- •Isbn 5-86793-528-0
- •1 Ibid.
- •5 Цит. По.: Вебер м. Избранные произведения. М., 1990. С. 364 374. 6 Там же. С. 379.
- •7 Weber м. Gesammelte Aufsatze zur Soziologie und Sozialpolitik. Tubingen (2Aufl.), 1988. S. 432, 446.
- •8 Эксле о.Г. Культура, наука о культуре, историческая наука о культуре. С. 393.
- •10 Вебер м. Избранные произведения. С. 364.
- •11 Troeltsch e. Die Krisis des Historismus. Die neue Rundschau. XXXIII. Jahrgang der Freien Buhne (1). 1922. S. 572-590 (s. 577f).
- •12 Duby g. Histoire sociale et ideologie des societes / Faire de l'histoire // j. Le Goff, p. Nora (Ed.). Paris, 1974. Vol. 1: Nouveaux problemes. P. 148.
- •11 Ocxlе o.G. Was deutsche Mediavisten an der franzosischen Mittelalterforschung interessieren muss/ m. Borgolte (Hg.). Mittelalterforschung nach der Wende 1989. Munchen, 1995. S. 102 ff.
- •15 Образам Средневековья в исторической науке был посвящен один из последних проектов о.Г. Эксле: o.G.Oexle u. A. (Hg.). Die Deutung der mittelal-
- •16 Эксле о.Г. Культура, наука о культуре, историческая наука о культуре. С. 399-400.
- •17 Oexk o.G. Geschichtswissenschaft im Zeichen des Historismus. Studien zu Problemgeschichten der Moderne. Gottingen, 1996.
- •23AssmannJ. Das kulturelle Gedachtnis: Schrift, Erinnerung und politische Iden-titat in fruhen Hochkulturen. Munchen, 1992. S. 11. 21 См. Примеч. 1.
- •28 Oexle o.G. Ranke — Nietzsche — Kant Uber die epistemologischen Orien- tierungen deutscher Historiker // Internationale Zeitschnft fur Philosophic 2001. № 2. S. 224-244.
- •20 Эксле о.Г. Историческая наука в постоянно изменяющемся мире // Диалог со временем: альманах интеллектуальной истории / Ред. Л.П. Репина. М., 2004. № 11. С. 84-110 (с. 101).
- •Глава I
- •12 См. Ниже в разделе IV.
- •11 Авторство предпосланного этому стихотворению заглавия принадлежит его первому издателю а де Валуа (1663 г.). См. Об этом: Huckel g.-a. Les poemes
- •Глава I
- •Глава I
- •Глава I
- •26 BergerP. L., Luckmann Th. Die gesellschaftliche Konstruktion der Wirklichkeit.
- •28 Berger р l. Zur Dialektik von Religion und Gesellschaft. S. 4.
- •29 Berger p. L., Luckmann Th. Die gesellschaftliche Konstruktion der Wirklichkeit. S. 71.
- •Глава I
- •37 Gmus f. Mentalitat // Mentalitaten im Mittelalter. Methodische und inhalt- liche Probleme / f.Graus (Hg.). Sigmaringen, 1987. S. 9-48.
- •Глава I
- •10 ThinetJ.-m. Methoden der Mentalitatsforschung in der franzosischen Sozialgeschichte // Ethnologia Europaea. 1979/80. Bd. 11. S. 208-225.
- •Глава I
- •17 Niccoli 0.1 sacerdoti, I guerrieri, I contadini.
- •Глава I
- •58 Vauchez a. Naissance d'une chretiente. P. 90; Bonnassie p. Ideologic tripartite et revolution feodale // Le Moyen Age. 1980. Vol. 86. P. 251-273.
- •Глава I
- •62 Plato. Politeia. 415a-d; 434b-c; Ср.: 543c, 547a.
- •Глава I
- •70 Подробнее: Oexle o.G. Art. «Stand, Klasse (Antike und Mittelalter)» Раз дел III.4.
- •71 Там же. Раздел IV.
- •72 См. Примеч. 3, 4; Oexle o.G. Op. Cit. Раздел V.
- •Глава I
- •7U WeberM Wirtschaft und Gcsellschaft. Tubingen, 1972 (5. Aufl.) s. 179f., 534f.
- •Глава I
- •82 Diiby g. Les trois ordres ou l'imaginaire du feodalisme. P. 141, 329.
