Агглютинация (латын тілінен –жабыстыру, қабысу)- жалғаудың бір түрі; түбірге немесе негізгі сөзге бір мәнді жұрнақтардың жалғануы арқылы сөз және форма тудырудың түрі

Аккомодация (латын – бейімделу) – көршілес дауыстының әсерінен дауыссыз дыбыстар артикуляциясында болатын өзгерістер.

Акустика (есту) – физика тарауы, дыбыс туралы ілім. 2) дыбыстық акустика – жалпы акустика тарауы, дыбыстық сигнал құрылымын, дыбыстық пайда болуы мен қабылдануын қарастырылуы.

Акцент (латын – «екпін») – 1) екпін; 2) дыбысталудың бір ерекшелігі; 3) жеке алып ерекшелеу; 4) шетел тілдерінен енген дыбыстарды туған тіл нормаларына сай дыбыстау.

Алфавит –(грек алфавитінің алғашқы екі әрпі атауынан туған alpha u beta) тарихи тәртіппен орналасқан фонографиялық жазу әріптерінің жиынтығы.

Антонимия –(гректің anti - қарсы және onima - атау) қарама-қарсы мағыналы лексикалық бірліктер арасындағы семантикалық қатынас түрі.

Тілдерді ареалды жіктеу – аумақтық қарым-қатынасқа түсу негізінде, әлем тілдерін зерттеу және оларды ұқсастығына қарай жіктеу.

Артикуляция (латын «мүшеге бөліп айту») – дыбыстарды айту кезінде сөйлеу мүшелерінің жұмысы.

Ассимиляция (латын –ұқсасу) – сөйлеу кезінде бір типтес дыбыстардың артикуляциялық ұқсасуы. (мысалы, қатаң, ұяң ұқсастығы).

Әріп – жазудың фонографиялық белгісі.

Әдеби тіл – жалпыға ортақ белгіленген нормасы мен қоғамда жоғары статусқа ие және тарихи қалыптасқан жалпыхалықтық тілдің түрі .

Белгі – ақиқат шындықтың кез келген құбылысын көрсетуге және ақпаратты жеткізуге арналған материалдық-идеалдық құрылым.

Белгілеу(тілдерді) Кодификация- тілдік норма мен қалыптардың грамматикада, сөздіктер мен анықтамаларда бекітіп жүйеленуі.

Валенттілік (латын –«күш») – сөздің басқа сөздермен синтаксистік байланысқа түсу қабілеттілігі.

Вариант (латын «өзгермелі») – тілдік бірліктің әртүрлілігі, білдірудің бір тәсілі, нақты сөйлеу бірліктерінің іске асу түрлері.

Генеалогия (гректің «шежіре») – тұлғалар мен құбылыстардың шығу тегі мен туыстық байланыстарын зерттейтін пән.

Гиперо-гипонимикалық топтар – сөздердің семантикалық өрістегі ұқсастығы мен иерархиялық байланыстылығы. Гипероним – басқа сөздердің мағынасын өзіне бағындыратын бірлік.

Гипоним – сематикасы жағынан басқа сөзге тәуелді сөз.

Грамматика (грек «әріп, жазба») 1) грамматикалық құрылым, ереже жүйесі мен тіл бірліктерінің үйлесімді құрамы. 2) грамматикалық құрылым жайлы ілім.

Грамматикалық форма – лексика тұрғысынан өзгермей, тек грамматикалық мағынасы өзгеретін лексема нұсқасы.

Грамматикалық класс(сөздің)- ортақ грамматикалық мағынасы және морфологиялық, синтаксистік белгілері бар лексемалар жиынтығы

Грамматикалық мағына – тілдік бірліктер арасындағы байланысты көрсететін жалпылама мағына.

Графика – алфавит әріптері мен диакритикалық таңбалардың дыбыстық тіл құрамына қатысын зерттейтін тіл білімінің саласы.

Денотат- сөзбен берілген зат немесе шындық құбылысы.

Диакритикалық белгілер - әріп оқылуындағы өзгерістер мен нақтылауларды көрсететін жазу жолы үсті, асты немесе ішіндегі таңбалар.

Диалект – белгілі бір аймақ шеңберінде қолданылатын тіл ерекшеліктері.

Диахрония – бір уақыт шеңберінде тілдің тарихи дамуы және даму үрдісінде тілді зерттеу.

Дивергенция – екі немесе одан да көп тілдік құбылстардың немесе тілдердің тарихи даму барысында бір-бірінен алшақтауы.

