2.12 Соғыс және бейбiт уақыттындғы төтенше жағдайда шаруашылық нысандары мен салаларда қалыпты қызмет атқарудың тұрақтылығын арттыру әдiсi мен жолдары

Төтенше жағдайлар туындаған жағдайда, қазiргi заманғы зақымдану құралдарын қолдану кезiнде бейбiт уақыттағыдай соғыс уақытында да салалардың, аумақтық звенолардың және ұйымдардың жұмыс тұрақтылығын арттыру Азаматтық қорғаныстың негiзгi мiндетiнiң бiрi болып табылады.

Елiмiздiң шаруашылық кешенiнiң, оның салалық және аумақтық звенолары қызметiнiң тұрақтылығы дегенiмiз белгiленген номенклатура мен мөлшерде өндiрiстердi өніммен қамтамасыз ету қабiлетi, сонымен қатар сәйкес аумақта жұмыс жүргiзетiн персоналдар мен тұрғындарды қорғау және тiршiлiгiн қамтамасыз ету деп түсiндiрiледi.

Тұрақтылықты арттыру жөнiндегi шаралар алдын-ала ­бейбiт уақытта және қатер төнген мерзiмде, сондай-ақ қазiргi заманғы зақымдану құралдарын қолданғаннан кейiн төтенше жағдай туындаған кезде жүзеге асырылады.

Ұйымдардың жұмыс тұрақтылығы

Ұйымның жұмыс тұрақтылығының астарында ТЖ- да авария мен апаттың болуын алдын-ала айту, олардың зақымдаушы факторларының әcepiнe төтеп беру қабiлетi, өте аз уақыттың iшiнде қираған өнеркәсiптi қалпына келтiру жұмыстарымен қамтамасыз ету жатыр.

ТЖ-да ұйымның қызмет тұрақтылығын арттыру дегенiмiз ТЖ -да материалдық шығынға ұшыраған және тұрғындарға жақын жерде тұратын персоналдардың өмipi мен денсаулығы қауiпiнiң алдын-алу немесе төмендету, сонымен қатар ТЖ аумағында құтқару жұмыстары мен басқа да шұғыл жұмыстарды жүргiзудi дайындау жөнiнде кешендi шаралар жүргiзу деп түсiнiледi.

Бұл түсiнiктер мен қатар ТЖ-да жұмыс жасауға ұйымдардың дайындығы деген түciнiк қолданылады.

Бұл алдын-ала жүргiзiлетiн ұйымдық, инженерлi-техникалық және арнайы шаралар кешенi.

Жоғарыда айтылған шаралардың мазмұнын анықтау үшiн ұйымдардың қызмет тұрақтылығына ықпал eтетін барлық факторлардың жиынтығын талдау қажет. Ол үшiн ТЖ тудыруы мүмкін барлық оқиғаларды қарастырып шығу қажет. Мұны мақсатты түрде бiрнеше масштабтық деңгейде iстey керек:

• аймақтық

• ауданды

• нысандық

Экономика нысандарындағы жұмыс icтey тұрақтылығына әсер eтeтiн факторлар

• Орналастыру аймағы - аймақта қауiптi дүлей зiлзаланың болу мүмкiндiгiн есепке алу, аймақтың метеорологиялық ерекшелiгi.

• Әлеуметтiк-экономикалық жағдай-экономиканың жағдайы халықтың жұмыспен қамтамасыз етiлу деңгейi, халықтың тұрмысы.

• Нысандардың орналасқан жерi-сол жердiң рельефы, құрылыс сипаты, көлiктiк коммуникация ерекшелiгi, әуелеттi қауiпті өнеркәсiптердiң саны.

• Iшкi факторлар - жұмыс жасаушылырдың саны, олардың тәртiбi мен құзырының деңгейi, нысанның сипаты, шығарылатын өнім, қолданылатын технология.

Осы факторларды талдау негiзiнде ТЖ болуы мүмкін және оның нысан тiршiлiгiне әcepi туралы қорытынды шығаруға болады. Бұл бағаның негiзiнде, нысан тұрақтылығының бағасы жатыр.

Бейбiт және coғыc yaқытындa шаруашылық нысанындағы қызмет тұрaқтылығы зеpттeу

Шаруашылық нысаны тұрақылығының мақсаты, жүйелер мен буындардағы әлсiз жердi тауып, оларды ұйымдық, инженерлiк­ техникалық арнайы және басқа да шаралар кешенiнің негiзiнде жою. Бұл жұмысты өнеркәсіптің басшысы ғылыми-зерттеy және жобалау ұйымдарын тарту арқылы ұйымдастырады. Ол үш кезенде жүргiзiледi:

1. Ұйымдастыру кезеңi - зерттеудiң ауқымы мен қажеттi күш пен құралдар анықталады. Fылыми-зерттеу топтары құрылады. Ол үшiн мынадай құжаттар әзiрленедi: басшының бұйрығы, зерттеудi жүргiзу жоспары, есептелген зерттеу топтарына тапсырма.