- •Глава I
- •III. Формы отношения
- •Глава I
- •Глава I
- •Глава I
- •111 Hintze 0. Weltgeschichtliche Bedingungen der Reprasentatiwerfassung s. 174.
- •1,R' Hamack a. V. Militia Christi. S. 8ff.
- •118 De opere rnonachorum XIII, 14ss. // csel. Т. 41. P. 554ff. О значении этого текста см.: Zumkeller a Das Monchtum des heiligen Augustinus. S. 229ff.
- •114 См. Примеч.94, 113.
- •Глава I
- •IV. Модель тройственного функционального
- •Глава I
- •128 См. Примеч. 11 и 124.
- •12Q См. Раздел I.
- •130 См. Примеч. 9 и 108.
- •Глава I
- •XMl в Libei apologeticus (994) Аббо из Флери Церковь подразделяется на три сословия — tres oidmes, ас si tresgtadus, а те соответственно на женщин (conjugatae/
- •Глава I
- •111 См. Раздел I.
- •1,2 См примеч. 108. О предыстории различения обеих militiae в патистике и в эпоху Каролингов см. Выше, а также: FlonJ l'ideologie du glaive. P. 14—41ss.
- •111 De laude novae militiae с. L / pl t 182. Col. 921.
- •1,(1 On the Old and New Testament p. 72.
- •Глава I
- •Глава I
- •Глава I
- •17J Tellcnbach g Libertas s 151fT. (Раздел Dei Kampf um die lechte Ordnung in der christlichen Welt»)
- •17,) Подробнее см : Rosrnct w Bauern im Mittelalter Mum hen, 1985 s. 18ff, 27ff , Щит. Ниже с. 29-30)
- •Глава I
- •140 Осхк о g Forschungen zu monastischen unci geistlichen (lemeinschaften s 101-111
- •14 Tcllmbach g Zum Wesen dcr Cluniacenser // Saeculum 1958. Bd. 9. S. 370-378 (s 376).
- •Глава I
- •1*, Yers 9g9 ss цит по: Cawzzi с Adalberon de Laon, Poeme au roi Robert p 20
- •Глава I
- •141 См примеч. 190.
- •141 GoetzH w. Kirchenschutz, Rechtswahrung und Reform. S. 215, 217.
- •11' Oexle o.G Die funktionale Dreiteilung der «Gesellschaft» bei Adalbero von Laon s 27ff., Idem. Die Wirklichkeit» und das «Wissen» s. 83 t.
- •107 Так обозначил их Вульфстан в -Institutes of Polity» (примем 147. P. 56)
- •Глава I
- •20 * Обоснование неравенства первородным грехом у Григория Великого см Moralia in lob Lib. 21. С. 15; 22 / pl. T 76. Col. 203; Regula pastoralis. Lib. II с 6 / Ebd t 77 Col 34
- •207 Там же. Раздел IV/1
- •Глава I
- •Глава I
- •Глава I
- •2,2 Эту мысль особенно акцентировал в свое время о. Хинтце Hintze о. Weltgeschichtliche Bedingungen der Reprasentatiwerfassung s. 173.
- •24 Engelhardt u. «Bildungsburgertum». Begriffs- und Dogmengeschichte eines Etiketts // Industnelle Welt. 1986. Bd. 43. S. 44ff.
- •2U' См. Примеч. 112
- •Глава I
- •VI. Первые сомнения
- •Глава I
- •2,7 См. Примеч. 3, 4, 203, 204. Ср.: Oexlc o.G. Art -Stand, Klasse (Antike unci Mittelalter)» Разделы гу и V
- •2W Mamclli r Franziskus. Roma, 1984. (особенно с. 42 и след.; 61-71).
- •2'! Testament 19 // Ebd. P. 311.
- •2,J о новозаветном обосновании этих идей: Oexlc o.G. Art. «Stand, Klasse (Antike und Mittelalter)». Раздел IV.
- •Глава I
- •VII. Позднесредневековый номинализм
- •II его последствия для истории моделей
- •Глава I
- •Глава I
- •272 R. Imbach (Hg.). Wilhelm von Ockham. S. 97f.
- •273 Rombach h. Substanz, System, Struktur. Bd. 1. S. 86- 90 (s. 90).
- •Глава I
- •281 См. Раздел I.
- •283 См. Примеч. 17—19. О генезисе современного феномена идеологии см.: Rombach h. Die Gegenwart der Philosophic Freiburg, 1962. S. 88ff.
- •Их самосознание и вклад в формирование социальных структур*
- •5 Oexle o.G. Gilden als soziale Gruppen in der Karolingerzeit.
