16. Шығыстардың түсінігі. Шығыстардың өлшемі және тану критерийлері (белгілері)

Шығыстар – сату немесе тауар өндіру, қызмет көрсету нәтижесінде активтердің келуі немесе басқадай жұмсалымдар.

Өндіріске жұмсалған шығыстар:

Дт Кт

8110 1310, 1350, 3350, 3150, 8410

1320 8110

Дт Кт

7010 1320

1210 6010

Тану – ұйымның қаржылық қорларды есеп баптарына ендіру үрдісі. Тану белгілері:-Анықтау-Бағалау, өлшеу-Уақыттағы, дер кезділігі;-Сенімділігі. Қызмет көрсету жөніндегі мәміленің нәтижесі б/ша дұрыс бағалау мүмкін болмаған жағдайда табыс өтелетін жұмсалған шығындар көлемінде ғана танылады. Дұрыс бағалау мүмкін болмаған ж/е жұмсалған шығындардың өтелмеуі ықтимал болған кезде табыс танылмайды. Ал шеккен зиян шығын ретінде танылмайды. Шығыстар былай жіктеледі:

1. тікелей 2. Кезеңдік 3. Таратылатын. Тікелей шығындар – бұл кіріске сәйкес келетін сатылған тауарлардың өзіндік құны, бұндай шығындар сол операцияның ж/е оқиғаның нәтижесінде тікелей ж/е бірге туындаған табысты тану б/ша тануы. Кезеңдік шығындар – бұл өнім, қызмет сатумен, әкімшілік шығыстармен ж/е есептелген сыйақылармен байл. жалпы табыстан шегерілетін шығыстар. Таратылатын шығындар – бұл амммортизация ж/е сақтандыру сияқты шығындар. Құрылысқа жасалған келісімшартпен байланысты кірістердің, шығыстардың есебі мердігерлік келісімшарт б/ша кірістерді және шығыстарды тану тәртібі:-Келісімшартқа келісілген бастапқы кіріс сомасы;-Табыстың туындауына алып келетін және сенімді өлшеуге болатын келісімшарттың талабынан ауытқу, шағым талап және ынталандыру төлемдері. Келісімшарт бойынша шығыстарға мыналар енеді:-Нақты келісімшартпен байл. шығыстар;-Мердігерлік келісімшартқа бүкіл қызметке жататын және нақты келісімшартқа жатқызуға болатын шығындар;-Келісімшарттың талабына сәйкес тапсырыс берушінің мүлкінен басқа да шығыстар.Нақты келісімшартқа жататын шығындар:-Құрылыс алаңында қадағалауды қоса жұмысшылардың еңбекақысы;- Құрылысқа жұмсалған материалдардың құны; -Келісімшартқа байланысты негізгі құралдардың амортизациясы; -Құрылыс алаңдарындағы машиналардың, жабдықтардың орнын ауыстыру шығындары;- Машиналарды және жабдықтарды жалдау шығындары;-Келісімшертпен тікелй байланысты конструкторлық-техникалық қолдау шығындары;-Қатені түзетуге және берілген кепілдік жұмыстарын орындауға болжамды шығындары.

Табыс мынандай шарт қанағаттанған жағдайда танылады:-Табыс сомасы әділ, дұрыс бағаланғанда;-Ұйымның мәмілемен байланысты экономикалық пайдаларды алу ықтималдылығы болғанда; -Ұқсас емес тауарлар мен қызметтерді айырбастаудан алынатын табыс сату құны бойынша танылады. Егер дұрыс бағаланбаған жағдайда алынған табыс өткізілген тауардың өткізу құны б/ша танылады. Тауар өткізуден алынған табыс жоғарыда аталған шарттармен қатар атап өткеніміздей сатылған өнімнің меншікті құқығы тиімділік, тәуекелдік толығымен сатып алушыға өткенде танылады. Қызмет көрсетуден алынған табыс жоғарыда аталған өнім сатумен байланысты қаралған шарттармен қатар мынадай шарттарды орындаған жағдайда танылады:

Есеп беру мерзіміне қарай мәміленің аяқталу мерзімі барынша дұрыс анықталғанда;

Мәміле жасау кезінде жұмсалған шығындар мен мәмілені аяқтау үшін қажетті шығындар дұрыс бағаланғанда.