- •Студентлар өчен татар теле әсбабы (Учебное пособие по татарскому языку для русскоязычных студентов)
- •Для русскоязычных студентов
- •I часть. Язык как знаковая система
- •2 Нче дәрес. Сведения об истории татарского литературного языкаСведения языка
- •2 .2. Татарстан Республикасының дәүләт символлары һәм Конституциясе
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме (текстның эчтәлегенә туры киләме)?
- •4. Сүзләрнең төшеп калган кушымчаларын язып бетерегез.
- •5. Бирелгән вариантларны сайлап, җөмләләрне дәвам итегез.
- •6. Текстның 4 нче абзацыннан фигыльләр табып, таблицаны тутырыгыз.
- •3 Нче дәрес. Основы орфографии и пунктуации татарского литературного языка
- •Т атарстан халыклары
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4 Нче дәрес. “ Татар телендә тыныш билгеләре” – үзлектән эш - һәр очракны мисаллар өстендә аңлатырга.
- •5 Нче дәрес. Основы татарской речевой культуры
- •5.1. Принципы построения диалогической речи
- •Диалогларны укыгыз.
- •1. Тәкъдим ителгән схемага, терәк сүзләргә таянып, әңгәмә жанрына характеристика бирегез.
- •2. Текстларны укыгыз. Тексттагы вакыйгаларга мөнәсәбәтегезне белдерегез. Биремнәрне үтәгез.
- •3. Теләсә кайсы сөйләшүне ( мәсәлән, гаиләдә иртәнге аш вакытында сөйләшүне яки җитәкченең үзенең ярдәмчеләре белән эшкә кагылышлы мәсьәләләрдә сөйләшеп утыруын) әңгәмә дип атарга мөмкинме?
- •Эшлекле әңгәмә
- •5. Әңгәмә темасын, аның конкрет бурычларын һәм эшне оештыруны чагылдыручы җөмләләрне тиешле тавыш белән укып чыгыгыз.
- •6. Текстны укыгыз. Телефоннан сөйләшү кагыйдәләренә карата үз фикерегезне әйтегез. Әңгәмә//бәхәс оештырыгыз.
- •6 Нчы дәрес. Принципы построения монологической речи.
- •1. М. Галиев әсәреннән китерелгән өзекне авторның әйтелгәннәренә мөнәсәбәтен тавышыгызда чагылдырырлык итеп укыгыз.
- •2. Текстта автор тарафыннан әйтергә теләгән төп фикерне билгеләгез һәм үз сүзләрегез белән сөйләп чыгыгыз. Текстны укып бирү белән сөйләп бирү процессындагы аермалы һәм уртак якларны билгеләгез.
- •3. Сез һәр алымга тагын нинди этаплар өсти алырсыз, үзегез нинди алымнардан файдаланасыз.
- •4. Сезгә тәкъдим ителгән ситуацияләрнең кайсында нинди алымнан файдаланасыз яки файдаланыр идегез? Нигезләгез.
- •7. Сезнең булачак профессиягез өчен бу жанрларның кайсылары аеруча әһәмиятле
- •Т уй йолалары
- •1. Текстны укыгыз, тәрҗемә итегез.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •( Чыгыш әзерләргә)
- •8 .1. Функциональные стили современного татарского литературного языка и их взаимодействие
- •Классификация функциональных стилей татарского языка
- •Книжные стили татарского языка
- •Научный стиль татарского языка - Татар теленең фәнни стиле
- •Официально-деловой стиль татарского литературного языка - Татар теленең рәсми-эш стиле
- •Публицистический стиль татарского литературного языка - Татар теленең публицистик теле
- •Разговорный стиль татарского литературного языка - Татар теленең сөйләм теле
- •Стиль художественной литературы - Матур әдәбият стиле
- •9 Нчы дәрес. Коммуникативные качества речи
- •Многозначные слова
- •Омонимы
- •Антонимы
- •Синонимы
- •7. Мисаллардан тел һәм контекстуаль синонимнарны аерыгыз, аларның синонимлашуы нинди мәгънәви җирлеккә нигезләнүен аңлатыгыз.
