2.Әлеуметтанудың басқа қоғамдық ғылымдар тұрғысынан түсінудің ерекшеліктері.

Социология өз алдына жеке дара дамымайды, басқа қоғамдық ғылымдармен үздіксіз тығыз байланыста дамыр отырады. Социологияның осы байланысын түсіну үшін оның әлеуметтік философиямен, тарихпен, политологиямен, құқықпен арақатынасын қысқаша қарастырып көрейік.

Социологиямен әлеуметтік философияның арақатынасын қарастырғанда ен алдымен социологияның философиялық ғылымдарға жатпайтынын, өйткені ол әлеуметтік философияға қарағанда жалпылығы әлде қайда төмен заңдылықтарды қарастыратынын атап көрсеткен жөн.

Социологиямен тарих қоғамды зерттегенде тарихи процестің субъективтік іс әрекеттік жағына ерекше көніл бөледі, қоғамдық өмірдің нақты фактілерін зерттеуге көп көніл бөледі. Бірақ бұл ғылымдардың арасында елеулі айырмашылықтар да бар. Бұл ғылымдардың арақатынасы теориямен тарихтын, қоғамдық дамудың теориясымен тарихының, арақатынасы.

Социология мен политология тығыз баланысты. Өйткені әлеуметтік қауымдастықтар, әлеуметтік ұйымдар саясатың субъектісі және объектісі болып табылады. Қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге тікелей әсер ететіндер жеке адамдар және олардың бірлестіктерінің саяси қызметі.

Социология құқықты, құқықтық қатынастарды жеке дара қарастырмай, бүккіл қоғамдық өмірдің бір бөлігі ретінде қарап, социологиялық заңдылықтардың құқық саласындағы көріністерін қарастырады.

14. Әлеуметтік зерттеулер дегеніміз не?

Әлеуметтік зерттеулер - әлеуметтік, қоғамтанулық зерттеулердің бір түрі, қоғамды жекелеген ғылымдардағы арнайы және нақтылы-әлеуметтік зерттеулерде жалпытеориялық және әдістемелік негіз, «өзегі» ретінде қарастырады. Әлеуметтік зерттеулерді бір жағынан, жалпылама, абстрактылы, қоғамды өзіне тән әмбебап белгілеріне, мәніне, бүкіл әлем заңдылықтарына сай зерттейтін әлеуметтік-философиялық зерттеулерден ажыра- тып қарау керек; екінші жағынан, қоғам¬дағы нақтылы, арнайы ғылымдардағы - саясаттану, экономикалық теория, мәдениеттану,әлеуметтік психология, құқықтану, этнология және т.б. — әлеуметтік зерттеулерден бөліп қарау керек. Бұнда қоғам әлеуметтік біртұтас түрінде зерттелмей, оның кейбір жекеле¬ген құрылымдары, бөлігі, саласы қарас- тырылады. Ә.З.-ге сай белгілер: әлеу- меттік шынайылықты зерттеуге жүйелі көзқарас; әлеуметтік дәйектерге сүйену; эмпирикалық материалдар қолдану. Әлеуметтану құрылымына сай Әлеуметтік зерттеулер теориялық және эмпирикалық; негізгі және қолданбалы; макро, микро және орта деңгейдегі болып бөлінеді. Маңызы жағынан көпшілік Әлеуметтік зерттеулер бір әлеуметтік құбылыстың немесе процестің екіншісінен тәуелділігін анықтаудан тұрады.

18. Әлеуметтанулық зерттеулердің түрлері:Барлау,сипаттама және талдау.

Барлау зерттеуі Ол әлі толық зерттелмеген белгілі бір құбылысты алдын-ала тексеру үшін пайдаланылады. Сонымен бірге кейінге зерттеулерге мүмкін қиыншылықтар табылады, болжамлар мен мәселелер дәлелденіп , анықталады. Барлау зертеуі көмекші рөл атқарады, мысалы оның бір түрі – экспресс сұрақ арқылы ерекше қызықтыратын құбылыс туралы ақпарат алынады. Мысалы: «Сіз Ресейдегі үкіметтің ауысуына қалай қарайсыз». Деп сұрақ қою арқылы адамдардың ағымдағы саясаттың оқиғаларына қарым-қатынасы білінеді. Мұндай сұрақтар әр түрлі қоғамдық саяси компаниялардың нәтижелері мен барысын барлау үшін жасалынады.

Сипаттама зерттеулер. Мұндай зерттеулер бізге зерттелініп отырған құбылыс туралы , оның құрлымы мен элементтері туралы , оның құрлымы мен элементтері туралы тұтас түсінік береді. Ол бізді қызықтыратын пәнді жақсырақ ұғып алуға көмектеседі., қоғамды басқарудың дұрыс әдістері мен түрлері туралы білім береді.

