21.Коммутациялық апараттар.Оларды жіктеу.Атқаратын қызметі.

22.Тарату құрылғылары. Оларды жіктеу.Атқаратын қызметі.Электр станциялары жјне ќосалќы станциялардыѕ электрќондырєылары бірінші реттік тізбектегі ќондырєыларєа жјне екінші реттік тізбектегі  ќондыр-єыларєа  бґлінеді. Осыєан сјйкес бірінші жјне екінші тізбекті сўлбаларєа  бґлінеді.Генератордан электроэнергияны электрќабылдаєыштарєа жеткізетін бірінші реттік тізбектегі электрќондырєыларды жалєау їшін тарату  ќўрылєылары (ТЌ) ќолданылады.

ТЌнегізгі  элементтеріне  жинаќтау  шина  жїйесі  болып  табылады, бўл  шинаєа осы  кернеудегі   электрќондырєыныѕ  барлыќ  элементтері  жалєанады, оныѕ кґмегі арќылы барлыќ коммутациялыќ аппараттар тізбегін ќўрайтын элетрэнергияны  ќабылдау жјне тарату іске асырылады.  Жалєану  сўлбалары ќондырєыныѕ типінен, ќуатынан, кернеуінен тјуелді, олардыѕ  кейбірі  9.1 жјне 9.2 суретінде кґрсетілген айырма-1, балќыма саќтандырєыш-2, ќайтымды желі-3, автоматтар-4, ажыратќыштар-В, айырєыштар-Р,  тоќ транформаторы -ТТ жјне  жинаќтау  шиналары  кґрсетілген.Соєан орай, тарату ќўрылєылары негізгі ќондырєыны бірќатар талаптарєа тарату ќўрылєы сўлбасына сай шинамен сым арќылы ќосатын жинаќтама  шинаныѕ  жиынтыєын  береді.

а) балќыма  саќтандырєышпен; б,в,г) автоматтармен 9.1 Сурет - 10 кВ  кернеуге  дейін  жалєану  сўлбасы	9.2 Сурет  - 6 кВ жјне  одан  жоєары  кенеуде  ажыратќышпен  жалєану  сўлбасы

ТЌ ажыратќыштарды ќолдану јдістері бойынша, оларды резервтеу  бойынша жјне жинаќтаушы шинаныѕ ќўрылысыныѕ белгілері бойынша  жіктеледі. Мысал ретінде 9.3 суретінде тарату ќўрылєылардыѕ ќарапайым  сўлбалары кґрсетілген. 

а) секцияланєан біржїйелі  жинаќтаушы  шинасы;

б) біржїйелі  айналмалы; в)екіжїйелі  жинаќтаушы   шинасы;

г) екіжїйелі  айналмалы.

9.3 Сурет– Жинаќтама  шиналарыныѕ ТЌ  сўлбаларыныѕ   нўсќаулары

Ќўрастыру  жјне  монтаждау  јдісі  бойынша  барлыќ  ќазіргі ТЌ  жинаќтама  жјне жинаќты (комплектный), ал  ќондырєы  орналасуы  бойынша - жабыќ  ішкі  ќондырєылар  їшін (ЖТЌ) жјне ашыќ сыртќы ќондырєылар їшін (АТЌ) деп  бґлінеді.

Жабыќ  ТЌжеке  ќўрастырмалы  тїйінді  жабыќ  єимарат  ішінде  жґндейді. Бўл тїйінді арнайы зауыт жасайды. Жинаќты ТЌ жабыќ шкафтарды ќўрайды (жинаќтайды), ол зауыттан  жекеленіп  немесе  жинаќты тїрінде келеді. Шкафтар ішкі ќондырєыларєа  арналуы  мїмкін (КТЌ) немесе ашыќ  ауа ќондырєыларына  арналуы мїмкін (КСТЌ). 35 кВ  жјне жоєары кернеуден бастап АТЌ ќолданады, ґйткені жоєары  кернеу ќондырєылары ґте їлкен кґлемді  болып  келеді,  ал оларєа  арнап  єимарат  салу ќымбатќа тїседі.

