22.Пайда және зиян туралы есептілік. Құрылымы мен мазмұны.

Пайда және зиян жайлы есеп беру Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есептің №3 стандартында ашылып көрсетіледі. Бұл стандарт бағалау, әдісі есеп саясаты өзгерген кезде және елеулі қателіктер анықталғанда және түзетілгенде қаржы-шаруашылық қызметтің нәтижелері туралы есеп беру мен олардың қаржы есептемелеріндегі баптардың жіктелімін белгілейді.

Пайда және зиян жайлы есеп беруде мынадай баптар ашылып көсетіледі:

-негізгі қызметтен( өнімдерді, жұмыстарды, қызметтерді сатудан ) алынған табыс алынған табыс;

-сатылған өнімнің, жұмыстың, қызметтің өзіндік құны;

- кезең шығындары. Оған енетіндер: жалпы және әкімшілік шығындары, пайыздарды төлеу шығындары, сату жөніндегі шығындар;

-негізгі қызметтен алынған кіріс немесе зиян;

- салық салуға дейінгі әдеттегі қызметтен алынған кіріс немесе зиян;

- табыс салығы,

- салық салудан кейінгі әдеттегі қызметтен алынған кіріс немесе зиян.

-таза кіріс немесе зиян.

23. Меншіктік капиталдың өзгерістері туралы есептілік. Құрылымы ж/е мазмұны. Меншіктік капиталдағы өзгерістер туралы есепті кезеңдеменшікті капиталдың құрылымында ж/е санында болған өзгерістер туралы ақпараттарды ашады. Аталған есеп қаржылық есептілікті тұтынушылардың үлкен қызығушылығын тудырады. Олар: акционерлер ж/е қатысушылар. Меншіктік капиталдың өзгерісі туралы есеп меншіктік капиталдың құрылымы ж/е оның саны б/ша көрсеткіштердің өзгерістері туралы ақпараттарды қамтып ашады. Құрылымы б/ша есеп кесте болып табылады. Оның жолдарында меншіктік капиталға өзгерісті туындатқан операциялар ашылады, ал бағаналарында мешіктік капиталдың сыныптары көрсетіледі. Есептің жолдарыб/ша көрсеткіштерінің жиынтығы нәтижесінде меншіктік капитал тарауына сәйкес қорытынды жиынтық көрсеткішінің сомасын береді. Меншіктік капиталдың өзгерісі туралы есепте мынандай баптар көрсетілуге тиісті: Кезеңнің пайдасы ж/е зияны; Кезеңдегі әрбір кірістердің ж/е шығыстардың баптары. Олар меншікті капиталда баптардың мәліметтерінің жалпы сомасы стандарттардың н/е түсініктеменің ерекшеліктеріне сәйкес тікелей пайдаланылады; Меншіктік капиталға негізгі компания мен азшылықтың үлесі жеке көрсетілген кезеңдегі жалпы кірістің ж/е шығыстың шамасы. №8 ХҚЕС б/ша танылатын меншіктік капиталдың әрбір компоненттері үшін есеп саясатын өзгерту тиімділігі. Меншіктік капиталдағы өзгеріс туралы есепте н/е түсініктеме хатта көрсетіледі: Капиталдың иелерінің пайдасына ж/е таратылғандары көрсетілген меншік иелерімен операциялардың шамасы; Есепті кезеңнің басындағы ж/е аяғындағы бөлінбеген пайданың жинақталған қалдығы ж/е кезеңдегі өзгерісі; Әрбір өзгерістер жекелеп көрсетілген есеп кезеңінің басындағы ж/е соңындағы салынған капиталдың сыныптарының ж/е әрбір резервтің ағымдағы шамаларын салыстыру. Есеп тұтынушыларды ақпаратпен қамтамасыз етуде үлкен тәжірибелік мәнге ие ж/е ағымдағы есепті кезеңде болған барлық өзгерістерді қамтып көрсетеді.