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •55 Caffiaux h. Memoire sur la charte de la frame de la halle hasse de Valenciennes. P. 29 (§ 14).
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •Глава II
- •115 Schieder w. Art. «Bruderlichkeit» // Geschichtliche Grundbegriffe. Stuttgart, 1972. Bd. 1. S. 552-581 (Zit. S. 552, 554, 559).
- •116 Ср.: LeBras g. Les confreries chretiennes. P. 444.
- •Глава II
- •124 SeidmayerM. Das Mittelalter. Gottingen, 1967. S. 8 f.
- •126 RiedelM. Art. «Gesellschaft, Gemeinschaft» // Geschichtliche Grundbegriffe. Stuttgart, 1975. S. 801-862 (s. 828 f.).
- •Глава II
- •131 Weber m. Gesammelte Aufsatze zur Religionssoziologie. Tubingen, 1920. Bd. 1. S. 1.
- •132 BrunnerO. Das Problem einer europaischen Sozialgeschichte // Idem. Neue Wege der Verfassungs- und Sozialgeschichte. Gottingen, 1968. S. 80—102 (s. 85).
- •Глава III
- •6 Schulz к. Kommunale Aufstande. S. 13.
- •Глава III
- •12 Hobsbawm ej. Sozialrebellen. GieBen, 1979. S. 197 ff.
- •13 Oexle o.G. Conjuratio und Gilde im fruhen Mittelalter. S. 157 ff.
- •Глава III
- •16 Ср: Vers 947: La cumune remest atant, / n'en ferentpuis vilain atant
- •17 Cp: Reiter I. (Art.) Representation / a. Erler, e. Kaufmann (Hg.). Hand- worterbuch zur Deutschen Rechtsgeschichte. Berlin, 1990. Bd. 4. Sp. 904-911.
- •Глава III
- •23 Nogent Guibert de. Autobiographic p. 316, 320 (Cap. Ill: 7).
- •24 Ср.: Michaud-Quantin p. Universitas. Expressions du mouvement commu- nautaire dans le moyen-age latin. Paris, 1970. P. 147, 156.
- •Глава III
- •30 Kohn r. Freiheit als Forderung und Ziel bauerlichen Widerstandes. S. 373.
- •Глава III
- •33 Об этом подробнее см.: Oexle o.G. Gilden als soziale Gruppen in der Karolin-gerzeit. S. 284-354.
- •Глава III
- •34 Ditcher g. Die Entstehung der lombardischen Stadtkommune. S. 158.
- •Глава III
- •Глава III
- •47 Oexle o.G. Friede durch Verschworung /j. Fried (Hg.). Trager und Instru- mentarien des Friedens im Mittelalter. Siegmaringen, 1996. S. 115—150.
- •48 Esders s. Zur Bedeutung und Funktion des Eides in der Zeit des Ubergangs von der Antike zum Mittelalter. Uberlegungen und Studien am Beispiel der Merovin- gerzeit. Gottingen, 1997.
- •49 Oexle o.G. Kulturwissenschaftliche Reflexionen uber soziale Gruppen in der mittelalterlichen Gesellschaft. S. 153 ff.
- •50 WeberM. Wirtschaft und Gesellschaft. Studienausgabe. Tubingen, 1972.5. Aufl. S. 401 f.
- •Глава III
- •51 Kohn r Freiheit als Forderung und Ziel bauerlichen Widerstandes. S. 378 ff.
- •52 Oexle o.G. Die Kultur der Rebellion. S. 126 ff.
- •Глава III
- •59 Esders s. Zur Bedeutung und Funktion des Eides.
- •60 Критические замечания по этому вопросу подробно высказаны в: Ange-nendt a. Das Fruhmittelalter. Die abendlandische Christenheit von 400 bis 900. Stuttgart; Berlin; Koln, 1990. S. 43 ff.
- •Глава III
- •61 Oexle o.G. Kulturwissenschaftliche Reflexionen uber sozialc Gruppen in der mittelalterlichen Gesellschaft. S. 119 ff.
- •63 Oexle o.G. Kulturwissenschaftliche Reflexionen uber soziale Gruppen in der mittelalterlichen Gesellschaft. S. 132 ff.
- •Глава III
- •65 Oexle o.G. Kulturwissenschaftliche Reflexionen uber soziale Gruppen in der mittelalterlichen Gesellschaft. S. 132 ff.
