Transformacja

modyfikacyjna systemowa

modyfikacje , zmiany rewolucyjne dotyczy systemu ekonomicznego ,

ewolucyjne w systemie ekonomicznym politycznego , kulturowego

( kraje Europy środkowej )

1. od centralnie planowanej do

rynkowej

1. od socjalizmu do demokracji rynkowej

Jak wyglądała gospodarcza organizacja człowieka

GOSPODARKA NATURALNA – podstawowym podmiotem jest gospodarstwo domowe

( jego cel to produkcja i konsumpcja ) , to taki typ organizacji , w której każdy

podmiot wytwarza dobro na zaspokajanie własnych potrzeb .

Nadwyżka była przyczyną do zmiany typu gospodarowania – społeczny PODZIAŁ

PRACY ( grupy – zawody – specyficzne zawody )

SPECJALIZACJA – ukierunkowanie swoich predyspozycji , doskonalenie ich .

Wolność osobista niezbędna do zmian formy gospodarczej , własność prywatna również .

GOSPODARKA RYNKOWA - typ organizacji ekonomicznych człowieka , gdzie podsta -

wową instytucją jest rynek na której dokonuje się wymiana , a motywem

działania jest efektywność , korzyść ( zysk , konsumpcja ) . Pojawił się

producent i wymiana .

Typy wymiany :

• Towar za towar – gospodarka towarowa

• Towar – ekwiwalent ( pieniądz ) – towar – Gospodarka towarowo - pieniężna

Współczesna gospodarka rynkowa to gospodarka mieszana – dominuje własność prywatna

ale dopuszczalne są inne własności . Głównym narzędziem jest rynek ale dopuszczamy

interwencje państwa .

W łasność

prywatna publiczna

indywidualna zbiorowa państwowa lokalna ( komunalna )

spółka

spółka akcyjna

Model gospodarki rynkowej

• Gospodarka zamknięta – nie ma powiązań z innymi gospodarkami narodowymi bądź

z jakimkolwiek podmiotem pochodzenia zagranicznego .

• Gospodarka otwarta – odwrotność , jest eksport i import , jest opcja wejścia i wyjścia .

RYNEK – ( podstawowy mechanizm gospodarki rynkowej )

1. Miejsce na którym dokonuje się wymiana .

2. Całokształt procesów odbywających się między jego uczestnikami czyli podmiotami

gospodarczymi .

3. Na rynku zachodzą transakcje – proces gdzie spotykają się dwie strony .

T RANZAKCJA

ma procesy negocjacyjne może dotyczyć czasowego jako forma działalności to

dysponowania własnością zmiana formy własności

kredyty

4. To zespół rynków gdzie zachodzą transakcje

Rodzaje rynków :

• lokalne

• krajowe

• międzynarodowe

• światowe ( ostateczny weryfikator )

Rynek dóbr

konsumpcyjnych – nabywca nabywa inwestycyjnych – kupuje dobro by

coś do skonsumowania poddać je obróbce i stworzyć

dobro finalne

R YNEK

otwarty ( raczej ograniczony ) zamknięty

przetarg

formalny - instytucjonalny nieformalny

w ramach swojego rozwoju doprowadziły sprzedawcy na targu gdzie nie ma

do tego , że mają swoją siedzibę ( giełda ) legalizacji ( czarny rynek )

biały szary czarny

RYNEK KONKURENCJI

doskonałej niedoskonałej

pełny monopol oligopol

duopol monopol

PIENIĄDZ – wyłonienie się ekwiwalentu jako pojęcia

• Ekwiwalent – muszelki bydło itp. kruszce szlachetne metale ( była ich odpowiednia

ilość , trwałe , łatwe do podzielenia , powszechne ) – monety – prawo bicia pieniądza .

• Pełnowartościowy – taki w którym wartość kruszcu odpowiada nominałowi : złoto

i srebro , później tylko złoto .

