8.3. Ғарыштық мониторинг

Ғарыштық мониторинг деп ғарыштық мәлімет көмегімен орындалатын қоршаған орта жағдайын және ланфшафтпен оның компонеттерін, антропогендік әсер ету көлемімен бағыттылығын жүйелі түрде қадағалау нәтижелерінің көрінісін айтады.Ғарыштық мониторингті жүргізуде ең маңызды болып мыналар саналады:

-бақылаудың бастапқы мерзімінде қоршаған ортамен табиғи ресурстардың жағдайын көрсететін шығыс картографиялық материалдардың бар болуы;

-барлық зерттеу ауданы бойынша біруақытта экологиялық жағдайлардың жай-күйі туралы мәліметтер алудың оперативтілігі;

-бақыланатын өзгерістер бағасының максималды обьективтілігі;

-санаулы уақыт аралығындағы қоршаған орта туралы оперативті мәлімет алудың және онда болып жатқан өзгерістері туралы мәлімет алудың нақты реттілігі

Көп зоналық түсіріс-жер бетін ұшу аппаратының және электромагниттік толқынның спектрін түсіріс жүйелерін пайдалану арқылы түсіру болып табылады.Ұшақ сканерін пайдаланудан алынған деректерді ЭВМ-де өңдеу нәтижесінде 1 жыл ішінде ауданы 20 млн.га жуық аймақтың орташа масштабтағы картасын құрастыру мүмкіндігін береді. Ғарыштық мониторингті қамтамасыз етуге бағытталған тақырыптық карталарды өңдеу үшін мыналар қажет:

-құрастырушы картаға қарағанда, ірі масштабтағы ғарыштық фотосуреттер яғни аса ірі масштабқа дейін қажетінше ұлғайтылған.

-картографиялауда берілген масштабында трансформирленген ғарыштық суреттер бойынша құрастырылған фотопландар.

-қиылған топографиялық ауыртпалығы бар деформацияланбайтын мөлдір пластикте құрастырылған картографиялық негіз.

Ғарыштық ақпараттар және ұшақтар арқылы орындалатын түсірістер жер мониторингін глобальды республикалық және региональды деңгейде жүргізу кезінде пайдаланылады.Локальды жер мониторингін жүргізу кіші авиацияның көмегімен орындалады.Аэрофототүсіріс арқылы алынған ақпарат сол алынған аймақтың ландшафттарын дешифрлеуді қажет етеді.Онда объектінің фототоны, түсі геометриялық пішіні және басқа да көріністерінің ерекшеліктеріне байланысты дешифрленеді.Аэросуреттерде табиғи процесстерінің көптеген бөлігі тура көріністі көрсетпейді.Ол қосымша дешифрлеу белгілері негізінде анықталады.Қосымша белгілер бойынша жер асты сулары табиғи процесстердің даму стадиясында кейбір топырақ түрлері және басқалар дешифрленеді.

Ғарыштық ақпаратты алу жылдамдығының көмегімен оны қазіргі компьютерлік техникада өңдеу, сақтау, сипаттау және пайдалануды ұйымдастыру мүмкіндіктерін береді.Дистанциондық зоналаудың ақпараттары оперативтік ғарыштық мониторинг жүргізуде, сонымен қатар төтенше экологиялық жағдай кезінде үлкен роль атқарады.Мысалы: құрғатудың келесідей параметрлерін анықтайды.

• Гумустық горизонттың қуаттылығын,

• Ауыл шаруашылық алқаптардың өнімділігін,

• Жер асты суларының деңгейін,

• Топырақтың сызықтық, жазықтық параметрлерін

• өсімдіктер түрлерін анықтайды.

Жер жағдайы келесідей карта түрлерінде көрсетіледі:

• жер пайдалану картасы,

• ландшафттық карта,

• топырақ картасы,

• жердің ластану картасы,

• топырақтың ылғалдану картасы,

• агрохимиялық карта,

• топырақ эрозиясы және дефляция картасы.

Бақылау сұрақтары:

1. Дистанциондық зоналау дегеніміз не?

2. Жерлерді дистанциондық зоналау әдісінің мақсаты қандай?

3. Дистанциондық зоналау және ГАЖ қашан пайда болды?

4. Дистанциондық зоналауда қолданылатын техникаларды атаңыз?

5. Ғарыштық мониторинг мазмұны неде?