ТЌ  ќўрылысына  электрќосылыстарыныѕ толыќ сўлбасын таѕдап болєан  соѕ, электр аппараттары (ґлшеуіш  трансформаторларын, разрядтаушыны, жермен  ќосќыштарды т.б ќосуы мїмкін) байланыс ґткізгіштері таѕдалєаннан соѕ, станцияныѕ (ќосалќы станцияныѕ) негізгі жјне ќосалќы єимараттары  жайєастырылєаннан  соѕ  кіріседі.

ТЌ бірќатар ПУЭ-гі талаптарды ќанаєаттандыруы керек, негізгілері: сенімділік, їнемділік, кїту ыѕєайлылыєы жјне ќауіпсіздігі, ТЌ сыртындаєы адамдарєа  ќауіпсіздігі, ґрт  ќауіпсіздігі, кеѕейю мїмкіндігі.

 

23.Өлшеуіш ток трансформаторы. Жұмыс істеу принципі. Атқаратын қызметі.Құрылымы.

24. Өлшеуіш кернеу трансформаторы. Жұмыс істеу принципі. Атқаратын қызметі.Құрылымы.

25.Құрылым сұлбаларды техника экономикалық салыстыру әдістері,тәсілдері.

26.Жылу электр орталығының технологиялық сұлбасы. Ерекшеліктері.

Кґмір тозаѕында жўмыс істейтін КЭС-ныѕ принципиалды техноло-гиялыќ сўлбасы 1-суретте кґрсетілген. Отын ќоймасынан 1 ленталы   тасымалдаєыш арќылы У кґмір уатќыш  ќондырєыєа  тїседі 2, содан кейін майдалаєыш  їгіткішке  тїседі.

Їгітілген  кґмір УД тасымалдаєыш  арќылы  кґмір  бункеріне 3, содан  кейін ќазандыќта орналасќан  тозаѕ  дайындаєышќа  тїседі. Бункерден 3 ол  тозаѕ  деѕгейіне дейін  їгітетін кґмір  диірменіне 4 тїсіреді. Диірменнен кейін  кґмір  тозаѕы П  ќазандыќ  жанында орналасќан  кґмір  тозаѕы  бункеріне  тїседі 5. Соѕєысынан кґмір  тозаѕы, тозаѕ  жўтќышы  арќылы 6 жјне  тозаѕ  желісі арќылы ошаќќа 7 (олар бірнеше) ыстыќ ауамен ВГ їрлегіш  желдеткіш 12  арќылы  беріледі.

2.1 Сурет – Конденсациялыќ  бу  турбиналыќ  электрстанцияныѕ 

технологиялыќ  сўлбасы

  Кґмір  тозаѕыныѕ  жануына  ќажетті  ыстыќ  ауа  ВГ алдын-ала  ауа жылытќыш  арќылы  ґтеді 10, ол  ќайтымды газдармен ќыздырылады Г, ол  тїтінсорєыш   11  арќылы  газжїргіштерден  сорылады жјне  тїтін  турбасы  арќылы (суретте кґрсетілмеген) ауаєа беріледі. Салќын ауа В сырттан  алынады. Ошаќќа ыстыќ ауаныѕ  берілуі  отынныѕ  жануын  жаќсартады  жјне  ошаќта температураны арттырады. Кґмір тозаѕы ґлшенген кїйінде жалын  тјріздес  болып  ґте  їлкен  температурада   жанады. Ќайтымды  газдар,  экономайзер 9 ќазандыќќа  баратын ќорек  суын ПВ жылытуєа  кґмектеседі. Шыєымды  газды,  ошаќќа баратын   ќорек  суды жјне ауаны ќыздыру їшін  пайдалану шыєымды  газ  арќылы  жылу  шыєынын  азайтады  жјне  ќазандыќ  агрегатыныѕ  п.ј.к-ін   кґбейтеді.

Ќазандыќтан 8  бу  желісі  арќылы  ќызєан  бу  ПП бу  турбинасына         13  келеді, ол  механикалыќ   жўмыс  тудырып,  јртїрлі  сатыдан ґтеді. Бўл  кезде  оныѕ ќысымы  жјне  жылусаќтаєыштыєы  аќырындап  кемиді.

Турбинада шаршаєан бу ПО (бу алымы) турбинаныѕ  аралыќ  сатыларынан ќорек білігін жылыту їшін ќолданылады, ќалєан булар  турбинаныѕ    ќалєан  сатыларынан  ґтеді. Турбинада  толыќ  жўмыс  істеген  бу  ОП, конденсацияланатын  конденсаторєа  15 тїседі.

