15. Несиелік тәуекел жіктемесі және оларды басқару мен бағалау?

Несиелік тәуекел жіктемесі- бұл несиелік қатынастар құрылымының несиелеудің негізгі қағидаларының,қызметтерінің яғни ар түрлі сыртқы және ішкі өзгерістер барысында толық сақталатын көрінісін білдіреді.

Н.т жіктелімі: Факторлық әрекет ету сипатына қарай: ішкі және сыртқы; факторлардың банк қызметіне байланысына қарай: банк қызметімен байл. Және банк қызметіне байланыссыз; банк қызметіне әкелетін зияндылық дәрежесіне қарай: тікелей және жанма н.т; несиелік операцияларды есепке алыну сипатына қарай: баланстық және баланстан тыс н.т; пайда болу ауқымына қарай: іргетастық н.т - яғни пассивті активті басқарумен айналысатын менеджерлер қабылдайтын шешімдеріне байланысты, коммерциялық н.т бұл яғни банк клиенттерінің несиелеу саясатына байл., жеке н.т яғни несиелік өнім қызмет операцияларға қарыз алушыларға немесе контрагенттерге байл.; басқару сипатына қарай: тікелей н.т яғни қарыз алушыға байл., қоржындық н.т яғни несие қоржынынң сапасына байл.

Несиелік тәуекелді басқару – несие қызмет түріне байланысты тәуекелді төмендетуге бағытталған әдістер мен тәсілдердің жиынтығы

Элементтері:

• несиелік қызметті ұйымдастыру

• лимиттерді белгілеу

• несиелік ұсынысты бағалау – қарыз алушының несиелік қабілеті

• несиелік тәуекел деңгейіне байланысты несиеге рейтинг қою, белгіленген лимиттермен салыстыру

• несиелер бойынша мүмкін болатын зияндарды есепке ала отырып сыйақы мөлшерін анықтау

• несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзыретті бөлу

проблемалық несиелерді қалпына келтір

Несиелік тәуекелді бағалау сапалық және сандық талдаулар тұрғысынан іске асады.Сапалық талдау бұл несиелік тәуекелдің пайда болуы аумағын немесе ықпал ететін факторларды және тәуекелді анықтауда пайдаланылатын ақпарат көздерін талдауды қамтиды. Сапалық талдау әсіресе банктің несиелік қоржынының сапасын талдау негізінде жасалады.Сандық талдау бұл несиелік тәуекелдің дәрежесін формалау, яғни сандық тұрғыдан анықтау мақсатында жүзеге асады. Банктің несиелік тәуекелін бағалау екі тәсілге негізделуге тиіс:несиелік тәуекел деңгейін бағалау; несиелерді тәуекел дәрежесіне қарай жіктеу.

Несиелік тәуекелді бағалауда мынадай басты көрсеткіштер пайдаланылады:

-коэффициенттер;

-болжанатын шығын мөлшері;

-несиелік қоржынның сапасының көрсеткіштері.

Қарыз алушының несиелік тәуекелін бағалауда да сапалық және сандық талдаулар қолданылады. Сапалық талдаудың мақсаты тәуекелдің пайда болуы ықтималдығын бағалау. Сандық бағалаудың мақсаты қарыз алушының міндеттемесін орындамау барысында банктің шығын шегу ауқымын анықтау. Сапалық және сандық талдаудың нәтижелері бойынша несиелік тәуекелді бағалауға мүмкіндік туындайды. Қарыз алушы заңды тұлғаның несиелік тәуекелін бағалау мынадай тәсілдермен жүзеге асады: қарыз алушының іскерлік тәуекелін бағалау; қарыз алушының несиелік қабілеттін бағалау,

-қаржылық коэффициенттер негізінде қаржылық жағдайын талдау;

-ақшалай ағымын талдау;

-менеджмент сапасын бағалау.

3) несиені қаматамасыз ету көздерін бағалау.

Несиелік тәуекелді Басқару 2 бағытта жүргізіледі:

1. Несиелік операция технологияларын басқару – Несие саясаты енгізілген негізде ұсыныстар дайындау бойынша ұйымдық процесс. Яғни банктің берген әр несиесіне кезеңмен дайындалған басқару саясаты жүргізілуі тиіс.

2. Несиелік тәуекелді басқару – Нақты несиемен байланысты несиелік қабілетті талдау, мүмкін шығындарға провизия құру, несиелік портфельді диверсификациялау.

Несиелік тәуекелді басқару келесі көрсеткіштерді басқаруға негізделеді:

• ссудалық портфель сапасы

• несиелік тәуекелді төмендету

• тәуекелді алдын-ала байқау, салдары мен мөлшерін анықтау

• тәуекелмен байланысты шығындар мөлшерін минимизациялау бойынша шараларды дайындау және өткізу