• Banknot – nota bankowa zaświadczenie o złożeniu w banku odpowiedniej ilości kruszcu

• Od I wojny światowej przejście do systemu sztabowozłotowego i dewizowozłotowego .

Zaczęto odchodzić od pieniądza pełnowartościowego .

• Papierowy – symboliczny ( symbol wartości ) – umowa społeczna , gwarancją wartości

pieniądza jest stabilność gospodarki państwa ( kryzys w Rosji ) .

Funkcje pieniądza :

1. Miernik wartości

2. Środek wymiany

• cyrkulacji

• środka płatniczego ( rozbieżność w czasie między strumieniem pieniądza

a strumieniem towaru – kredyt )

3. Środek tezauryzacji ( gromadzenie skarbu )

4. Pieniądz światowy ( SDR – 42% $ + 19% DM + 15% J + 12% Ł + 12% F )

CENA – informuje nas o relacji między produktami

1. relatywna , informacyjna mówi nam o rzadkości produktu

2. żywiołowa , administrowana

3. funkcja agregacyjna - pozwala nam na przejście od systemu ilościowego do

jakościowego

4. ma zdolność równoważenia popytu i podaży

5. funkcja kosztowa – wchodzi w skład produktów jako koszt

6. nie jest wielkością jednorodną :

• elementem ceny są koszty nabywania czynników produkcji np. maszyny , surowce

• zawiera obciążenia prawne – podatki

• zysk

7. funkcja dochodowa – pokazuje ona wartość naszego dochodu ( możemy za jej pomocą

wyliczyć siłę nabywczą pieniądza – wartość realna – ilość dóbr i usług

które możemy za nią nabyć )

Cena sprawiedliwa – św. Tomasz z Akwinu – powinna być ustalana zgodnie z wartościami

chrześcijańskimi .

Milton Friedman – monetaryzm – Cena jest czynnikiem motywującym do aktywności

gospodarczej . Po to aby można było posiadać pewne produkty –

motywuje do działania .

POPYT – zapotrzebowanie zgłoszone na dobra i usługi na rynek przez nabywców ( rynek

konsumpcji , rynek czynników produkcji )

NABYWCY

KONSUMENCI PRODUCENCI

dobra finalne czynniki produkcji

Rodzaje popytu :

• popyt efektywny – popyt poparty siłą nabywczą pieniądza

• popyt potencjalny – ( co by było gdyby ) preferencje

• popyt na dobra komplementarne – popyt na jedno dobro jest ograniczony popytem

na drugie dobro

• popyt na dobra substytucyjne – potrzebę zaspokaja dobro A lub dobro B

• popyt złożony – popyt na opony zależy od popytu na samochody

POPYT – elementy regulujące :

1. Cena dobra

• cena substytutów

• ceny dóbr komplementarnych

• przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości

• zjawisko antypacji popytu – wyprzedzanie faktycznego popytu

2. Dochód – ile mamy i ile możemy wziąć na kredyt - ujęcie statystyczne i dynamiczne

3. Preferencje popytowe – upodobania indywidualne , tradycje , religia , moda

4. warunki geograficzne – demograficzne

PODAŻ – ilość dóbr i usług zaoferowanych na rynek w danym czasie określonemu lub

nieokreślonemu nabywcy ( występuje dzisiaj częściej )

Czynniki motywujące podaż :

1. Cena produktu

• cena dóbr substytucyjnych

• cena dóbr komplementarnych

• statystyczne i dynamiczne badania – kształtowanie się cen

• cena czynników produkcji

• technologia

• ilość przedsiębiorstw w gałęzi – warunki konkurencji

• warunki prawne

• pomoc państwa ( dotacje , subwencje )

PRAWO POPYTU ( Zależności na rynku konkurencyjnym , produkt jest jednorodny , ilość

produktu jest ograniczona , konsumenci i producenci decydują na

podstawie swoich korzyści . Nabywcy podejmują decyzję niezależnie

od siebie . Rynek dotyczy dóbr konsumpcyjnych , ceteris paribus . )

- mówi ono że , wraz ze wzrostem ceny danego dobra lub usługi w

sytuacji ceteris paribus spada zapotrzebowanie na to dobro lub usługę .