Соѕєы бу турбинасында шаршаєан бу 0,03-0,04 ат-ны ќўрайды. Мўндай  тереѕ   вакуум   жўмысшы  буды  жиілетіп,  конденсатор турбасына  салќын айналма суды ЦВ  жіберіп  салќындату   конденсаторда  пайда  болып,  саќталады. Оєан суды айналма сорєы арќылы 17 ќандай да бір  су тоєаны-нан, ґзеннен, кґлшіктен алады.

Егер станция жанында су тоєаны болмаса, айналма судыѕ   сол  кґлемін арнайы єимаратта салќындатады, оєан  сусалќындатќыш  ќоймасы  (градирнада)  ќайта   ќолданады.Шаршаєан   бумен  бірге  кіретін  ауа бу  эжекторымен 16 жойылады. Конденсаторєа тїсетін жўмысшы  бу тіпті 0,04-0,03 ат соѕєы  ќысымында ќолданылмаєан жылу шамасына ие, кґп бґлігі айналма  су  арќылы  жўтылады  жјне  су  тоєанына  тартылып  кетеді.

Турбина  конденсаторына  конденсат К конденсаттыќ  сорєы  арќылы 18 дэараторєа 19 беріледі. Деаэратор ќорек  судан  араласќан  газды ауа  оттегін  жою їшін ќолданылады. Деаэраторда  ќоректік су ПО бумен  турбинаныѕ  бу аралыќ буымен  оныѕ бойындаєы  газдардыѕ  бґліну  температурасына  дейін  ќыздырылады. Деаэратордан ќоректік су ПВ 20 ќоректік сорєы арќылы  сорылады. Ќазандыќќа баратын ќоректік  су бірнеше  су  жылытќыштар-дан  ґтеді (сўлбада кґрсетілген 21), онда су аралыќ турбина буы арќылы ќыздырылады. Су ќызєыштарєа тїсетін бу конденсацияланады. Конденсат КП  деаэраторєа  беріледі.

Ќазандыќ  ќорегініѕ  жїйесіндегі  бу  шыєынын  ќалпына  келтіру  їшін деэраторєа  19 ќосымша су  ќосылады ДВ, ол  арнайы  ќондырєы  арќылы  22 ќоректік  шикі  судан СВ арнайы  ќондырєы  арќылы  2  тазартылады.

Жылулыќ  шыєынынан  басќа  ќазандыќ  агрегаттарда,бу  желісінде, турбиналарда  жјне  генерат

орларда   салќындатќыштардыѕ  шыєыны  болады. Барлыќ  шыєынды ескере  бу  турбиналы 

конденсациялыќ  станциялар  ПЈК јдетте  40 %-дан  аспайды. КЭС типті  станциялар  ќасында  блок  генератор 14 трансформатормен 23 ќосылу  сўлбасы  ќолданылады. Ґндірілген электр-энергия ЭЭ жоєарылатќыш  трансформаторєа  барады  жјне  кернеуі  35 кВ жјне  одан   жоєары  жинаќтаєыш  шиналарєа  барады, одан ары тарату желілері  ќолданылады. Блоктыќ  сўлбада  јрбір турбоагрегатќа  жеке  ќазандыќ  орнатылады, ќорек  суы  бойынша јрбір  турбоагрегат  ќазандыќ  буы бойынша байланыспайды (блоктар арасында  кґлденеѕ 

байланыс болмайды).КЭС-ті блок принц

ипінде  тўрєызєанда  электрстанцияларыныѕ  техно-логиялыќ  сўлбалары ќысќартылады,  резервті ќондырєылар  ќолданылмайды  немесе  ќарастырылмайды,ќўрылыстыќ,  монтаждыќ  жўмыстар   кґлемі  ќыс-ќартылады жјне электрстанцияныѕ  ыѕєайлы ўлєайтылуы  ќарастырылады.

Ќарастырылєан  сўлба бойынша, негізгі  жаєдайда, жергілікті  отында  электрэнергиядан   шалєай  тўтынушылары   їшін алып  райондыќ  электр-станциялар салынады. 

Осы барлыќ элементтердіѕ  ќалыпты жўмыс істеуіне себепті механизм-дер мен ќондырєыларєа ґзіндік  мўќтаждыќ  деп  аталатын  жїйе  кіреді.