Диссимиляция- біркелкі немесе ұқсас дыбыстардың әр басқа немесе сәл ғана ұқсас дыбыстар болып өзгеруі.

Диэреза – сөз ішінде белгілі бір дыбыстың немесе буынның түсіріліп айтылуы.

Дыбыс – акустикалық тұрғыдан –сөйлеу мүшелерінің қатысы арқылы пайда болған ауадағы діріл, вибрация; артикуляцияда – сөйлеу мүшелер жұмысының өнімі; функционалды тұрғыдан – мағына ажырату және құрылымдық қызмет атқаратын фонема варианты.

Жазу – уақыт пен қашықтыққа тәуелсіз, сөйлеудің графикалық тіркеу түрі.

Жаргон –белгі бір әлеуметтік топта қолданылатын жалпыхалықтық тілдің түрі.

Жаргонизм – жаргонға тән ерекше сөздер тобы.

Жалпыхалықтық тіл – тілдің қызмет ететін бар топтарының(әдеби тіл, диалект, жаргон т.б.) жиынтығы

Жүйе - өзара байланысты бірліктер жиынтығы.

Идеограмма – идеографиялық жазу таңбалары (цифрлар, химиялық, математикалық белгілер, иероглифтер)

Идеография – шартты белгілермен сәйкес келетін адам санасындағы ұғымдарды

Иерархиалық қарым-қатынастар – тілдік бірліктер арасындағы өзара тәуелді пен бағынышты қарым-қатынас түрі.

Иероглиф -

Инкорпорация – лексикалық мағынасы жағынан тәуелсіз екі немесе одан да көп негіздердің тұтас синтаксистік-морфологиялық бірлікке айналатын синтаксистік байланыс түрі.

Калькалау – басқа тілден сөзбе-сөз аудару түрі.

Комбинаторлық өзгерістер – қатар орналасқан дыбыстардың өзара әсерінен болған артикуляциялық өзгерістер.

Кірме – тілдің сөздік құрамына басқа тілдерден енген сөздер.

Конвергенция – тарихи даму барысында екі немесе одан да көп тілдер мен тілдік құбылыстардың сәйкес келуі немесе жақындасуы.

Коннотация – эмоционалдық, бағалауыштық немесе стилдік бояуы бар сөздің қосымша мағынасы.

Құрылым – жүйе бірліктерінің арасындағы байланыс жиынтығы.

Лексема – тілдің сөздік құрамындағы бірлік, сөз.

Лексика – тілдегі сөздер жиынтығы немесе сөздік қор.

Лексикография гректің(lexikon) сөздік және (graph)жазу мағыналы термин. Тіл білімінің сөздіктер жасау және оларды зерттеу жөніндегі саласы.

Лексикология-тілдің лексикасы және оның тарихи даму заңдылықтарын зерттейтін ілім.

Лексикалық мағына –нақты бір тілде сөйлеуші санасында қалыптасқан белгілі бір ұғым немесе объект жайлы ақпарат беретін сөз мазмұны.

Метатеза – сөз ішіндегі кейбір дыбыстардың немесе буындардың орын алмастыруы.

Метафора – белгілі бір ұқсастықтарына қарай екі я одан да көп зат немесе құбылыстардың бір атаумен аталуы.

Метонимия - белгілі бір зат немесе құбылыстардың сыртқы және ішкі мән-мағынасының реальды байланыстылығына қарай алмастыру амалы.

Морф – ең кіші мағыналы тілдік бірлік.

Морфология – сөз құрылымын, өзгеру тәсілдері мен заңдылықтарын зерттейтін тіл білімінің саласы; белгілі бір тілдегі сөздер құрылымы менөзгеру тәсілдерін, олардың ережелерін зерттейтін жүйе.

Неологизм – жаңа ұғымды білдіріп, жаңадан пайда болған сөздер.

Номинация – атау, ат беру.

Омонимия - әртүрлі тілдік бірліктердің сәйкес келуі.

Орфография – сөздер мен олардың құрамын дұрыс жазу ережелер жиынтығы.

Парадигмалық қарым-қатынастар – бір тілдік деңгейдегі бірліктердің өзара шартты, қарама-қайшы және байланысты қатынаста болуы.

Пиктограмма – пиктографиялық жазу таңбалары.

Пиктография – нақты ақпарат сурет не суреттер жиынтығы арқылы берілетін жазу түрі.

Полисемия – көпмағыналық, шындық өмірдегі әр түрлі құбылыстыбір сөзбен атау.

Праязык – туыстас тілдердің шыққан ең алғашқы түп-төркіні.