- •Глава III
- •Глава III
- •1 В основу данной статьи положен доклад автора от 22.06.1992.
- •Глава IV
- •2 Historia pontificum Salonitanorum. Cap. 27 // mgh ss. Bd. 29. S. 580.
- •6 Fuhrmann h. Einladung ins Mittelalter. Munchen, 1989. S. 10, 15ff. (Раздел «Средневековое в Средние века»).
- •7 Ср.: Becker и.]. Art. «Friede» // Lexikon des Mittelalters. Bd. 4.1989. Sp. 819.
- •Глава IV
- •11 Weber m. Wirtschaft und Gesellschaft. S. 28.
- •13 Подробнее см.: Oexle o.G. Friede durch Verschworung /j. Fried (Hg.). Trager und Instrumentarien des Friedens im Mittelalter. Siegmaringen, 1996. S. 115—150.
- •Глава IV
- •22 О церковных движениях реформы см.: Tellenbach g. Die westliche Kirche vom 10. Bis zum fruhen 12. Jahrhundert. Gottingen, 1988.
- •24 Это исчерпывающе показал к. Эрдманн в своей работе о возникновении идеи крестовых походов (1935): Erdmann с. Die Entstehung des Kreuzzugsge- dankens. Stuttgart, 1955 (nd).
- •Глава IV
- •Глава IV
- •Глава IV
- •48 J.F. Hinnebusch (Hg.). The Historia occidentalis of Jacques de Vitiy. A Critical Edition (Spicilegium Friburgiense 17). Fribourg, 1972.
- •49 Имеется в виду жизнь по обету {примеч. Пер.).
- •Глава IV
- •Глава IV
- •Глава IV
- •71 Regula поп bullata. Cap. 23 / с. Esser (Ed.). Opuscula sancti patris Francisci Assisiensis. P. 290.
- •72 Salutatuo virtutum. Cap. 16 // Ebd. P. 303.
- •Глава IV
- •84 BoffL. Zartlichkeit und Kraft. Franz von Assisi, mit den Augen der Armen gesehen. Dusseldorf, 1983. S. 146.
- •86 Compilatio Assisiensis. Cap. 18 / m. Bigaroni (Ed.). «Compilatio Assisiensis». P. 56.
- •Глава IV
- •91 Подробнее см.: Berg d. Op. Cit.
- •95 Sakmbene Adam de. Cronica / g. Scalia (Ed.). Ban, 1966. Bd. I. P. 99 ss. Нем. Перевод: Daren a. Die Chronik des Salimbene von Parma. Nach der Ausgabe der
- •Глава IV
- •98 Cronica. P. 109 ss.
- •99 Об этом подробно см.: Vanchez a. Op. Cit.
- •101 Так выразился хронист Герард Мауризио. Цит. По: Vauchez a. Op. Cit. S. 546.
- •Глава IV
- •Глава IV
- •Глава IV
- •124 См. Раздел I.
- •125 ManseUi я Franziskus. P. 317.
- •126 L. Hardick, e. Grau (Hg.). Die Schriften des heiligen Franziskus von Assisi. S. 98 ff.
- •127 МагиеШл Op. Cit. P. 317.
- •128 Admonitiones. Cap. 27 / с Esser (Ed.). Opuscula. P. 81; l. Hardick, e. Grau (Hg.). Op. Cit. S.109.
- •1 Мф. 11:2 и след.; Лк. 7:18 и след. Подробный комментарий см.: Schulz 5. Q — die Sprachquelle der Evangelisten. Zurich, 1972. S. 190 ff.
- •2 Grant m. Miracle and Natural Law in Greco-Roman and Early Christian Thought. Amsterdam, 1952; Schneider с Geistesgeschichte des antiken Christentums. Munchen, 1954. Bd. 1. S. 531 ff.
- •Глава V
- •Глава V
- •24 WollaschJ. Gemeinschaftsbewufitsein und soziale Leistung im Mittelalter // Fruhmittelalterliche Studien. Bd. 9. 1975. S. 268-286 (s. 284).
- •25 Murray h.J. A History of Chess. Oxford, 1913. S. 561. Последняя фраза закан чивается указанием на возможность превращения «пешки» в самую ценную шахматную фигуру — «ферзя».
- •Глава V
- •26 Lindgren u. Europas Armut. S. 399f.
- •27 Ср.: Botany j. Les pauvres et la pauvrete dans les revues des «Estats du Monde» / m. Mollat (Ed.). Etudes sur l'histoire de la pauvrete. Vol. 2. P. 469-486.
