумен салыстыра отырып, антигеннің қатысуында миграциялану зонасын (процентпен) өлшейді.

Антигенге сенсибилизациялану анықталған жағдайда лейкоциттердің миграциялануының тежелуі байқалады (индекс 100% -тен төмен).

Сабақ мазмұны:

Оқытушымен жұмыс.

Агглютинация реакциясы және оның варианттары.

Преципитация реакциясы және оның варианттары.

Иммунды лизис /гемолиз/ реакциясы.

Комплемент байланыстырушы нейтрализация реакциясы.

Студенттердін өз бетімен жұмысы:

Зат шынысында агглютинация реакциясын қою, таза бактериялардың дақылын идентификациялау мақсатында.

Гельдегі преципитация реакциясын бағалау, дифтерия коринебактерияның токсинділігін анықтау мақсатында.

Серодиагностика мақсатында, комплемент байланыстырушы реакцияны қою.

Ситуациялық есептер:

Жарты жылдан соң сиырлардың көптеп өлуінен, олардың терісін экспертизаға алды. Асколи термопрецепитация реакциясына преципитацияланатын сібір жарасы сарысу қолданылады. 5 мин. кейін сұйық шекарасында ақ жүзік пайда болды. Бұл қандай феномен? Кольцепреципитация осы жағдайда неліктен қолданылған?

Резусы – теріс әйел, бірінші рет резус-оң еркекпен екі қабат болды да осы жағдайда ол әйелдер консультациясына барады. Қандай реакция қою қажет? Осындай жағдайда қандай қорытынды болады?

Әйелдер консультациясына резусі-теріс әйел барған. Өткен жағдайларда ол бір рет босанған 2 рет тастап, қойған бір аборт жасатқан. Ал 5-ші жағдайда ол резусі-оң еркектен екі қабат болған. әйел қаның сарысуындағы толық емес антирезусті антиденелердің жинағын қалай шығаруға болады ?

Медицина-латын терминологиялары:

1. Серология - лат. сарысу гр. қылым

2. Агглютинация - лат. жабыстыру

3. Гемагглютинация - гр. қан - лат.

4. Преципитация - лат. /тұну/

Тақырыбы: Инфекциялық аурулардың иммунопрофилактикасы, иммунотерапиясы. Балалардағы жоспарлы және профилактикалық егу. Аллергия. Диагностикалық әдістері.

Тақырыптын өзектілігі: Иммуно-биологиялық препараттарда білу инфекциялық аурулардың иммунопрофилактикасын, иммунотерапиясын, диагностикасын түсіну, практикалық және ғылыми медицинада қолдану үшін қажет.

Сабақтын мақсаты: Студенттерді иммуно-биологиялық препараттармен таныстыру.

Тақырып бойынша бақылау сұрақтары:

1. “Аллергия” дегеніміз не? Аллергия типтері ЖЖТ мен оның сипаттамасы, әсер ету механизмі.

2. Организмнің сенсибилизациясы мен десенсибилизациясы қалай айқындалады? Аутоагрессивті жағдай дегеніміз не? Аутоантигендерге сипаттама.

3. Қандай ауруларда туа біткен және жүре пайда болған иммунодефицит жағдайы байқалады.

4. Инфекциялық аурулардың иммуно профилактикасы мен иммунотерапиясы үшін қолданылатын препараттар.

5. Вакцина дегеніміз не? Алыну әдісі бойынша классификациясы. Оларды қандай мақсатта қолданылады.

6. Тірі вакциналар дайындау үшін микроорганизмдердің штамма қагдай қасиетке ие болуы тиіс.

7. Профилактикасы өлі корпускулярлы вакциналар мен жүргізілген инфекциялық аурулар.

8. Аутовакцина дегеніміз не? Олардың іс жүзінде қолдануы, алынуы.

9. Анатоксиндерді алу әдістері. Профилактикасы анатоксин көмегі жүргізілетін инфекцияларды ата.

10. Суббірлік вакциналарды биологиялық препараттар комплексі ретінде алынуы, қолданылуы. Адьюванттар, олардың ролі.

11. Тірі вакциналардың өлі вакциналардан айырмашылығы неде?

12. Емдік-профилактикалық сарысуларды қалай дайындайды. Оларды не үшін қолданады.

13. Иммуноглобулиндерді алу, қолдану.

14. Диагностикалық сарысуды алу, қолдану.

15. Адсорбцияланған агглютинациялаушы сарысулар адсорбцияланбағандардан сарысулардан қалай өзгешеленеді?

16. Тері-аллергиялық әдістерде қолданатын биологиялық препараттар, инфекциялық аурулардағы диагностика үшін маңызы.

17. Аллергенді енгізгенде оң жағдайғы реакцияға сипаттама беріңіз.

Қосымша блок информациясы.