2. Екiншi кезеңде бөлек элементтер мен жүйелердiң, сонымен қатар нысандардың толығымен тұрақтылығын бағалау бойынша тiкелей жмыc iскe асырылады.

3 Үшiншi кезеңде зерттеудiң нәтижесi қорытылады. Есептiк баяндама жасалады, нысанда тұрақты жұмыс iстеудi жоғарлату бойынша шаралар әзiрленеде және жоспарланады.

Негiзгi құжат-жинақталған жоспар. Ол екі бөлiмге бөлiнедi:

бiрiншi бөлiмгe бейбiт уақытта iскe асырылатын шаралар жатады;

екiншi бөлiмге - қарсыластың шабуыл жасау қауiпi болғанда өткiзiлетiн жұмыстар жатады. Тұрақтылықты жоғарлату бойынша шараларды өршiтудiң жоспары-кесте түpiндe орындалады.

Eкi бөлiм, өзара байланысқан, дербес құжат болып табылады.

Тұрақтылықты бaғалау мынадай бaғыттармен icкe асырырылады:

• ТЖ-ның ныcaндa немесе oғaн жақын жерде болу мүмкiндiгi;

• ғимарат пен имараттың физикалық орнықтылығы;

• персоналдарды қорғаудың берiктiгi;

• басқару жүйесiнің тұрақттылығы;

• материалды – техникалық қамтамсыз ету мен өнеркәсiптiк байланыстың берiктiгi;

• нысанның қираған өнеркәсiптердi орнына келтiру жұмыстарына дайындығы.

Тұрaқтылықты apттыpy жөнiндегi шараларды жоспарлау

Тұрақтылықты арттыру жөнiндегi шараларды жоспарлaғaн көзде мынадай негiзгi бағыттар белгiленедi:

• жұмысшыларды, қызметкерлердi, олардың отбасы мүшелерiнiң тiршiлiгiн қорғауды қамтамасыз ету;

• елдің, аймақтың аумағында ведомстваға қарасты салаларды ұйымдастыру және тиiмдi орналастыру.

• төтенше жағдай болған кездегi жұмысқа даярлау;

• төтенше жағдайда маңызды нысандарды, ic-әрекеттiң өндiрiстiк және басқа да түрлерiн қалпына келтiру жөнiнде жұмыстарды орындаyға даярлау;

• басқару жүйелерiн төтенше жағдайда мiндеттердi шешуге даярлау.

Оларды iскe асыру үшiн ұйымдық, инженерлi-техникалық, аранайы шаралар жүргiзiледi.

Салаларда және аумақтық басқару органдарында, ұйымдарда тұрақтылықты арттыру жөнiнде шараларды iскe асыр үшiн Азаматтық қорғаныс бастығына бағынтын комиссия құрылуы мүмкiн. Егер мұндай комиссия құрyғa мүмкiндiк болмаса, олардың қызмeтi сәйкес басқару органдарына немесе Азаматтық қopғaныc және төтенше, жaғдайлар жөнiндегi қызметкерлерге жүктеледi.

Тұрақтылық бойынша комиссияның негiзгi мiндеттерi:

• тұрақтылықты арттыру жөнiнде жұмысты ұйымдастыру;

• тұрақтылықты арттыру бойынша жоспарлар мен басқа да құжаттарға, сәйкес инстанцияларда келiсiледi және бекiтiледi;

• тұрақтылықты арттыру бойынша бекiтiлген жоспарлардың iскe асырылуын бақылау;

• тұрақтылық бойынша арнайы оқытyларды жоспарлау және өткiзу;

• тұрақтылықты арттыру бойынша ұcынстарды негiздеу және даярлау;

Тұрақтылық бойынша жоспарланған қужаттарға келiсiмдi Азаматтық қорғаныс бойыншa жоғарыда тұрған басқару органдары жүзеге асырады.

ШО-да жұмыс тұрақтылығын арттыру бойыншa комиссияның регламенттiк ic-әрекетi үшiн мынадай жұмыстар өткiзiледi:

• басшының комиссия құру жөнiндегi бұйрығы;

• комиссия жөнiнде нұсқаулық;

• осы жылғы комиссияның жұмыс жоспары;

• тұрақтылықты зерттеу материалдары (5 жылда 1 рет еткiзiледi);

• басқарушы қужаттардың тiзбесi (усыныс, министрлiктер мен жоғaрыда тұрған органдардың нұсқауы);

• комиссия отырысының хаттамасы;

ШО-ның тұрақтылығын анықтау үшiн eкi бағa белгiленедi:

"Орташа" және "төмен".

Орташа бaға алу үшiң

• тұрақтылық бойынша 5 жылда 1 ретген кем емес зертгеу жүргiзу;

• соның негiзiнде сәйкес шараларды, орындау уақытын, орындаушыларды, қаржы дерек көзiн анықтау;

• экономикалық және әлеуметтiк дамудың перспективтi және ағымдағы жоспарларына кipeтiн шаралардың 75 пайызан кем eмeciн іскe асыруды жоспарлау.