24. Ақша-қаражаттарының қозғалысы туралы есеп, құрылымы ж/е мазмұны. Қаржылық есептіліктің басқа да нысандарымен бірге ақша-қ/ң қозғалысы туралы есепті пайдаланғанда тұтынушыларға ұйымның таза активіндегі қаржылық құрылымындағы өзгерістерді, оның жиынтық сомаларға ж/е ақша ағымының уақытына әсер ету қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есеп ақшаның негізгі келіп түсу ж/е жұмсалу бағыттарын көрсетеді. Ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есептің маақсаты келесі ақпараттарды ұсыну б.т: Есепті кезеңдегі заңды тұлғаның ақша‑қ/ң келіп түсуі ж/е жұмсалуы туралы ақпаратты ұсыну; Есепті кезеңдегі заңды тұлғаның операциялық, инвестициялық ж/е қаржылық қызметі туралы ақпаратты ұсыну керек. Ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есеп кезеңдегі ақша ағымын операциялық, инвестициялық н/е қаржылық қызметтер б/ша жіктеп көрсетеді. Операциялық қызмет бұл заңды тұлғаның табыс алған қаржылық, инвестициялық қызметіне қатысы жоқ негізгі ж/е басқа да қызметтері. Инвестициялық қызмет бұл ұзақ мерзімді активтерді сатып алу‑сату ж/е өтелетін қарыздарды беру ж/е алу. Қаржылық қызмет – заңды тұлғаның, меншіктік капиталдың ж/е қарызға алынған қаражаттардың көлемінің ж/е құрамының өзгеруінің нәтижесі б.т. қызметі. Операциялық қызмет әдетте ұйымның басты бағыты ж/е негізгі табысының көзі б.т. Операциялық қызметтің нәтижесінде алынған ж/е жұмсалған ақша‑қ/р сомасы оның қаржылық жағдайының маңызды көрсеткіштері б.т. Ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есеп келесі құрылымдардан тұрады: 1) Алынған ақша‑қаражаттар: А) операциялық қызметтен алынған ақша‑қ/р;

В) инвестициялық қызметтен алынған ақша‑қаражаттар; С) қаржылық қызметтен алынған ақша‑қ/р. 2) ақша‑қ/ң шығысқа жұмсалуы: А) операциялық қызметтен шығысқа жұмсалуы; В) инвестициялық қызметтен шығысқа жұмсалуы; С) қаржылық қызметтен шығысқа жұмсалуы. 3) ақша‑қ/ң өзгеруі: А) жыл соңындағы ақша‑қ/р. Ақша‑қаражаттар қозғалысы туралы есеп есепті дұрыс құрастыру үшін мынадай тепе‑теңдіктер сақталуы тиіс: Жыл басындағы ақша‑қ/р + ақша‑қ/ң өзгерісі = жыл соңындағы ақша‑қ/р. Бұнда: Ақша‑қ/ң өзгерісі = операциялық қызметтен ақша‑қ/р + инвестициялық қызметтен ақша‑қ/р + қаржылық қызметтен ақша‑қ/р. Ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есеп ақша‑қ/ң шоттары б/ша өткен операцияларды көрнекі түрде түсіну үшін ғана жіктейді. Ұйым қаржылық жағдайға тереңдеп талдау жүргізу, дұрыс эк/қ шешім қабылдау мақсатында ж/е басқа да мақсаттар үшін тікелей ж/е жанама әдістерді пайдаланып ақша‑қ/ң қозғалысы туралы есеп жасауына болады. Тікелей әдіс – ақшаның негізгі түсу ж/е жұмсалу түрлерін ашатын әдіс. Бұл әдіс әрбір ақшалай операцияларды ж/е олардың қызметтің қандай түріне) жататынын зерттеуге ж/е анықтауға негізделген. Жанама әдісті ұсыну таза табысты көрсетуден басталады. Әрі қарай ақша‑қаражаттарымен тікелей байл. емес сомаға түзетулер жүргізіледі.

25.Түсініктеме хаттың құрамы және ашылуы. Түсініктеме хат баланста пайда және зиян туралы есепте меншіктк капиталдың құрылымы туралы есепте, ақша‑қаражаттарының қозғалысы туралы есепте берілген ақпараттарға қосымшаны қамтиды. Түсініктеме біркелкі жазбаша баяндауды немесе есеп берудегі тану критерийларын қанағаттандырмайтын баптарды және баптар туралы ақпаратты нақтылауды қамтиды.

Түсініктеме хаттың мазмұны №1 халықаралық қаржылық есеп стандартында белгіленген мынандай сұрақтарды қамтиды:

Түсініктеменің құрылымы;

Есеп саятсатын ашу;

Белгісіздікті бағалаудың негізгі көздері;

Басқа да ашулар.

Түсініктеме хатта міндетті ұсынылуы керек:

Қаржылық есептілікті дайындау негізгі және қолданылатын айрықша есеп саясаты туралы ақпараттарды ұсынуға міндетті;

Тікелей баланста жиынтық табыс туралы есепте, ақша‑қаражаттарының қозғалысы туралы есепте, меншіктік капиталдағы өзгерістер туралы есепте ұсынылмайтын, бірақ оларды түсіндіру үшін орынсыз болып табылмайтын қосымша ақпараттарды қамтамасыз етуге міндетті.

Түсініктеме хат жүйелі түрде ұсынылуға тиісті. Баланста жиынтық табыс туралы есепте, ақша‑қаражаттарының қозғалысы туралы есепте, меншікті капиталдың өзгерісі туралы есепте ұсынылған әрбір бап ескертудегі ақпараттарға сәйкес қыйылыспалы сілтеменің болуы тиіс.