- •29 Libellus. S. 14f.
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •76 Ср.: Stammler w. Art. «arm» / Handworterbuch zur deutschen Rechtsges- chichte. Berlin, 1971. Bd. 1. Sp. 223-228.
- •77 Nibelungenlied. Str. 2319/ h. De Boor (Hg.). Wiesbaden, 1957. 14. Aufl. S. 362.
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •137 Здесь можно сослаться на сообщение Цезария Гейстербахского. Цит. По: Curschmann f. Op. Cit. S. 160.
- •138 Historia monastehi Viconiensis. Contin. Prima. Cap. 7, 10 // mgh ss. Bd. 24. S. 302-304.
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •172 Grundmann h. Religiose Bewegungen im Mittelalter. S. 171. M См. Раздел I данной работы.
- •174 Vitry Jakob von. Historia occidentalis. Cap. 7 / f. Hinnebusch (Ed.). The Historia Occidentalis of Jacques de Vitry. P. 90.
- •176 He берите с собою ни золота, ни серебра, ни меди в поясы свои, ни сумы на доро гу, ни двух одежд, ни обуви, ни посоха, ибо трудящийся достоин пропитания (Мф. 10:9).
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •Глава V
- •218 LtbeUus. S. 75. Ср.: Maurer w. Die heilige Elisabeth und ihr Marburger Hospital // Idem. Kirche und Geschichte. Gesammelte Aufsatze. Gottingen, 1970. Bd. 2. S. 284-319.
- •219 Quellenstudien. S. 159.
- •220 LtbeUus. S. 30.
- •Глава V
- •227 Ср.: Werner m. Die Heilige Elisabeth und die Anfange des Deutschen Ordens in Marburg. S. 138 f., 143-148 ff.
- •I. Мемориальная традиция и memoria1
- •Глава VI
- •Глава VI
- •Глава VI
- •Глава VI
- •39 Для собора в Лионе, напр., см.: MohnterA. Les obituaires frangais au moyen age. P. 222. № 341; Oexle o.G. Forschungen zu monastischen und geistlichen Gemeinschaften.
- •Глава VI
- •Глава VI
- •49 StuiberA. Die Diptycfchon-Formel fur die Nomina offerentium. S. 137 ff.; Capel leB. Charite et offertoire. I p. 232 s.; Klauser Th., Michel o. Art «Gebet II (Furbitte)». Sp. 30-32.
- •51 Ср. Выше примеч. 4 45 и 46.
- •54 Достаточно указать на приведенные а. Эбнером примеры: Elmer a. Die klosterlichen Gebetsverbruderungen. S. 121. См. Также работы, упомянутые в примеч. 113.
- •Глава VI
- •Глава VI
- •65 GadamerH.-g. Wahrheit und Methode. Tubingen, 1965. S. 13.
- •67 HaagH. Art. «Gedachtnis» / Idem (Hg.). Bibel-Lexikon. Einsiedeln; Zurich; Koln, 1968. Sp. 524-526 (Sp. 524.). Ср.: SchottroffW. Gedenken' im Alten Orient und
- •Глава VI
- •78 «О "вотивных мессах" как разновидности missae speaales см.: Jungmann j.A. Missarum Sollemnia. Bd. I. S. 275«277; Bd. II. S. 288 ff., 293-2%.
- •74 Schreuer h. Das Recht der Toten // Zeitschrift fur vergleichende Rechtswis- senschaft. 1916. Bd. 33. S. 333-432 (s. 389 ff., 426 ff; цитата с. 335).
- •Глава VI
- •Глава VI
- •Глава VI
- •104 Bee 4 элемента этого определения содержит статья: Wiese l.V. Art. «Ge- bilde, soziale» / Handworterbuch der Sozialwissenschaften. 1965. Bd. 4. S. 221—226 (s. 224).
- •Глава VI
- •III. Молитва как дар
- •Глава VI
- •Глава VI
- •126 Mgh. Epistolae selectae. 1955. Bd 1. S. 246 f. Nr. 114. S. 278 f. Nr. 139.
- •127 Loup de Ferneres. Correspondance. T. 2 / l. Levillain (Ed.). Les classiques de Thistoire de France au moyen age. Paris, 1964. Vol. 16. P. 78. Nr. 87.
