Кестe 13.Су ластану дәрежесі келесі критерийлер бойынша бағаланады:

№	Су ластану дәрежесі	Су ластануының суммарлық көрсеткіші (К сум)
1	Рұқсат етілген	1
2	Әлсіз	1-3
3	Орташа	3-10
4	Жоғары	10-25
5	Өте жоғары	25-100
6	Аса жоғары	100 жоғары

Суммарлық көрсеткіш бойынша су ластану дәрежесі (К сум.) = 3,1 орташа болады.

Топырақ ластануын интегралдық бағалау

Топырақтың химиялық заттармен ластануы уақыт бойынша (орташа айлық, орташа жылдық бойынша) 3-5 жылда, кеңістік бойынша (ластану көзінен әртүрлі жоғалу бойынша) бағаланады.

Алдымен әр қауіптілік класы бойынша нақты концентрацияны ШРЕКке және сынама санына (п) бөлу жолымен топырақтағы (К топырақ) ластаушы заттардың (Зв) ШРЕКтен асудың орташа мөлшері есептеледі.

К топырақ = С (ШРЕК) п

Мысалы:

Қауіптіліктің 1 класы (сынап) – 1,7 ШРЕК

Қауіптіліктің 2 класы (қорғасын, кадмий) –

6,0 ШРЕК + 3,3 ШРЕК

---------------------------- = 4,6

2

Қауіптіліктің 3 класы (никель, хром, мырыш, мыс) –

1,3 + 4,7 + 3,8 + 6,8

------------------------- = 4,1

4

2) ШРЕКтен орташа асу мөлшерін қауіптіліктің 4 классы үшін аддитивтілік коэффициентіне көбейтедеі (1,0; 0,5; 0,3; 0,25).

Мысалы, 1 класс – 1,7 х 1,0 = 1,7

2 класс – 4,6 х 0,5 = 2,3

3 класс – 4,1 х 0,3 = 1,23

3) Топырақ ластануының суммарлық деңгейін (К сум.топырақ) жоғарыдағы мәндерді қауіптіліктің кластары бойынша қоса отырып анықтайды:

К сум. топырақ = 1,7 + 2,3 + 1,23 = 5,23

4) Топырақтың ластану дәрежесі келесі критерийлер бойынша бағаланады:

№	Топырақ ластану дәрежесі	Топырақ ластануының суммарлық көрсеткіші (К сум)
1	Рұқсат етілген	1
2	Әлсіз	1-3
3	Орташа	3-10
4	Жоғары	10-25
5	Өте жоғары	25-50
6	Аса жоғары	50 жоғары

5) Суммарлық көрсеткіш (К сум.топырақ = 5,23) бойынша топырақ ластануының дәрежесі орташа болады.

Қоршаған орта ластануын кешенді интегралдық бағалау

1) ҚО ластануын интегралды бағалау атмосфера, су, топырақ ластану деңгейінің қосындысы ретінде келесі формула бойынша есептеледі:

Д қо = Р атм. + К су + К топырақ

Мысалы,Р атм. = 9,87 +3,1 + 5,2 = 18,7

2) ҚО ластануының қауіптілік дәрежесі келесі критерийлер бойынша суммарлық интегралды көрсеткіш (Д қо) бойынша бағаланады:

№	ҚО ластануының қауіптілік дәрежесі	Интегралдық көрсеткіш (Д қо)	халық денсаулық жағдайын бағалау
1	Қауіпсіз	3	Халық денсаулық жағдайына қауіп жоқ
2	Аз қауіпті	3-5	Ағзада минималды физиологиялық ауытқушылықтар және аурудыі жаңа басталуы байқалады
3	Орташа қауіпті	5-15	Білінетіндей физиологиялық ауытқушылықтар және әлеуметтік жағдайы нашар халық тобында аурудың пайда болуы байқалады
4	Қауіпті	15-40	Жеке нозологиялық форма және ауру топтары бойынша жоғарылатылған аурушаңдылықтың дамуы үшін жағдай жасалған
5	Аса қауіпті	45-100	Аурушаңдықтың әрі қарай даму, созылмалы аурулардың дамуы, демографиялық көрсеткіштерге әсері, ағзада иммунологиялық және генетикалық ауытқушылықтар байқалады
6	Экологиялық апат аумағы	100 жоғары

3) Суммарлық интегралдық көрсеткіш бойынша ҚО ластануының қауіптілік дәрежесі «қауіпті» қатарына жатады, бұл нозологиялық форм және жеке ауру топтары бойынша халықтың жоғарылатылған аурушаңдығының дамуы үшін жағдай жасайды.