Прокликтика - өзінен кейінгі атауыш сөздердің фразалық екпіні ішіне кіре айтылу құбылысы.

Сөйлем – тиянақты ойды білдіріп, өзіне тән құрылысы бар тілдің ең кіші коммуникативті бірлігі.

Сөйлеу актісі – белгілі бір тілде сөйлеу және оны қабылдау үдерісін қамтитынжеке іс-әрекет түрі.

Сөйлеу – тілдің код(таңба, белгі) қызметінің материалдық түріндегі іске асуы.

Сема - - ең кіші мағына.

Семантика – тілдік бірліктер арқылы берілетін ақпарат, мазмұн; мағына мен мазмұнды зерттейтін тіл білімі саласы; таңбалық жүйені мағына беру тәсілі деп қарастыратын семиотика саласы.

Семантикалық өріс – бір заттық – ұғымдық топқа қатысты лексемалар жиынтығы.

Семиотика – таңба мен таңбалар жүйесі жайлы ілім.

Синекдоха –Бүтіннің орнына бөлшекті,жалпының орнына жалқыны, үлкеннің орнына кішіні қолданудың негізінде сөз мағынасының ауысуы.

Синонимия – мағыналары бір-біріне жақын мәндес сөздер.

Синтагмалық қарым-қатынастар – (гректің «біріккен, қатар құрылған» сөзінен) бір тілдік деңгейде қатар орналасқан бірліктер арасындағы сәйкестік қатынас.

Синтаксис – белгілі бір тілдегі сөз тіркесі мен сөйлем құрылысының тәсілі мен ережелер жүйесі; белгілі бір тілдегі сөз тіркесі мен сөйлем құрылысының тәсілі мен ережелер жүйесін зерттейтін тіл білімінің саласы.

Синхрония – тілдегі құбылыстардың белгілі бір дәуірдегі қалыпы.

Сингармонизм –сөз ішіндегі дауыстылардың үндесуі.

Сөздік мақала - бір немесе бірнеше өзара байланысқан тілдік бірліктер жайлы ақпарат беретін тәуелсіз мәтін үзіндісі.

Сөздік – ақпараттық мақаласы алфавиттік тәртіппен орналасқан анықтама.

Сөз – қарым-қатынас жасауда қолданылатын тілдің ең негізгі единицасы.

Сөз тіркесі – екі немесе одан да көп сөзден тұрып және өзара мағыналық, грамматикалық тұрғыдан байланысқа түскен сөздер жиынтығы.

Субстрат – жеңген тілдегі жеңілген тілдің элементтері.

Суперсубстрат –

Супплетивизм әр түрлі түбірлерден жасалып, формалары әркелкі болып келгенімен, лексикалық мағыналары бір-бірімен жақын сөздер

Табу – сөзге тыйым салу.

Тақырыптық қатар – парадигмалық байланысқа түскен және бір семантикалық өрісте қолданылатын сөздер жиынтығы ( мысалы, раушан, роза, түймедақ, бәйшешек, қызғалдақ)

Тілдердің типологиялық жіктелуі – тілдердің құрылымдық ұқсастығы мен жақындығын, олардың туыстығына байланыссыз зерттейді.

Транскрипция - сөздің дыбыстық немесе фонемалық құрамын дәлме-дәл жеке таңбалар арқылы көрсету.

Транслитерация – жазылғанды бір алфавиттен екінші алфавитке аударып жазу.

Тіл деңгейі – бір тектес тілдк бірліктер жүйесі.

Тіл біліміндегі функция – тілдің адам қоғамындағы атқаратын қызметі.

Фон – тілдегі фонеманың жарияланым түрі.

Фонетика – тіл дыбыстарын, тілдің дыбыстық жүйесін зерттейтін лингвистиканың саласы.

Фонология фонеманың қоғамдық, яғни әлеуметтік қызметі туралы ілім

Фразеологизм –дайын күйінде қолданылатын тұрақты идиомалық тіркес.

Ұғым – зат пен құбылыстың басты белгілерінің ойда қорытылып, жалпыланған бейнесі.

Түбір - сөздердің әрі қарай бөлшектеуге келмейтін және лексикалық мағынаны білдіретін түпкі бөлшек.

Энликтика – дербес екпін жоқ, тек өзінің алдындағы атауыш сөз екпіні ішіне кіре айтылуы.

Эпинтеза-белгілі бір дыбыстың сөз құрамына кірігуі.

Этимология –сөздердің пайда болу және даму жолын зерттейтінтіл білімі саласы.

Эвфемизм – бір затты немесе құбылысты сыпайылап жеткізу құралы.