- •Архаизмы, неологизмы
- •Фразеологизмы
- •II часть. Коммуникативно-практическая Ватаным Татарстан
- •10 Нчы дәрес.Конец формы Татарстан шәһәрләре
- •1. Текстны укыгыз, тәрҗемә итегез.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •11 Нче дәрес. “ Татарстан шәһәрләре турында сөйлисем килә” – үзлектән эш
- •1 2 Нче дәрес. Дөнья һәм татарлар
- •1. Текстны укыгыз, тәрҗемә итегез.
- •2. Үз сүзләрегез белән эчтәлеген сөйләгез.
- •А) Польшада яшәүче татарлар
- •1.5.2. Германиб) Кытайда яшәүче татарлар
- •В) Германиядә яшәүче татарлар
- •Г) Төркиядә яшәүче татарлар
- •15 Нче дәрес. “Бөтен дөньяга танылган татарлар”- үзлектән эш – чыгыш яисә презентация әзерләргә
- •16 Нчы дәрес. Матбугат, мәдәният, сәнгать.
- •1. Татарстан театрлары
- •17 Нче дәрес – үзлектән эш. Тема “ Татар телендәге тапшыруга бәяләмә бирергә”.
- •18 Нче дәрес. Татарстан музейлары, күргәзмә заллары
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме (текстның эчтәлегенә туры киләме)?
- •5. Күп нокталар урынына мәгънәсенә ярашлы сүзне языгыз.
- •6. Бирелгән сүзләрне синонимнары белән алмаштырыгыз.
- •19 Нчы дәрес – үзлектән эш. Тема: “Татар язучылары һәм шагыйрьләре”.
- •20 Нче дәрес. Татарстанның истәлекле һәм тарихи урыннары
- •Татар сәнгате
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4.Татар телендә халык җырларын тыңлау.
- •2.5. Татар матбугаты: кичә, бүген, киләчәге
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •21 Нче дәрес. Татарстанда югары уку йортлары
- •1. В.И. Ульянов - Ленин исемендәге Казан дәүләт университеты
- •2. Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Сүзләрнең кушымчаларын язып бетерегез.
- •5. Текстның эчтәлегенә туры килгән вариантны сайлап, җөмләләрне тәмамлагыз.
- •6. Текстта билгеләнгән сүзләрнең синонимнарын табыгыз.
- •22 Нче дәрес – үзлектән эш. Тема: “ Безнең уку йорты, аның тарихы”.
- •23 Нче дәрес. Казан дәүләт техника университеты
- •1. Сорауларга җавап бирегез.
- •Казан дәүләт энергетика университеты
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Кушымчаларны язып бетерегез.
- •5. Нокталар урынына мәгънәсе туры килгән сүзләрне куегыз.
- •24 Нче дәрес. Казан дәүләт финанс-икътисад университеты
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Нокталар урынына тиешле аффикслар куеп языгыз.
- •5. Нокталар урынына тиешле сүзләрне куеп языгыз.
- •Казан дәүләт аграр университеты
- •Сәнәгать.
- •1.Энергетика
- •1. Текстны укыгыз.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •5.Мәгънәсе ягыннан туры килүче сүзне сайлагыз.
- •6. Дөрес тәрҗемәне табыгыз.
- •2.Авиация
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •5. Текстның кыскача планын төзегез.
- •26 Нчы дәрес. Автомобильләр һәм азык-төлек сәнәгате.
- •Азык-төлек сәнәгате
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фикер дөресме?
- •27 Нче дәрес. С.Р. №8 “Фән һәм мәгариф” – текст белән эш
- •1. Икътисадта акча
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Нокталар урынына кирәкле аффикслар куеп языгыз.
- •5. Түбәндәге сүзләрнең синонимнарын табыгыз: кеше, бәя, сәүдә, мал-туар. Ә сез беләсезме?
- •2.Маркетинг
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Нокталар урынына кирәкле аффикслар куеп языгыз.