1. Жоғары сезімталдыққа не болмаса гиперергияға антигеннің әсер етуіне байланысты жүретін патологиялық реакцияны-аллергия деп атаймыз. Аллергиялық реакцияның 2 типі бар-жоғары сезімталдықтың жоғары типі ЖТГ және жоғары сезімталдықтын бояу типі /БТГ/. Негізінен аллергиялық реакцияға бөгде затқа жауап берудің екі типі гипер сезімталдылық /БТГ/.

ЖТГ - қа антигенмен қайта кездескеннен соңғы 20-30 минут ішінде пайда болатын аллергиялық реакциялар жатады. Механизмі антиденелердің өндірілуімен байланысты, сөйтіп сезімтал жасушаларға антидене антиген комплексі түзіледі. ЖТГ бірнеше клиникалық формада айқындалады: анафилаксия, атопиялы аурулар. БТГ антигенмен қайта кездескен соң 6-8 сағат өткенде пайда болады. Механизмі жасушалық реакциялармен байланысты. Айқындалуының бірнеше формасы бар: туберкулин реакциясы, ақуызтарға қарсы баяу аллергия, контактылық аллергия.

2. Сенсибилизация – организмнің және олардың жасушалары мен ұлпасын қандайда бір затқа сезімталдығының жоғарлауы. Бұл көптеген аллергиялық ауруларға негіз болады.

Десенсибилизация - қандай да бір затқа организмнің жоғары сезімталдығының түсінуі төмендеуі. Аутоантигендер – бұл иммунды жүйе бөтен деп танитын ақуызтар, жасушалар, ұлпалар, сондықтан олар өз организмі жағынан жасушалық немесе гуморальды иммунды жауап туғызады.

3. Иммунодефецитті жағдай дегеніміз организмнің иммунды статуы мен әртүрлі антигендерге қалыпта иммунды жауабының бұзылуы. Мұндай бұзылыстар иммунды жүйенің бір немесе бірнеше звеноларының бұзылуымен байланысты. Иммунодефицит жағдайының туа біткен және жүре пайда болған түрлері болады. Біріншісі көбінесе иммунокомпонентті жасушалардың пролиферация және дифференциация процесстерінің продетер минациялық бұзылуымен байқалатын антогенездегі иммундық жүйе дамуының генетикалық бңгелуімен байланысты. Жүре біткен иммунодефицит жағдайы өткен инфекциямен, жарақаттанумен (травмамен), емдік әсерлермен және басқа себептермен байланысты иммунорегуляцияның бұзылуы салдарынан туады.

4. Иммунобиологиялық препараттар деп иммунды жүйеге әсер ететін препараттарды атаймыз. Оны инфекциялық аурулардың және олардың генезінде иммунды жүйе ролі атқаратын бейнфекциялық аурулардың профилактикасы, емдеуі және диагностикасы үшін қолданады. Мынадай топтары болады:

1. Вакцина мен анатоксиндер

2. Иммунды сарысулар мен иммуноглобулиндер.

5. Вакциналар – залалсыздандырылған микробтардан, токсиндер микробтық антигендерден дайындалатын және активті жасанды иммунитет құру үшін пайдаланылатын биологиялық препараттар.

6. Тірі вакциналар постинфекциялыққа ұқсас берік иммунитет құрайды. Көп жағдайда тірі вакцинаның бір реттік вакцинациясы да жеткілікті себебі вакциналық штамм макроорганизмдер көбейіп, таралуы мүмкін. Тірі аттенуирленген вакциналардың вируленттілігі жойылғанмен антигендік қасйеті сақталған.

7. Өлі вакциналарды антигендердің денатураациясын тұғызбай химиялық заттардың УК сәулелердің, қыздырудың көмегімен инактивтенген және де максимальды айқын иммуногенділікке ие микроорганизмдерден дайындаиды. өлі вакциналарға мысал ретінде көкжңтел, лептоспироз, көнелін эицефалит ауруларына қарсы вакциналарды алуға болады.

8. Аутовакцина – сол аурудан алынып өзіне емдеу мақсатында даярланған бактериядан жасалған вакцина.

9. Анатоксиндерді 30 күн ішінде 37^оС–та формалинмен өнделген токсиннен дайындайды. Мұнда токсин улылығын жоғалтады бірақ, антитоксикалы антиденелердің синтезін индукциялауға қабілетітілігі сақталады. Анатоксиндерді сіреспенің, дифтериялық, стафилококк инфекциясының көкжңтелдің арнайы профилактикасы кезінде активті антитоксикалы иммунитет өндіру үшін қолданады.

10. Бактериальды химиялық вакциналардың аналогтарына вирустық суббірліктік /ыдыратылған/ вакциналар жатады. Мысалға гемоагглютинмен нейроминидазасы бар тұмауға қарсы вакцина. Суббірлікті вакциналардың реактивтілігі едқуір төмен болғанмен иммуногенділігі де төмен.

11. Тірі вакциналардың артықшылығы – жоғары иммуногенділігі, егу әдісінің қарапайымдылығы.

12. Иммунды сарысуларға микробтарға, токсиндерге және басқа антигендерге қарсы антиденелер болады. Олар дигностикалық және емдеупрофилактикалық болып бөлінеді. Соңғысын ірі жануарларда лайықты антигенмен гипериммунизациялану арқылы немесе донор-адамдардан алады.