Funkcja jednoczynnikowa

cena

wg Marshalla

popyt

POPYT :

• potencjalny , efektywny

• komplementarny

• substytucyjny

• złożony , ograniczony

Dobra substytucyjne - cena B spada popyt A spada

Dobra komplementarne - cena B rośnie popyt A i B spada

PRAWO PODAŻY ( Celem producentów jest maksymalizacja zysków . Producenci są

niezależni od siebie – rynek konkurencyjny . Producenci są sprzedawcami

ceteris paribus . )

- wraz ze wzrostem ceny wzrasta ilość produktu czy usługi oferowana

przez producentów na rynek .

cena

wg Marshalla

podaż

Mechanizm równoważenia rynku – cena , popyt , podaż .

CENA RÓWNOWAGI RYNKOWEJ – cena czyszcząca rynek , pozwala ona na uwolnienie

rynku z nadmiernej ilości popytu lub podaży .

RÓWNOWAGA RYNKOWA

cena

C 3 - niedobór popytu , nadwyżka podaży

C 2 - cena równowagi ( punkt przecięcia

E krzywej popytu i podaży )

C 1 - nadwyżka popytu , niedobór podaży

podaż , popyt

Cena równowagi – sytuacja modelowa

Flubturencje – ruch wokół ceny równowagi

Procesy dostosowawcze – krótko lub długo okresowe

Krótki okres czasu – przynajmniej jeden czynnik constans ( technologia ) – podaż jest

mało elastyczna – limituje nas wielkość produkcji

Długi okres czasu – wszystkie czynniki produkcji są zmienne

Bardzo krótki okres czasu – tylko cena się zmienia

Ex – ante –działanie wyprzedzające

Ex – post – działanie po wystąpieniu jakiegoś czynnika

MODEL PAJĘCZYNY – opisuje opóźnione dostosowanie podaży w stosunku do zmian

popytu na rynku ( rolnictwo – opóźnienie jednoroczne )

Dostosowanie ekstrapolacyjne – dostosowanie z opóźnieniem , podaż w danym okresie

dostosowuje się do podaży bazowej ( rok poprzedni ) .

Pieniądz światowy – ( pieniądz kruszcowy , pieniądz narodowy $ )

Pieniądz kreowany SDR ( Special Drawing Rights ) , MFW , ECU , EURO ( wąż walutowy )

Cena absolutna – ilość jednostek pieniężnych przypisywanych danemu przedmiotowi .

Cena relatywna – ilość jednostek dobra A z konsumpcji której musi zrezygnować aby

nabyć jedną jednostkę dobra B ( niezbędna do analizy ekonomicznej )

Dwa mechanizmy cen :

• ceny żywiołowe , rynkowe – cena tworzona tylko w oparciu o rynek jako mechanizm

alokacji ( raczej model )

• cena administrowana

1. Podmiot gospodarczy który ma silną pozycję na rynku ( monopol ) .

2. Państwo jako podmiot gospodarczy może administrować ceną .

Cena administracyjna – socjalizm , cena ustalana nakazowo , od góry .

Gospodarka rynkowa – oddziaływanie na cenę za pomocą podatków , ceł ,oprocentowanie

kredytów , ulgi , subwencje .

ELASTYCZNOŚĆ – miara zmian względnych ( pokazuje nam jak zmienia się dana wielkość

pod wpływem danego czynnika .

Elastyczność POPYTU :

E= % zmiana wielkości popytu / % zmiana wielkości czynnika wpływającego na popyt

1. C enowa

2. D ochodowa ( + dobra normalne , - dobra niższego rzędu )

3. Mieszana ( krzyżowa ) ( + dobra substytucyjne , - dobra komplementarne )

Krzywe popytu przy różnych poziomach elastyczności cenowej .

elastyczny E > 1 jednostkowy E = 1 nieelastyczny E < 1

sztywny E = 0 doskonale elastyczny

AD 1 . Jak zmieni się popyt na dobro A przy zmianie ceny dobra A o jednostkę .