- •5. Нокталар урынына тиешле сүзләрне куеп языгыз.
- •3. Реклама
- •4. Визит карточкасы
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Нокталар урынына тиешле аффикслар куеп языгыз.
- •5. Брокер
- •6. Белемнәрне ныгыту
- •30 Нчы дәрес. Авыл хуҗалыгы һәм экология.
- •1.Татарстанда авыл хуҗалыгы
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Аффиксларны дөрес итеп куегыз.
- •5. Түбәндәге җөмләләрдә фигыльләрнең дөрес формаларын куегыз.
- •2. Кеше һәм табигать
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •Тест 1 вариант
- •Тест 2 вариант
- •9. Исемнәрне юнәлеш килешендә куегыз.
- •Биремнәр:
- •31 Нче дәрес.С.Р. № 9 Текст белән эш: тәрҗемә итү, редакцияләү.
- •32 Нче дәрес. С.Р. №10 “ Минем булачак һөнәрем” темасына диолог төзү.
- •3 3 Нче дәрес. Социаль өлкә. Гаилә – дәүләтнең баласы ул
- •2. Тиешле кушымчаларны куегыз.
- •Чыныккан – чирен еккан.
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •2. Тиешле кушымчаларны куегыз.
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Нокталар урынына тиешле сүзләрне куеп языгыз:
- •5. Дөрес тәрҗемәне табыгыз:
- •36 Нче дәрес. Спорт һәм яшьләр.
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
- •4. Тексттан килеш һәм тартым кушымчалы исемнәрне язып алыгыз.
- •5. Шул ук сүзләр белән сүзтезмәләр төзегез.
- •2 . Сәясәттә яшьләр.
- •37 Нче дәрес. Зарарлы гадәтләр.
- •1 1.4. Интернет челтәреИнтернет челтәре.
- •1. Текстны укыгыз.
- •2. Сорауларга җавап бирегез.
- •3. Бу фактлар дөресме?
1. Текстны укыгыз.
2. Сорауларга җавап бирегез.
1) Казан дәүләт энергетика университеты составына нинди институтлар керә?
2) Университет кайсы ил энергосистемалары өчен белгечләр әзерли?
3) КДЭУ ничәнче елда үзенең 40 еллыгын билгеләп үтә?
4) Казан энергетика университеты нинди күрсәткечләр буенча төбәктәге иң яхшы уку йорты булып тора?
5) Бүгенге көнне уку йортында чит ил студентлары белем аламы? Кайсы илләрдән?
3. Бу фактлар дөресме?
1. Казан энергетика университеты Россия Федерациясендә энергетика өлкәсендә махсуслашкан 3 югары уку йортының берсе.
-Дөрес
-Дөрес түгел
2. Университет бары Татарстан Республикасы энергосистемалары өчен генә белгечләр әзерли.
-Дөрес
-Дөрес түгел
3. Университетта заманча корпоратив мәгълүмати-хисаплау челтәре һәм китап бастыру комплексы бар.
-Дөрес
-Дөрес түгел
4. Казан дәүләт энергетика университетында 146 белгечлек буенча 111 меңнән артык студент укый.
-Дөрес
-Дөрес түгел
5. 2007 елны Казан дәүләт энергетика университеты базасында "Татарстан Республикасы энергетикасы" белем бирү кластеры эшләнә
-Дөрес
-Дөрес түгел
4. Кушымчаларны язып бетерегез.
1. Казан дәүләт энергетика университеты нигезе... җылылык һәм электр энергиясе, электротехника һәм электроника, әйләнә-тирә мохит... саклау, табигать ресурслары... рациональ файдалану мәсьәләләрен хәл итү буенча фәнни-тикшеренү эшчәнлеге алып барыла. 2. Әлеге тикшеренүләр... гамәл... ашыру буенча Казан дәүләт энергетика университеты Россиядәге иң яхшы уку йортлары арасы... тора. 3. Бүгенге көн... ректор бул... физика-математика фәннәре докторы, профессор, М.Ломоносов исемендәге орден лауреаты, Татарстан Республикасының атказанган фән эшлекле... Юрий Яковлевич Петрушенко эшли. 4. 2008 ел... (яки ел уны) университет үзе... 40 еллыгын билгеләп үтте. 5. Казан дәүләт энергетика университеты Идел буе төбәге... беренчеләрдән булып энергетика өлкәсе... белем бирә башлады.
