- •Дзяржавы на терыторыі Беларусі ў IX-XII стст. Грамадскі і палітычны лад. Службовыя асобы.
- •Права старажытных беларуских дзяржаў і яго асноўныя рысы. Адлюстраванне звычаёвага права ў пісаным заканадаўстве.
- •Міжнародныя пагадненні і васальныя дагаворы – крыніцы старажытнага беларускага права.
- •Утварэнне вкл. Фарміраванне тэрыторыі дзяржавы. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае уладкаванне ў XIII-XVI стст.
- •Дзяржаўны лад вкл ў XII-XVI стст. Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады. Службовыя асобы цэнтральнай адміністрацыі.
- •Мясцовыя органы дзяржаўнай улады ў Беларусі ў XII-XVI стст.
- •Органы кіравання ў гарадах Беларусі ў XII-XVI стс. Магдэбургскае права ў гарадах Беларусі.
- •Крэўская ўнія вкл з Польшчай. Востраўскае пагадненне (гісторыка-прававая характарыстыка: прычыны заключэння, сутнасць, значэнне, наступствы).
- •Віленска-Радамская і Гарадзельская ўніі (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Клас феадалаў і саслоўе шляхты ў Беларусі ў XIV-XVII стст.
- •Прававое і сацыяльнае становішча сялян Беларусі. Змены ў прававым і сацыяльным становішчы сялян на працягу xvі-xvіii стст.
- •Прававое і сацыяльнае становішча гараджан Беларусі ў XIV-xviіi стст.
- •Люблінская ўнія (гісторыка-прававая характарыстыка).
- •Абласныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Валасныя граматы: прычыны прыняцця, змест і значэнне.
- •Граматы беларускім гарадам на Магдэбургскае права (сутнасць, змест, значэнне). Крыніцы Магдэбургскага права.
- •Судзебнік Казіміра 1468 г.: крыніцы, структура, змест.
- •Статут вкл 1529 г.: крыніцы, структура, змест, значэнне
- •Статут вкл 1566 г.: прычыны распрацоўкі, важнейшыя палажэнні і асноўныя змены ў параўнанні з Статутам 1529 г.
- •Статут вкл 1588 г.: распрацоўка, прыняцце, новыя нрмы і важнейшыя палажэнні, значэнне.
- •Развіццё крымінальнага права вкл ў 15-16 стст.
- •Агульная характарыстыка грамадзянскага права вкл.
- •Асноўныя палажэнні працэсуальнага права вкл 15-17 стст.
- •Цэнтральныя судовыя установы ў вкл. Галоуны суд. (Трыбунал).
- •Замкавыя (гродскія) суды ў Беларусі.
- •Мясцовыя суды для шляхты: склад, кампетэнцыя, значэнне.
- •Суды для сялян Беларусі.
- •Дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай. Сойн і яго дзейнасць.
- •Дзяржаўна-прававое становішча вкл ў складзе Рэчы Паспалітай.
- •Спробы правядзення рэформаў у Рэчы Паспалітай у другой палавіне 18 ст. Першы падзел Рэчы Паспалітай ў святле міжнароднага права.
- •Чатырохгадовы сойм Рэчы Паспалітай і яго заканадаўчыя акты. Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 1791 г.
- •Таргавіцкая канфедэрацыя. Другі падзел Рэчы Паспалітай.
- •Пастанаўленне 1794 г. І трэці падзел Рэчы Паспалітай. Прычыны распаду Рэчы Паспалітай.
- •Сістэматызацыя права Беларусі ў першай палавіне 19 ст. Праект Зводу мясцовых законаў заходніх губерняў.
- •Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў канцы 18- пачатку 19 стст. Органы ўлады, мясцовага кіравання і суда.
- •Судовыя рэформы 1864 г. І асаблівасці яе правядзення у Беларусі.
- •Земская рэформа 1864 г. І асаблівасці яе правядзення ў Беларусі.
- •Беларусь у пачатку 20 ст. Дзейнасць беларускіх нацыянальных арганізацый. Лютаўская рэвалюцыя ў Рассіі і яе значэнне для Беларусі.
- •Спробы ажыццяўлення “права нацый на самавызначэнне” ў Беларусі. Усебеларускі з’езд (кангрэс) 1917 г.
- •Брэст-Літоўскі мірны дагавор. Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі. Устаўныя граматы.
