32.Тауар жеткизилими шартынын тусиниги мен жалпы сипаттамасы. Тауар жеткизилими шартын бузганы ушин жауапкершилик.

Тауар жеткизилими шарты бойынша касипкер болып табылатын сатушы тауар беруши сатып алушыга ози ондиретин немесе сатып алатын тауарларды касипкерлик кызметке немесе жеке озине , отбасына, уй ишине жане сол сиякты озге де пайдалануга байланысты емес озге максаттарга пайдалану ушин келисилген мерзимде немесе мерзимдерде беруге миндеттенеди. Онын жалпы сипаттамасы: тауар жеткизилими шартын жасасу кезинде тараптар арасында шарттын жекелеген талаптары бойынша келиспеушиликтер пайда болган жагдайда шарт жасасуды усынган жане баска тараптан осы талаптарды келису жонинде шаралар колдануга не баска тарапты оны жасасудан бас тарту туралы жазбаша турде хабарландыруга тиис. Тауар жеткизилими шарты бир жылга бир жылдан астам мерзимге немесе тараптардын келисиминде козделген озге де мерзимге жасалуы мумкин. Егер тараптар шарттын колданылу мерзими ишинде тауарлардын жекелеген топтармен жеткизилимин коздеген болса жане онда жекелеген топтардын жеткизилими мерзимдери белгиленбес, зан актилеринен немесе миндеттеменин манинен озгеше туындамаса тауарлар ай сайын биркелки топтармен жеткизилип отыруга тиис. Тауар беруши сатып алушыга немесе шартта сатып алушы ретинде корсетилген адамга шарт бойынша тауарды тиеп жонелту жолымен тауарлар жеткизилип жузеге асырады. Тауар жеткизилими шартын бузганы ушин жауапкершилик егер сатушынын миндеттемени бузуы салдарынан шарт бузылганнан кейин сатып алушы тауарды кисынды мерзимде шартта корсетилгеннин орнына баска адамнан негурлым жогары , бирак кисынды багамен сатып алса ол сатушыга шартта белгиленген бага мен орнына жасалган мамиле бойынша белгиленген бага арасындагы айырма туринде залалды отеу туралы талап коя алады. Егер сатып алушынын миндеттемени бузуы салдарынан шарт бузылганнан кейин сатушы тауарды кисынды мерзимде баска адамга шартта козделгенинен негурлым томен, бирак кисынды багамен орнына жасалган мамиле бойынша белгиленген бага арасындагы айырма туринде залалды отеу туралы талап коя алады. Егер осы козделген негиздер бойынша шарт бузылганнан кейин бузылган кездеги агымдагы бага арасындагы айырма туринде залалды отеу туралы талап коя алады. Адетте салыстырмалы ман жайларда уксас иауарлар ушин тауар беру жузеге асырылуга тиисти жерде алынатын бага агымдагы бага деп танылады. Егер бул жерде агымдагы бага болмаса, баска жерде колданылган агымдагы бага пайдаланылуы мумкин, ол тауарды тасымалдау жониндеги шыгындар айырмасы ескерилетин кисынды айырбас бола алады.

33.Айырбастау шартынын тусиниги мен кукыктык реттелуи. Сыйга тарту шартына жалпы сипаттама.