AD 2 . Jak zmieni się popyt na dobro A pod wpływem zmiany dochodu konsumenta

o jednostkę .

AD 3 . Jak zmieni się popyt na dobro X pod wpływem zmiany ceny dobra Y .

Produkty spożywcze – niska elastyczność , mniej niż jednostka

Produkty przemysłowe – wyższa elastyczność , prawie jednostkowa

Usługi – wysoka elastyczność , więcej niż jednostkowa

Elastyczność PODAŻY

Ec = % zmiana wielkości podaży / % zmiana wielkości ceny

cena

ec < 1

ec = 1

ec > 1

podaż

Wzdłuż całej krzywej popytu i podaży nie ma elastyczności takiej samej , może ona się

zmieniać .

Elastyczność :

• punktowa

• łukowa ( konkretny odcinek krzywej )

Ekspansybilność ceny – jak zmieni się cena jeżeli podaż zmieni się o jednostkę .

Fleksybilność cenowa – jak zmieni się cena jeżeli popyt zmieni się o jednostkę .

PODMIOTY W GOSPODARCE RYNKOWEJ

Struktura gospodarki rynkowej .

PODMIOTEM GOSPODARCZYM – nazywamy każdą formę organizacji , każdego aktywnego

uczestnika gry rynkowej podejmującego samodzielne decyzje , kierującego się

własnym interesem i związanym z tym ryzykiem .

JANOS KORNAI – wyodrębnił w gospodarce dwa procesy :

1. Procesy realne ( materialne ) – są tom wszelkie działania w ramach tych procesów

powodujące zmiany czynników produkcji mające na celu wytworzenie dóbr ,

produktów , ich wymianę jak również konsumpcję np. : wytwarzanie ,

przetwarzanie, transportowanie , pakowanie .

2. Procesy regulacyjne ( myślowe ) są to wszelkie procesy związane z przetwarzaniem

i przekazywaniem informacji jak również z przygotowaniem i podejmowaniem

decyzji ekonomicznych .

Podział gospodarki na sferę realną i regulacyjną .

Sfera realna – przedsiębiorstwa ( producent ) , konsumenci ( gospodarstwa domowe )

BANK komercyjny – podmiot gospodarczy powołany w celu przyjmowania z rynku wolnych

środków pieniężnych i zarządzania nimi ( sfera realna )

NBP , banki narodowe , centralne –podmiot sfery regulacyjnej , obsługuje państwo ,

zarządza budżetem państwa , jest bankiem banków , jest bankiem emisyjnym ,

określa rezerwy obowiązkowe .

Parametry NBP :

1. Stopa redyskontowa

2. Stopa lombardowa

3. Stopa refinansowa

INSTYTUCJE UBEZPIECZENIOWE – są powołane do życia w celu przejmowania ryzyka z

podmiotów mniej zdolnych do jego ponoszenia . Są podmiotem rynku kapitałowego

gromadzą duże środki kapitałowe .

GIEŁDA – rynek kapitałowy , ‘ barometr gospodarki ‘

PODMIOTY DEMOKRACJI PRZEMYSŁOWEJ – związki zawodowe , zrzeszenia pracodawców

zrzeszenia konsumentów – zadaniem ich jest obrona interesów grup które zrzeszają .

PAŃSTWO – podmiot specyficzny ( superpodmiot ) , podmiot o charakterze władczym ,

może regulować , sterować podmiotami , przestrzega zasad gospodarki rynkowej .

PRZEDSIEBIORSTWO ( producent ) – jest podmiotem gospodarczym realizującym swoje

cele , działa samodzielnie , podejmuje decyzje i ryzyko .

Cechy przedsiębiorstwa :

1. Odrębność ekonomiczna ( własność )

2. Odrębność organizacyjna ( np. spółka )

3. Odrębność prawna ( strona prawna , pełna osobowość prawna )