- •Першая Канстытуцыя Беларускай сср.
- •Літойска-Беларуская сср: утварэнне, дзейнасць, ліквідацыя.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1927 г. (прычыны прыняцця, змест). Вышэйшыя і мясцовыя органы ўлады.
- •Канстытуцыя Беларускай сср 1937 г.: прычыны прыняцця, агульная характарыстыка. Змены ў сістэме і кампетенцыі органаў дзяржаўнай улады.
- •Савецкая дзяржава і права ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. Нямецкі акупацыйны рэжым у Беларусі. Партызанскі рух.
- •Беларуская дзяржава і права ў пасляваенны перыяд. Змены ў дзяржаўным апараце. Пашырэнне правоў рэспублікі ў канцы 50-х – пачатку 60-х гг. Хх ст.
Права старажытных беларуских дзяржаў і яго асноўныя рысы. Адлюстраванне звычаёвага права ў пісаным заканадаўстве.
Долгое время на белорусских землях господствовало обычное право (звычаёвае) – система неписанных правовых норм, которые возникают непосредственно из общественных отношений и опираются на общепринятые, традиционные обычаи. Поэтому в каждой области, в каждом княжестве действовали собственные правовые обычаи, отличающиеся от норм соседей. Обычное право фиксировало такие пережитки родоплеменного строя, как равенство всех свободных общинников, общинную собственность на землю. Вместе с тем, зарождались и новые нормы, призванные закреплять складывающиеся феодальные отношения.
Кали узникла звычаевае права. – гэта системе неопысанных правовых норм правил паводзин, заснаваннае на агульнапрынятасти и даунасти ужывання.
Асноуныя рысы звычайнага права:
- партыкулярызм
-Традыцыянализм и кансерватызм прававых норм
- дуализм. (панавала идея полногобесправия рабов).
По мере развития государственной власти происходило санкционирование обычного права государством, его «редактирование» и запись. Вследствие этого длительное время обычное право и право писанное сосуществовали. С записью права происходит стабилизация правовых отношений. Закрепляются нормы и принципы судебного процесса, суммы штрафов (которые пришли на смену кровной мести) и другие наказания.
Памятники права в этот период: - договоры князей с Византией (911, 944, 971);
- церковные уставы князей Владимира и Ярослава (10-11 вв);
- Ярославовичи, Владимир Мономах;
- торговые договоры Витебской, Полоцкой и Смоленской земель с Ригой и Готским берегом.
Обычное право продолжало признаваться государственной властью. Правовые обычаи обладали в лице народа и властей авторитетом страны. Поэтому в новоизданных грамотах подчёркивалась их связь с обычным правом. Однако всё большее значение имели письменные памятники права.
Выделяют два периода в развитии права ВКЛ: привилейный (до начала 16 в.) и статутовый (16 в.). Привелейный – документ, изданный от имени великого князя, в котором он предоставлял некоему лицу или группе лиц в определённых территориальных пределах какие-либо права и привилегии. В широком смысле привилей - грамота, официальный документ. Можно выделить несколько классификаций привилеев по разным параметрам. По содержанию привилеи делились на:
- жалованные – содержали пожалования чинов, привилегий, земель, прав на сбор податей частным лицам, а также утверждали сделки купли-продажи земли;
- уставные – регламентировали основные принципы управления и суда, юридический статус различных категорий насления; утверждали назначение на государственные должности; сюда относятся также грамоты городам на магдебургское право;
- подтвердительные – содержали гарантии соблюдения традиционных прав или подтверждали пожалования;
Каждый новый великий князь должен был подтверждать привилеи своего предшественника.
Можно классифицировать привилеи по территориям действия. Сюда относятся, например, областные привилеи и грамоты на магдебургское право. Земские привилеи распространялись на всю территорию дзержавы (например, земский привилей шляхте касался всей шляхты ВКЛ); волостные привелеи издавались в ответ на жалобы крестьян на притеснения со стороны администрации, в них оговаривались размеры повинностей крестьян.
Структура привилея:
- начальный протокол (включает гипотезу, т.е. определяет обстоятельства, при которых данный комплекс норм вступает в действие);
- основная часть (включала диспозицию и санкцию, т.е. излагала суть нормы и определяла последствия её нарушения);
- конечный протокол (время и место издания грамоты);
- удостоверительная часть (печати или подписи).
