19.Күштік трансформаторлардың құрылымы.

Трансформатордыѕ  магнит  орамасы  электротехникалыќ  болаттыѕ  жеке  беттерінен  жиналады. Ол  оќтаушадан  жјне  ярмодан  тўрады. Оќтаушалар  јйнекќўрсаудан  тўрады, ал  ярма – болат  ќўрсаудан  тўрады.  ТКжјне ЖК  орамаларын   цилиндр  тїрінде  жасайды  жјне  оќтаушаєа бірбіріне  салыстырмалы  тїрде  орналастырады. Орама  материалы  мыс  пен  алюминий. Оќшаулама ретінде  ќатты диэлектриктері аралас май  ќолданы-лады. ТК орамалары сым  ќимасын  азайтуєа  мїмкіндік  туєызатын  їшбўрыш  тїрінде жалєанады. Осыныѕ салдарынан їшеселі жоєары гармоника токтарына  тўйыќталєан контур пайда болады. Нґлдік нїктелі жўлдызшаны жалєану бейтарап  сым  жерленген  жаєдайда   пайдалану  керек.Активті бґлік - бўл бакта орналастыратын магнитґткізгіштік. Бак ќаќпасына шыќпалар орналастырылады, саќтандырєыш  труба кеѕейткіш термометрлер жјне басќа элементтерден тўрады. Бак ќабырєасына   салќындатќыш  ќондырєы  радиатор орналасады

Трансформатордыѕ   ќўрастырылмалы тїйіні  8.3-суретінде кґрсетілген.1 – бак; 2 – желдетуді  автоматтыќ  басќару  шкафы; 3 – термосифондыќ сїзгі; 4 – ЖК  шыќпасы; 5 – ТК  шыќпасы; 6 – ОК  шыќпасы; 7 –110 кВ  тоќ  трансформаторыныѕ  ќондырєысы; 8 –35 кВ тоќ  трансформаторыныѕ  ќондырєысы; 9 –0 ЖК  шыќпасы; 10 –0 СН  шыќпасы; 11 – кеѕейткіш; 12 – тілшелік  майкґрсеткіш; 13 – саќтантырєыш  клапан; 14 – кернеу  реттегіш  жетегі; 15 – салќындату  жїйесініѕ  электрќозєалтќыштыєы; 16 – радиатор; 17 –  каткалы каретка.ТДТН – 16000/110  їшфазалыќ  їшорамды  трансформаторлар Трансформатор типтері бас јріптермен белгіленеді.  Бірінші  фаза санын кґрсетеді (бірфазалы - О; їш  фазалы-Т). Егер бўл автотрансформатор   болса А јрпімен белгіленеді. Екінші  јріп  жоєарыда  келтірілген  тїсініктермен  салќындату  жїйесін  кґрсетеді. Їшінші  јріп  јртїрлі  торапќа  істейтін  орам  санын  кґрсетеді (егер  ол  екеуден   кґп  болса), їш орамалы  трансформатор  їшін - Т; тармаќталєан орамалы трансформатор їшін - Р (фаза  санынан  кейін). Н јрпі  трансформатор  жўмыс  істеп тўрєанда  оныѕ кернеуін  реттеуге (РПН) болатындыєын  кґрсетеді .

20.Автотрансформаторлар. Жұмыс істеу принципі.Күштік трансформаторлардан айышмашылығы.

Бірфазалы автотрансформатордыѕ жоєары ОЖ жјне орта ОО кернеулі  орамалар арасында электрлік байланыс болады. Ж жјне О кернеулі   шыќпа-ларыныѕ орамаларыныѕ жартысы тізбектілік  деп  аталады, ал О жјне  О  арасы - жалпы деп аталады, бўл 8.4 - суретінде  кґрсетілген. Автотрансформатордыѕ   бірінші тораптан екінші торапќа  берілетін  толыќ  ќуаты  ґту   ќуаты (проходная  мошность)  деп  аталады.

8.4 Сурет -  Бірфазалы  автотрансформатордыѕ   сўлбасы

Ґрнектіѕ оѕ жаєын  тїрлендіріп аламыз

 

 мўнда (U_В - U_С)∙I_В = S_Т - магниттік  жолмен  берілетін трансформаторлыќ   ќуат.

                      U_С ∙I_В = S_Э - транформаторсыз  гальваникалыќ  байланыс  арќылы берілетін электрлік   ќуат.

Электрлік ќуат жалпы ораманы жїктемейді, ґйткені I_в тоєы тізбектік  орамадан орта ОО орамасын жаєалай шыќпаєа  ґтеді .

Магнитґткізгіш ґлшемі, оныѕ сјйкесті салмаєы трансформаторлыќ (типтік) ќуат арќылы аныќталады, ол номиналды  ќуаттыѕ  жартысын  ќўрайды:

мўнда n_BC = U_B/U_C - трансформация  коэффициенті;

 k_выг - тиімділік коэффициенті  немесе типтік  ќуат коэффициенті.Сондыќтан энергетикада кернеуі 220/110; 330/150; 500/220; 750/330  автотрансформаторларды  пайдаланєан тиімді. ТК, орама ќуаты S_Т ,S_тип-дан аспайды, јйтпесе автотрансформатор  ґлшемі  осы  ќуатпен аныќталады.Автотрансформатордыѕ ќўндылыєы: мыстыѕ, болаттыѕ  жјне оќшаулама-ныѕ шыєыны аз, салмаєы, мґлшері аз, соєан сјйкес автотрансформаторларды їлкен номиналдыќ ќуатќа дайындауєа болады, шыєыны аз жјне ПЈК-ті  їлкен, суыту шарты  жеѕіл. 

Автоторансформаторлардыѕ кемшілігі: бейтарап нїктесін жермен ќосу-дыѕ ќажеттілігі, оныѕ салдарынан бір фазалы ЌТ тоєы кґбейеді; кернеу  деѕгейін реттеудіѕ кїрделілігі; атмосфералыќ асќын кернеудіѕ, бір-бірімен  электрлік байланыста болуы салдарынан ЖК орамасынан ОК орамасына  ауысуы мїмкін.