- •Глава VI
- •135 Об этом см. Работы, упомянутые в примеч. 80. Примеры см.: Nussbaum о. Op. Cit. S. 159 ff.; Schmtd к., Oexle o.G. Voraussetzungen und Wirkung des Gebets- bundes von Attigny. S. 72 ff.
- •137 Corpus Consuetudinum. T. 1. S. 493 ff.
- •Глава VI
- •Глава VI
- •1. Мемоша аристократических родов и ее особенности
- •2 AssmdnnJ. Das kulturelle Gedachtnis: Schrift, Erinnerung und politische Iden- titat in fruhen Hochkulturen. Munchen, 1992. S. 11.
- •Глава VII
- •12 См. Примеч. 6.
- •14 SchmidK. Welfisches Selbstverstandnis // Idem. Gebetsgedenken und adliges Selbstverstandnis im Mittelalter. Ausgewahlte Beitrage. Sigmaringen, 1983. S. 183— 244. См. Также примеч. 18.
- •Глава VII
- •Глава VII
- •3. Возникновение memoria
- •19 Petke w. Lothar III., Stifter der Abtei Konigslutter // Konigslutter und Oberitalien. Kunst des 12. Jahrhunderts in Sachsen. Braunschweig, 1982. S. 13—27 (s. 18 ff).
- •22 Эта тема впоследствии подробно обсуждается в: Histona Welforum. Ср.: Schmid к. Welfisches Selbstverstandnis. S. 429 ff.
- •Глава VII
- •23 Oexle o.G. Bischof Konrad von Konstanz. S. 26 ff.
- •24 Oexle o.G. Die «sachsische Welfenquelle». S. 471 ff.
- •25 Oexle o.G. Bischof Konrad von Konstanz.. S. 14 ff.
- •4. Memoria как форма социального знания (методологические аспекты изучения memoria)
- •28 Сошлюсь на литературоведческие исследования: Graf 1с Literatur als adlige Hausuberlieferung? /j. Heinzle (Hg.). Literarische Interessenbildung im Mittelalter. Stuttgart; Weimar, 1993. S. 126-144.
- •30 AlthoffG. Verwandte, Freunde und Getreue. S. 71.
- •Глава VII
- •33 На это указывает также и у. Петере. Там же. С. 151.
- •35 Ср: Schmid к. Probleme um den «Grafen Kuno von Ohningen». * AssmannJ. Das kulturelle Gedachtnis. S. 48.
- •38 SchmtdK. Welfisches Selbstverstandnis. S. 435.
- •40 См. Выше раздел III.
- •41 Schmid k. Welfisches Selbstverstandnis. S. 435.
- •Глава VII
- •Глава VII
- •Глава VII
- •Глава VII
- •Глава VII
- •5. Формы отражения современных событий в историографической и литургической memoria
- •66 Mgh ss. Bd. 21. S. 477. О рукописях см.: Oexle o.G. Welfische und staufische Hausuberlieferung. S. 214.
- •Глава VII
- •72 Ср.: Schwarzmater h. Dominus totius domus comitisse Mathildis. Die Welfen und Italien im 12. Jh. / Festschrift fur £. Hlawitschka zum 65. Geburtstag. Kallmunz, 1993. S. 283-305.
- •Глава VII
- •6. Исторические предпосылки мемоша генриха льва
- •74 Feldmann к. Herzog Welf VI. S. 76 ff.
- •Глава VII
- •Глава VII
- •7. Мемоша и осмысление власти в евангелиаре генриха льва
- •87 Jordan к Heinrich der Lowe. S.185 ff.
- •88 Engels o. Die Staufer. S. 107, 115.
- •91 Arnold von Lubeck. Chronica Slavorum. Lib. III. Cap. 13 / g.H. Pertz (Hg.). Mgh SsrerGerm. 1868. S. 99.
- •Глава VII
- •92 Oexle o.G. Das Evangeliar Heinrichs des Lowen als geschichtliches Denkmal / d. Kdtzsche (Hg.). Das Evangeliar Heinrichs des Lowen. S. 9-27 (s. 22 ff.).
- •Глава VII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •17 TraegerJ. Renaissance und Religion. Die Kunst des Glaubens im Zeitalter Raphaels. Munchen, 1997.
- •18 Wuttke d. Durer und Celtis. Von der Bedeutung des Jahres 1500 fur den deut- schen Humanismus // Idem. Dazwischen. Kulturwissenschaft auf Warburgs Spuren. Baden-Baden, 1996. Bd.L. S. 313-388.