Талдамалы зерттеулер. Олар пәнді терең тану үшін қолданылады, сол себепті олардың ғылыми және практикалық құндылығы зор. Мысалы: аналитикалық зерттеуде жұмысқа қанағаттанғандық пен еңбектің өнімділігі арасындағы байланыс анықталынады. Мұндай зерттеулерде еңбекке қанағаттанғандық еңбек өнімділігінің негізгі себебі бола ала ма деген мәселе шешіледі

41. Әлеуметтану ғылымының дамуы мен негізгі тарихи кезеңдері.Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым болып қалыптасты.Оның негізін салушы Огюст Конт (1798-1857ж.ж) болды. Оның әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр. Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы идея басқарады деген идеалистік ой жатыр.Сондықтан О.Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуалды ақыл-ойының, санасының бір ізгілікпен дәйекті дамуының 3 кезеңі, яғни теологиялық, метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді. Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандайда бір құбылыс, процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен өмірге байланысты жоқ ғажайып, абстрактілі ұғымдарды қолданды.  Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты,ендігі жерде құбылыстарды, процесс, олардың мәні мен себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты.Бұл кезеңнің басты қызметі – ол қандай да бір затты, құбылысты, процесті алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның интелектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни позитивизмді дайындайды. Ал, үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процестердің, заттардың абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады.Ол тек қана құбылыстарды бақылап, олардың арсындағы тұрақты байланыс пен қатынастарды белгілеп отырады. О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақты фактілерді оқып, үйрену керек.Нақтылы фактілер – бұл әлеуметтік құбылыстар мен процестер.

47. Әлеуметтік топ және жалпылық ұғымына анықтама беріңіз. Мысалдар келтіріңіз.Әлеуметтік топ — жеке тұлғалардың ортақ, ынтымақты, үйлескен іс-әрекетті жүзеге асырудағы қажеттіліктерін қамтамасыз ететін адамдар бірлестігінің, өзара әрекетінің негізгі түрі,бірігу дәрежесі әрқилы бірлестіктердің құрамын белгілейін өте кең ұғым. Жалпы, әлеуметтік топ ұғымы мүдделердің, құндылықтар мен жүріс-тұрыс нормаларының ортақтығы мен айырмашылықтарына орай халықтың жіктелуін бейнелейді. Қазіргі әлеуметтік ғылымдарда әлеуметтік топтар ретінде таптар, сословиелер, таптар және сословиелер ішіндегі бөлімшелер, этникалық, кәсіптік, жыныстық, жас ерекшелігіне қарай, мекендік, тұтынушылық, діни, білімі бойынша және басқа да топтар қарастырылады. Әлеуметтік топтар теориясында топтар үлкен, орта және кіші болып бөлінеді: Кең мағынасында Әлеуметтiк топ ұғымы адамдардың кез келген әлеуметтік бірлесуін – отбасынан, құдастар тобынан елдің, тіпті, бүкіл адамзат қоғамына дейінгі түсінікті қамтиды. Бірақ әлеуметтануда көбіне тар мағынада - қандай да бір жеке, ұжымдық немесе қоғамдық мүдделер мен мақсаттарды жүзеге асыруды көздеген өзара әрекеттегі адамдар жиынтығы - қоғамның ішіндегі құрылым ретінде түсіндіріледі. Әлеуметтiк топ мүшелері өздерін осы топқа жатқызады және де басқалар да оларды сол әлеуметтік топтың мүшесі ретінде мойындайды (Р. Мертон). Әлеуметтiк топ санына қарай үлкен және кіші; әрекет етудің ұйымдасуы мен реттелуіне қарай ресми және бейресми болып бөлінеді.1. Үлкен әлеуметтік топтарға халықты қамтитын бірлестіктер кіреді, яғни олар: сословиелер, таптар, әлеуметтік жіктер, жыныстық, жас ерекшелігі бойынша, этникалық, діни және т.б. топтар. Үлкен топтар елеулі саяси ықпалға ие болғандықтан әр түрлі әлеуметтік қозғалыстардың базалық негізі болуы мүмкін. 2. Орташа топтар өндірістік, территориялық бірлестіктерден құрылады, олардың арасында әр түрлі мүдделер мен саяси бәсекелестік болуы мүмкін. 3. Кіші топтарға, ең алдымен, мүдделерортақтығынегізінде пайда болатын тұрақты немесе уақытша ассоцияциялар жатады. Отбасы, шағын өндірістік бірлестіктер, қоғамдық өмірдің әр түрлі ұйымдары кіші топтар түрлері ретінде есептеледі. Аталмыш барлық топтық бірлестіктер қандай дәрежеде болмасын қоғамның саяси өміріне қатысып, саясат субьектісі бола алады. Осы топтардың ішінде үлкен топтың қызметі ерекше.

Г