59.Przedstaw I omów przebieg I skutki rewolucji w Iranie.

W styczniu 1978 r. oficjalna prasa wydrukowała oszczerczą historię atakującą Chomeiniego. Wywołało to gwałtowną reakcję przywódców religijnych oraz studentów i doprowadziło do rozruchów w mieście Kom. Do stłumienia rozruchów zostało użyte wojsko, co doprowadziło do zabicia kilkudziesięciu (70+) protestujących. 18 lutego w meczetach w całym kraju wezwano do uhonorowania pamięci zabitych. W wielu miastach nastąpiły marsze żałobne ku czci ofiar w Kom i przeciwko rządom szacha. Tym razem w mieście Tabriz doszło do starć z wojskiem i śmierci ponad stu demonstrantów. Ten sam scenariusz powtórzył się 29 marca i 10 maja. W kolejnych demonstracjach niszczone były luksusowe hotele, kina wyświetlające "nieetyczne filmy" i inne symbole obecnej władzy.Niepokoje społeczne i szalejąca inflacja powodowały gwałtowne pogarszanie się stanu irańskiej gospodarki. W lecie 1978 roku rząd wprowadził zmiany oszczędnościowe obejmujące zatrzymanie wielu projektów publicznych i zamrożenie płac. Efektem był gwałtowny wzrost bezrobocia i niezadowolenia wśród robotników. Robotnicy ci dołączyli do studentów w kolejnych protestach i demonstracjach.Przez następne miesiące kolejne protesty były organizowane regularnie, pogłębiając destabilizację państwa. We wrześniu 1978 roku szach wprowadził stan wojenny, zakazując wszelkich demonstracji. Wkrótce potem, w piątek 8 września nastąpiła wielka demonstracja w Teheranie, która później została nazwana Czarnym Piątkiem. Rząd do jej stłumienia użył pełnej siły wojska. Czołgi, helikoptery i karabiny maszynowe spowodowały śmierć kilkuset osób.Konsekwencją Czarnego Piątku była całkowita utrata poparcia rządu zarówno przez obywateli jak i przez zagranicznych sojuszników. Strajk generalny w październiku unieruchomił całkowicie gospodarkę państwa. Protesty osiągnęły apogeum w grudniu, podczas świętego miesiąca Muharram. 12 grudnia na ulicach Teheranu demonstrowało ponad dwa miliony ludzi.Do protestów zaczęli dołączać sami wojskowi. Szeregowi żołnierze odmawiali strzelania do demonstrantów, a niektórzy zwrócili się przeciwko swoim zwierzchnikom i zorganizowali bunty w bazach wojskowych.16 stycznia 1979 r. szach i cesarzowa opuścili Iran, pozostawiając władzę w rękach premiera Szapura Bachtiara. Chomeini powołał własny rząd z Mehdi Bazarganem na czele. Wkrótce potem, po ogłoszeniu bezstronności przez wojsko, monarchia oficjalnie przestała istnieć. Armia i gospodarka państwa były w rozsypce, a relacje międzynarodowe musiały zostać nawiązane praktycznie od zera. Doszło do przekształcenia Iranu z monarchii konstytucyjnej w republikę islamską, W nowej konstytucji został utworzony dożywotni urząd Najwyższego Prawnika Muzułmańskiego, który objął Chomeini.

60. Przedstaw przyczyny, przebieg i skutki interwencji ZSRR w Afganistanie: Geneza: Zanim doszło do inwazji ZSRR na Afganistan, w 1973r. w wyniku zamachu stanu obalono króla i proklamowano republikę, na której czele stanął: Mohammed Daud. Po obaleniu monarchii współpraca partii komunistycznej działającej na trenie Afganistanu nasiliła się. W kwietniu 1978r. doszło do przewrotu w wyniku, którego zamordowano Daud'a, a władzę przejął Mohammed Taraki.W grudniu 1988r. doszło do podpisania radziecko-afgańskiego traktatu o przyjaźni, który stał się potem pretekstem do uzasadnienia interwencji ZSRR. Taraki próbował wprowadzić radzieckie rozwiązania w państwie islamskim. To po pewnym czasie musiało zaowocować sprzeciwem miejscowej ludności. W efekcie reformy i zamachów na obyczaje i religijność, doszło do wojny domowej. Taraki został zamordowany. Władze objął Hafizullah Amin, stając się prezydentem DRA (Demokratycznej Republiki Afganistańskiej). Wprowadził jednak nie wiele zmian i władze traciły popularność. Groziło to obaleniem zwolenników Moskwy, dlatego ZSRR zdecydowało się na bezpośrednią interwencje, aby nie dopuścić do wybuchu rewolucji islamskiej. Przebieg: Inwazja na Afganistan rozpoczęła się w nocy z 24 na 25 grudnia 1979r. Już 27 grudnia dokonała się zmiana przywódcy Afganistanu. Prezydent Amin został zamordowany. Na jego miejsce osadzono przywiezionego z Moskwy Babraka Karmala. Wkroczenie wojsk ZSRR wywołało sprzeciw i reakcje USA. Zaczęły one wspierać żołnierzy Mudżahedinów. ZSRR oczekiwał pewnego zwycięstwa jednak szybko okazało się, że mimo zaangażowania znacznych, nowocześnie uzbrojonych sił, armia jest w stanie utrzymać kontrolę tylko nad miastami i szlakami komunikacyjnymi. Brutalność Rosjan spowodowała, że szeregi Mudżahedinów zaczęli wstępować przedstawiciele wszystkich grup narodowościowych Afganistanu. Michał Gorbaczow podął próbę zakończenia wojny. Babrak Karml został zastąpiony przez Mohammed'a Nadżibullaha, który rozpoczął przejście od ideologii komunistycznej do wartości islamu.14 kwietnia 1988r. na konferencji w Genewie doszło do porozumienia przedstawicieli rządów Afganistanu i Pakistanu. ZSRR podął decyzje o wycofaniu wojsk, a USA o zakończeniu pomocy dla Mudżahedinów.Skutki: Po wycofaniu wojsk ZSRR, rozpoczęły się wojny domowe.