Айырбас шарты бойынша тараптардын аркайсысы шаруашылык жургизуди, оралымды баскаруды баска тараптын меншигине бир тауарды екиншисине айырбаска беруге миндеттенеди. Айырбас шарты шартына тиисинше сатып алу сату шартынын ережелери колданылады, ойткени бул осы таруадын ережелерине жане айырбас манине кайшы келмейди. Бул орайда тараптардын аркайсысы тауарды беруге миндеттенетин сатушы деп жане айырбас алуга миндеттенетин сатып алушы деп танылады. Айырбас шарты озинин табигатына сайкес консенсуалды, озара жане отеули шарт болып табылады. Шарттын тараптары болып азаматтар, занды тулгалар танылады. Айырбас шартынын багасы тараптардын аркайсысы беретин муликтин кунымен аныкталады. Шарткы сайкес айырбасталган тауарлар бир бирине тен емес деп танылган жагдайда багасы айырбастауга берилетин тауардын багасынан кем тауарды беруге миндеттенген тарап, егер шартта озгеше козделмесе тауар беру миндетин орындаганга дейин немесе одан кейин багадагы айырманы тикелей ози толеуге тиис. Шартка сайкес айырбасталган тауарды беру мерзимдери туспа тус келмейтин жагдайларда тауар беруге тиисти тараптын тауарды беру миндеттемелерди орындау туралы ережелер колданылады. Егер зан актилеринде немесе шартта озгеше козделмесе айырбасталатын тауарларга меншик кукыгы айырбас шарты бойынша сатып алушы болатын тараптарга тараптардын аркайсысы тиисти тауарларды беру миндеттемелерин орындаганнан кейин бир мезгилде ауысады. Айырбас шарты бойынша сатып алынаган тауарды ушинши тулгалар алып койган тарап, осы Азаматтык кодекестин 414 бабында козделген негиздемелер болган кезде баска тараптан онын айырбаска алган тауарын, ал тауарды заттай алу мумкин болмаган жагдайда онын кунын кайтаруды ьалап етуге кукылы.

Сыйга тарту шарты бойынша бир тарап сыйга тартушы баска тараптын сыйды алушынын меншигине затты немесе озине немесе ушинши адамга муликтик кукыкты талапты тегин береди немесе беруге миндеттенеди не оны озинин немесе ушинши тулганын алдындагы муликтик миндеттен босатады немесе босатуга миндеттенеди. Кайтарымсыздык сыйга тарту шартынын ен негизги белгиси болып табылады. Алдекимге затты немесе муликтик кукыкты тегин беруге уаде ету не алдекимди муликтик миндеттен сыйга тартуга уаде беруден босату сыйга тарту шарты болып танылады. Жане егер уаде тиисти нысанда жасалса жане алдагы уакытта накты тулгага затты немесе кукыкты тегин беру не оны муликтик миндеттен босатуга айкын ниет билдирген болса уаде берушини босатпай тастайды. Сый алушы озине сый берилгенге дейин кез келген уакытта одан бас тартуга кукылы. Бул жагдайда сыйга тарту шарты жазбаша турде жасалса сыйдан бас тарту да жазбаша турде жасалуга тиис. Сыйга тарту шарты тиркелген жагдайда сыйды алудан бас тарту да мемлекеттик тиркелуге тиис. Сый алушыга сыймен коса сыйга тарту ауызша жасалуы мумкин. Сыйды беру оны тапсыру, символдык беру, кукык белгилейтин кужаттарды тапсыру аркылы жузеге асырылады. Сыйга тарту шартынын мазмуны жалпы сыйга тарту шарты бойынша бир тарап ягни сыйга тартушы баска тараптын ягни сыйды алушынын меншигине затты немесе озине немесе ушинши адамга муликтик кукыкты тегин береди немесе беруге миндеттенеди не оны озинин немесе ушинши тулганын алдындагы муликтик миндеттен босатады немесе босатуга миндеттенеди. Сыйга тарту шартынын мазмуны сыйга тартушынын жане сый алушынын кукыктары мен миндеттеринен жане жауапкершиликтеринен турады. Сый алушы озине сый берилгенге дейин кез келген уакытта одан бас тартуга кукылы. Бул жагдайда сыйга тарту шарты жазбаша турде жасалган болса, сый беруши сый алушыдан сыйды алудан бас тартканы ушин озине келтирилген накты зиянды отеуин талап етуге кукылы. Затты шаруашылык жургизу немесе оралымды баскару кукыгына жататын занды тулга егер зан актилеринде озгеше козделмесе меншик иесинин келисимимен озинин затын сыйлауга кукылы. Бул шектеу куны зан актилеринде белгиленген он айлык есептик корсеткиш молшеринен аспайтын адеттеги сыйлыктарга колданылмайжы. Егер шарт жасалганнан кейин, сый берушинин муликтик немесе отбасылык жагдайы, не денсаулыгы шартты жана жагдайларда орындау онын турмыс денгейинин едауир нашарлауына акеп соктыратындай болып озгерсе сыйга тартушы келешекте сый алушыга зат немесе кукык беру уадесин немесе сый алушыны муликтик миндеттен босату уадесин камтитын шартты орындаудан бас тартуга кукылы.