5. Нокталар урынына мәгънәсе туры килгән сүзләрне куегыз.
1. Университет Татарстан Республикасының, Россия Федерациясенең, якын һәм ерак чит ..... энергосистемалары өчен белгечләр әзерли. 2. Бүгенге көнне уку йортында Россиянең башка ..... , БДБ, Азия һәм Африка илләреннән 9 мең студент һәм аспирант белем ала. 3. Казан дәүләт энергетика университеты Идел буе төбәгендә беренчеләрдән булып энергетика ...... белем бирә башлады. 4. Мәскәү энергетика институтының Казан филиалы буларак саналып килгән Казан дәүләт энергетика институтына университет ..... 2000 елда бирелә. 5. 2008 елда ул үзенең 40 еллыгын ..... үтте.
Ф а й д а л а н у ө ч е н с ү з л ә р: өлкәсендә, төбәкләреннән, билгеләп, илләрнең, дәрәҗәсе.
24 Нче дәрес. Казан дәүләт финанс-икътисад университеты
Казан дәүләт финанс-икътисад институты (КДФИИ) 1931 елда В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университеты нигезендә төзелә.
КДФИИ - Россия Федерациясенең әһәмиятле икътисади уку йортларының берсе. Бу уку йорты халыкара дәрәҗәдәге белгечләр әзерләү буенча гына түгел, илнең финанс һәм икътисади тормышындагы мәсьәләләрне чишәргә әзер торучы, икътисад фәне өлкәсенең үзәге буларак та билгеле.
Институтта 7 факультет бар. Алар гомуми икътисад факультеты; менеджмент; финанс-кредит; предприятие икътисады факультетлары һ.б.
1992 елдан КДФИИ Россиядә беренчеләрдән булып менеджмент һәм икътисад юнәлешендә «бакалавр» һәм «магистрлык» белгечлеге әзерләү эшенә кереште. Институтта бакалавриат, магистратура, аспирантура, докторантура һәм икенче югары белем бирү факультеты эшли.
2000 елда институт «Эшлекле идарә итү остасы» («Мастер делового администрирования») программасы буенча югары белемле менеджерлар әзерли башлады.
Хәзерге вакытта институт Россия Федерациясенең әйдәп баручы уку йортларыннан саналган РФ хөкүмәте каршындагы Мәскәү финанс академиясе, Плеханов исемендәге Россия икътисад академиясе, Санкт-Петербург икътисад һәм финанс университетлары белән тыгыз элемтәдә эшли. Шулай ук Кларион (АКШ), Ганновер, Кельн (Германия) университетлары, Англия, Бельгия, Кытай, Канада, Чехия, Төркия һ.б. илләрнең уку йортлары белән хезмәттәшлек итә.
Яхшы сыйфатлы белем бирү өчен институтта барлык уңайлыклар да бар, хәзерге заман техникасы белән җиһазландырылган аудиторияләр, компьютер класслары, бай китапханә булдырылган.
Моннан тыш 1997 елда институтта тарих музее оештырылган. Аның экспозициясендә күп санлы документларның, фотосурәтләрнең, китапларның төп нөсхәләре, шулай ук институт хезмәткәрләре тарафыннан бүләк ителгән күп кенә экспонатлар урын алган. Институтның үзенең полиграфик базасы эшли, анда күп санлы монографияләр, методик әсбаплар һәм рус телендә «Икътисадчы» («Экономист») гәҗите чыгарыла. (Мәгълүмат КДФИИның рәсми сайтыннан алынды)
Б и р е м н ә р
1. Текстны укыгыз.