№		Блок
1	Ақша қаражаттарының және олардың баламаларының түсінігі	1
2	Кассадағы ақша қаражаттарының есебі	1
3	Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаттарының есебі	1
4	Басқа да банктік шоттардағы ақша қ/ң есебі. Жолдағы, жинақ .......	1
5	Қатаң есеп беру бланкілернің есебі.	1
6	Ақша қаражаттарына, ақшалай құжаттарға және қатаң есептік бланкілеріне ..............................................	1
7	Қолма-қолсыз есеп айырысу нысандары. Банк көшірмесі (бет есеп) және оның мазмұны.	1
8	Дебиторлық берешектер, олардың түрлері	1
9	Дебиторлық берешектерді бағалау	1
10	Күмәнді қарыздарды бағалау. Күмәнді қарыздарды бағалаудың әдістері. Алынуға тиісті вексельдер.................................	1
11	Алынуға тиісті шоттар (сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен, еншілес серіктестіктермен, қауымдасқан ..................	1
12	Сатылып кері қайтарылған тауарлармен сатудан және бағадан берілген жеңілдіктер есебі	1
13	Басқа да дебиторлық берешектердің есебі (есеп беруге тиісті тұлғалармен, пәтер және коммуналдық қызмет ақысын, залалдардлы өндіру, ................................................	1
14	Алдағы кезеңдер шығыстарының есебі. Берілген аванстар есебі	1
15	Алынуға арналған сыйақылардың, жалдау бойынша дебиторлық берешектердің есебі	1
16	Қорлардың анықтамасы және сыныпталуы, бағалану әдістері	1
17	«Қорлардың» өзіндік құны мен таза сату құны бойынша бағалау әдісі.	1
18	Қорлардың есеп жүйелері. Қорлардың келіп түсуі және қозғалыс операцияларын құжаттармен рәсімдеу.	1
19	Қорлардың синтетикалық және аналитикалық есебі (бухгалтериядағы және қоймадағы.............................................	1
20	Негізгі құралдардың анықтамасы, сыныпталуы және бағалануы	1
21	Негізгі құралдарды кіріске алу және шығысқа шығару операциялардың есебі.	1
22	Негізгі құралдар нысандарын ақшалай емес активтерге айырбастау жолымен сатып алу (ұқсас ...............................................	1
23	Кейінгі күрделі шығындар: Негізгі құралдарды түрлендіру және жөндеу	1
24	Қорлардың келіп түсуі және қозғалыс операцияларын құжаттармен рәсімдеу	1
25	Негізгі құралдарға амортизация есептеу әдістері.	1
1	Негізгі құралдарды түгендеу және қайта бағалау. Олардың нәтижесін есепте көрсету. Активтердің құнсыздануын тану және бағалау.	2
2	Материалдық емес активтердің түсінігі. Материалдық емес активтердің түрлері, олардың сыныпталуы және сипаттамасы.	2
3	Материалдық емес активтерді тану және есеп қағидалары. Материалдық емес активтерді бағалау.	2
4	Материалдық емес активтерді сатып алу және шығысқа шығару операцияларының есебі	2
5	Материалдық емес активтердің амортизациясы. Материалдық емес активтерді түгендеу және қайта бағалау.	2
6	Меншіктік капиталдың түсінігі және құрылымы. Ұйымның ұйымдық – құқықтық нысанына қарай жарғылық капиталдың қалыптасуы.	2
7	Төленбеген капитал, сатып алынған меншікті үлес құралдары, эмиссиялық кіріс. Бөлінбеген пайда (жабылмаған зиян). Қортынды пайда (қортынды залал).	2
8	Резервтік капитал.	2
9	Міндеттемелер және олардың жіктелуі.	2
10	Жабдықтаушылар мен және мердігерлермен ,еншілес, қауымдасқан ұйымдардың филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің кредиторлық берешектер есебі.	2
11	Салықтар бойынша міндеттемелер есебі.	2
12	Кірістердің (табыстың) түсінігі. Табыстардың өлшемі және тану белгілері	2
13	Өнім (тауар,қызмет), сатудан кіріс (табыс).	2
14	. Еңбек ақы және оның түрі, нысаны, жүйесі.	2
15	Қаржыландырудан кіріс (табыс)	2
16	Шығыстардың түсінігі. Шығыстардың өлшемі және тану критерийлері (белгілері)	2
17	Орташа еңбек ақы есептеу, кезекті демалыс ақы есептеу, ауырып қалған кундеріне жәрдем ақы есептеу тәсілі.	2
18	Жабылатын жазулар. Пайда мен зиянды тану.	2
19	Қаржылық есептіліктің мақсаты.	2
20	Қаржылық есептіліктің құрамы және оларға қойылатын талаптар.	2
21	Бухгалтерлік баланс. Құрылымы және мазмұны.	2
22	Пайда және зиян туралы есептілік. Құрылымы мен мазмұны.	2
23	Меншіктік капиталдың өзгерістері туралы есептілік. Құрылымы және мазмұны.	2
24	Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есептілік. Құрылымы және мазмұны.	2
25	Түсініктеме хаттың құрамы және ашылуы.	2