61.Przedstaw przyczyny upadku ZSRR. Przyczyny wewnętrzne: - GŁOSNOStczyli jawność, Która pozwoliła na ujawnienie zbrodni dokonanych przez NKWB ,przez Stalina.Miała na celu uzdrowienie stosunków w państwie , jednak w sposób pośredni przyczyniła się do rozpadu ZSRR, - w roku 1953 umiera Stalin ,w 56 był 20 zjazd KC PZPR,gdzie po raz pierwszy ujawnione zostają zbrodnie Stalina. Dochodzi do licznych powstań : pierwsze powstania zapoczątkowały :Węgry i Polska, -państwa bałtyckie dowiedziały się o aneksji ( na podstawie tajnego paktu Ribentrob – Mołotow, to przyczyniło się do tworzenia ruchów narodowych np. na Białorusi =Front Narodowy z Wozniakiem na czele, -Gwałtowna liberalizacja życia publicznego przyniosła mnogość różnych organizacji politycznych o charakterze nieoficjalnym, w tym m.in. zalążków nowych partii i ruchów politycznych. Najwcześniej wykrystalizowały się one w republikach nadbałtyckich i zakałkazkich w postaci masowych frontów ludowych ( 1988 r. ). Dodatkowym efektem zmian było rozbudzenie konfliktów narodowych-problemy gospodarcze,- do wewnętrznej ,bezpośredniej przyczyny rozpadu ZSRR zalicza się PUCZ, (przegrany w sierpniu 1991 roku),był to tzw. PUCZ JANAJEWA , siły które popierał pucz to były siły Konserwatywne ,chciały zatrzymać Gorbaczowa. Po przegranym puczu okazało się ,ze wzrosła rola Jelcyna ,czyli władzy rosyjskiej .Siły związkowe były bardzo słabe., -pojawiła się kolejna fala ogłaszania niepodległości przez republiki radzieckie, -Pierejstojka –system reform Gorbaczowa, zdawał sobie sprawę, że kraj wymaga reform. Komunistyczne imperium nie było w stanie prowadzić skutecznie wyścigu zbrojeń z USA. Niedowładu gospodarki, patologii trapiącej społeczeństwo w różnych dziedzinach i degradacji środowiska naturalnego nie można było dłużej ignorować. Przyczyny zewnętrzne: - chęć oderwania państw europy środkowo-wsch. od totalitarnego reżimu politycznego, -skomplikowane stosunki z poszczególnymi republikami, -w większości państw do niepodległości doprowadziły elity komunistyczne. Państwa nadbałtyckie rozpoczęły rozpad ZSRR,gdyz najsilniej działały tam ruchy ,kraje nadbałtyckie czuły swoją odrębność narodową, działania tych ruchów zmusiły elity do podjęcia działań w celu wyzwolenia, -ingerencja Europy zachodniej oraz USA.

62Przedstaw przyczyny i przebieg jesieni ludów. Przyczyny: erozja dominacji ZSRR nad Satelitami (zrywy wolnościowe) ,stopniowy upadek ZSRR, działalność solidarności Rozpad ZSRR został zainicjowany przez reformy ustrojowe ZSRR (pieriestrojkę, głasnosti i uskorienieję. Wobec strajków i niepokojów społecznych w Polsce władze PRL dopuściły do negocjacji nielegalna do tej pory opozycję – wiosna 1989r. - okrągły stół. Podobnie sytuacja miała się na Węgrzech – lato 89. Równolegle setki ludzi uciekało z NRD Honekera we wszystkich możliwych kierunkach – w końcu otwarto przejście graniczne w murze berlińskim, a 9 listopada 89 mur zdemontowano.7 grudnia 89 w Czechosłowacji nastąpiła „aksamitna rewolucjah, a w Bułgarii rząd rozpoczął negocjacje z opozycją. W Rumunii obalono i skazano na śmierć Nicolasa Ceaucescu . 25 grudnia 1991r. Nastąpiło ostateczne rozwiązanie ZSRR.