13. Иммуноглобулиндер – имунды сарысулардан алынған тазартылған және концентрленген препараттар.

14. Диагностикалық сарысуларда белгілі антиденелер болады. Оларды иммунитет реакцияларында организмнен бөліп алынған инфекциялық ауру қоздырғышын анықтау мақсатында немесе аурудан алынған материалдағы белгісіз антигенді анықтау үшін қолданады. Оны көжектерді сәйкес антигендермен қайта иммунизациялау арқылы алады.

15. Агглютинациялаушы диагностикалық сарысулар Кастеллон әдісі бойынша адсорбцияланған және адсорбцияланбаған нативті түрде шығарылады. Адсорбцияланбағандарды жоғары титрлікке ие 1:25000. Адсорбцияланған сарысулар қатан спецификалы /1:40 титрлі/. Оларды алдын-ала сұйылпай-ақ шыны бетіндегі агглютинация реакциясы үшін қолданады.

16. Тері-аллергиялық сынама қою үшін аллергендерді қолданады. Бұл қоздырғыш антигені бар препараттар мысалы: құрғақ туберкулин, тазартылған бруцеллин, тулярин.

17. Оң нәтижеде енген жер қызарып инфилтрат түзіледі, яғни қабыну реакциясы жүреді.

Тері-аллергиялық сынаманы қою және бағалау.

Арнайы (спецификалық) сенсибилизацияны (туберкулезде, бруцеллезде және т.б. инфекциондық ауруларда) анықтау үшін тері- аллергиялық сынама қояды. Мысалы, манту сынамасын қою үшін терішілік жолмен белгілі бір концентрациядағы туберкулиннің ертіндісін енгізеді. Ракцияны 24-48 сағаттан соң, енгізген жердің айналасында қалыптасқан гиперемия мен инфильтраттың айқындалу дәрежесіне қарай бағалайды. (сурет 10.12)

Оң терілік сынаманың негізінде баяулатынған типтегі гиперсезімталдықтың клеткалық реакциясы (БТГ- орысша ГЗГ) жатыр, ол берілген инфекционды аллергенге организмнің арнайы сенсибилизацияланғандығын көрсетеді. Ол бұрынырақта ауырғандынының, вакцинацияның немесе организмнің инфекцирленуі нәтижесінде пайда болады.

Науқастың немесе вакцина қабылдаушының жұп қан сарысуынан серологиялық реакцияда антидене титрінің ұлғаюын анықтау.

Гуморальды иммундық жауптың даму көрсеткіші, инфицирленген немесе вакцинациядан кейінгі 3-4 апта аралығында қан сарысуында спецификалық (арнайы) антиденелер титрінің ұлғаюы болып табылады. Бұл инфекциондық немесе вакцинациялық процесстің (мысалы, 1- ші және 3-4-ші апталарда) динамикасында бір адамнан алынған сарысулармен, «жұп сарысулар» реакциясын қою арқылы тұжырымдалады. Алғашқыда мұндай антиденелері болмаған адамның сарысуынан антидененің табылуы сероконверсия деп аталады. Антидене титрінің 4 есе және одан да көп ұлғаюына диагностикалық мәнге ие болады.

Бактериальды инфекцияларда немесе бактериальды вакциналарды еккенде жұп сарысулармен агглютинация, тікелей емес гемоглютинация (РНГА) немесе комплемент байланыстырушы реакцияларын (РСК) қояды (10,7 - таблица).

Вирустық инфекцияларда немесе вирустық вакцина еккенде жұп сарысулармен комплемент байланыстырушы реакция (РСК), гемоглютинацияны тежеу реакциясы (РТГА) және вирустарды нейтрализациялау реакцияларын қояды. (10,8 таблица)

Антитоксикалық антиденелер титрінің ұлғаюы флокуляция немесе токсиндерді нейтрализациялау реакцияларының көмегімен бақыланады.

10.7 таблица. Бактериальды диагностикуммен, бактериальды вакцинамен егілген адамның жұп сарысуымен жазылған агглютинация реакциясын қоюдың нәтижесі.

Сарысулар	Сарысуларды сұылту					Бақылаудағы сарысулар	Бақылаудығы диагностикум
	1:50	1:100	1:200	1:400	1:800
Вакцинацияға дейін Вакцинациядан соң 3-аптадан кейін	+ + +++	+ + +	- + +	- +	- -	- -	- -

10.8 таблица. Тұмау эпидемиясы кезінде тексерілген, тұмау вирусының диагностикумымен (эпидемиялық штамм) қойылған адамның жұпсарысуымен жасалынған КБР- ның нәтижесі.

Сарысулар	Сарысуларды сұылту					Бақылаудағы сарысулар	Бақылаудығы диагностикум
	1:10	1:20	1:40	1:80	1:160
Бастапқы Соңғы	+ +	+ +	- +	- +	- +	- -	- -