- •Глава VIII
- •21 Это понятие введено я. Ассманном: AssmannJ. Moses der Agypter. Entzif- ferung einer Gedachtnisspur. Frankfurt a. M., 2000. S. 26ff.
- •22 Flasch k. Das philosophische Denken im Mittelalter. Von Augustin zu Machia- velli. Stuttgart, 1986. S. 298ff. См. Также статьи «Схоластика» (,Scholastik') и «Схо-
- •Глава VIII
- •28 Wieacker f. Privatrechtsgeschichte der Neuzeit. S. 49.
- •Глава VIII
- •43 Mann e. Penser l'Europe. Paris, 1987; нем. Перевод: Idem. Europa denken. Frankfurt a. M., 1991 (Цит. С. 17 и 127).
- •Глава VIII
- •46 Oexle o.G. Artikel ,Stand, Klasse (Antike und Mittelalter)' / o. Brunner, w. Conze, r. Koselleck (Hg.). Geschichtliche Grundbegriffe. Bd. 6. Stuttgart, 1990. S. 156-200.
- •47 Idem. Deutungsschemata der sozialen Wirklichkeit. S. 86 ff.
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •54 Oexle o.G. Arbeit, Armut, .Stand4 im Mittelalter / j. Kocka, с Offe (Hg.). Geschichte und Zukunft der Arbeit. Frankfurt a. M.; New York, 2000. S. 67-79.
- •55 Jussen b. Der Name der Witwe. Erkundungen zur Semantik der mittelalter- lichen BuBkultur. Gottingen, 2000.
- •56 Oexle o.G. Deutungsschemata der sozialen Wirklichkeit. S. 83 ff.
- •Глава VIII
- •57 Oexle o.G. Kultur, Kulturwissenschaft, Historische Kulturwissenschaft. S. 13.
- •61 Oexle o.G. Aspekte der Geschichte des Adels im Mittelalter und in der Friihen Neuzeit / h.-u. Wehler (Hg.). Europaischer Adel 1750-1950. Gottingen, 1990. S. 19-56.
- •Глава VIII
- •62 Oexle o.G. Soziale Gruppen in der Standegesellschaft. S. 25 ff.
- •Глава VIII
- •66 См. Примеч. 12.
- •67 Oexle o.G. Friede durch Verschwdrung. S. 144 ff.
- •Глава VIII
- •69 Oexle o.G. Gilde und Kommune.
- •70Dilcher g. Die Rechtsgeschichte der Stadt / k.S. Bader, g. Dilcher (Hg.). Deutsche Rechtsgeschichte. Land und Stadt — Burger und Bauer im Alten Europa. Berlin u.A., 1999. S. 249-853.
- •73 Oexle o.G. Soziale Gruppen in der Standegesellschaft. S. 36 ff.
- •74 WildS. Mensch, Prophet und Gott im Koran. S. 28.
- •Глава VIII
- •75 Oexle o.G. Soziale Gruppen in der Standegesellschaft. S. 36 f.
- •Глава VIII
- •81 Подробнее см. Статьи из сборника: o.G. Oexle (Hg.). Das Problem der Problemgeschichte 1880-1932. Gottingen, 2001.
- •82 SachserN. Wechselwirkungen. Verhaltensbiologische Anmerkungen zur «Natur des Menschen» // Forschung & Lehre. 2001. № 10. S. 518-519.
- •84 Gierer a. Im Spiegel der Natur erkennen wir uns selbst. Wissenschaft und Menschenbild. Reinbek, 1998. S. 129.
- •86 Singer w. Wissen und seine Quellen aus neurobiologischer Sicht //j. Mittel- straB (Hg.). Die Zukunft des Wissens. Berlin, 2000. S. 518-528.
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Глава VIII
- •Содержание
Глава V
словам, в своем марбургском госпитале Елизавета приглашала к столу самых ничтожных и презираемых бедняков, за что он попенял ей. Она же ответила, что познала от этих людей своеобразную благодать и смирение, и это впоследствии, при размышлении о всей ее жизни, навело Конрада на мысль, что эта «без сомнения в высшей степени умная женщина» нуждалась в том, чтобы таким способом «сглаживать противоречия противоречиями же» (contraria contrariis curare)194.
Этим программным высказыванием, которое можно счесть лейтмотивом всего движения добровольной бедности около 1200 г., Елизавета отринула все традиционные формы призрения бедных. И если ее помощь голодающим во время большого голода в 1220-х гг., когда она приказала раздать бедным весь урожай из амбаров ландграфа195, или основание ею госпиталя у подножия Вартбурга196 еще вписываются в рамки традиционной благотворительности, то уже по работе ее в этом госпитале видна главная характеристика всей деятельности Елизаветы — вкладывать себя целиком, трудиться не щадя сил. Это выражалось в равной мере и в том, как она помогала при родах, и в том, как заботилась о погребении и поминовении мертвых197, и вылилось впоследствии в осознание полной идентичности с бедными, по образцу которых она стала воспринимать материальные, социальные и даже психические условия жизни.
Благотворительность Елизаветы распространялась при этом на беднейших из бедных198. Исполнение физической ра-
194 Huyskens A. Quellenstudien zur Geschichte der hi. Elisabeth, Landgrafin von Thuringen. Marburg, 1908 (далее в сносках: Quellenstudien). S. 158: Mtserabihores et magis despectos mense sue apposuit, super quo dum earn reprehenderem, respondtt se ab eis singularem redpere grattam et humthtatem, et quasi muUer indubttanter prudentissima vitam suam anteactam michi recolligens dixit, sibi necesse esse taltter contrano contrariis curare. Эта формулировка — contrano contrariis (т.е. от противного) — известна уже раннесред- невековой аристократической этике и упоминается, например, в XI в. в настав лении септиманской графини Дуоды своему сыну (Liber manualis. IV, 6. См.: RicheP. Sources chretiennes. 225. Paris, 1975. P. 222 ss).
195 Libellus. S. 27. О голоде 1225—1226 гг. см.: Curschmann F. Hungersnote im Mittelalter. S. 169 ff.
196 LtbeUus. S. 28.
197 Ebd. S. 25 f.
198 Об этом говорят все старейшие свидетельства о жизни Елизаветы, а также упоминается в цитированном в примеч. 194 тексте. Ср. также: LtbeUus. S. 28 f.
БЕДНОСТЬ И ПРИЗРЕНИЕ БЕДНЫХ... 227
боты, вязание и изготовление сукна (ткать холсты Елизавета не выучилась), приносило ей не только желаемые средства для благотворительности, но было и способом обеспечения собственных жизненных потребностей (pro victu querendo), став знаком реальной бедности, в которой жила Елизавета199. Сюда же относится и та выдержка, с которой она переносила зачастую вызывающий отвращение внешний вид бедных, запах, исходивший от них, их ран и выделений200. Известен эпизод, когда Елизавета в зеленый четверг привела к себе множество прокаженных и стала мыть им руки и ноги и целовала их ужасные опухоли201. Такой поцелуй означал не только смирение и самоуничижение, он был прежде всего знаком уравнивания с ними в социальном, психическом и эмоциональном смыслах202. Если обозначать действия такого рода как «стилизацию»203, значит, в принципе понимать их неправильно.
После переселения в Марбург и основания там госпиталя эти черты проявились у нее еще более явственно. Сохранились молитвенные испрошения Елизаветы марбургского периода ее жизни, которые в определенной степени характеризуют основную направленность ее жизненных целей, как она сама это видела. Во-первых, это обращенная к Господу просьба подвигнуть ее на полный отказ от имущества (omnium temporalium con-temptus), затем просьба разрешить ее от любви к собственным детям (ut puerorum dilectionem ei tolleret immoderatam) и, наконец, просьба укрепить ее душу, чтобы сносить издевательства (ut inspiraret animum spernendi contumelias)204. Разрешение от владения имуществом, гарантировавшего обеспеченность, разрешение от всех социальных связей, даже самых тесных из тех, которые есть у человека, — всегда было сутью образа жизни по образцу апостолов (vita apostolica), поскольку оба эти состояния в высшей степени свойственны бедности. И если Елизавета посто-
199 LtbeUus. S. 25, 63 f., 68 f. (Цитата с. 68).
200 Об этом см.: Libellus. S. 28 f., 62 (эпизод со служанкой).
201 LtbeUus. S. 31; Ср. также с сюжетом со с. 62.
202 О ритуальном и в то же время социальном значении поцелуя см.: Moser D.-R. Art. «KuB» / Handworterbuch zur deutschen Rechtsgeschichte. Berlin, 1978. Bd. 2. Sp. 1320—1322. Ср. также с замечаниями М. Молла: Mollat M. Les pauvres. P. 149 s.
208 См. примеч. 19.
204 LtbeUus. S. 46. Ср.: ebd. S. 47 (разъяснения самой Елизаветы).
228
