2. Материалдық емес активтердің түсінігі. Материалдық емес активтердің түрлері, олардың сыныпталуы және сипаттамасы.

Материалдық емес активтер бұл табиғи қалпы жоқ, ұзақ мерзімге (1жылдан жоғары) өндіріске немесе тауар (жұмыс, қызмет сату), әкімшілік мақсатқа, жалға беруге, жарғылық капиталға үлеске салуға болатын ұйымның меншігіндегі пайдаланудың нәтижесінде экономикалық тиімділік әкелу күтілетін сезілмейтін құндылыққа ие әр түрлі бағыт бойынша жеке шығысқа шығаруға болатын активтер.Материалдық емес активтер 4 топқа жіктеледі:

Өндіріспен байланысты материалдық емес активтер

Коммерциялық қызметпен байланысты

Пайдалану құқығымен байланысты

Басқа да деп топтап мынадай 2 сыныпқа бөлеміз:

Айырбастауға болатын, Айырбастауға болмайтын

Айырбастауға болатын материалдық емес активтер – ұйымның басқа активтеріне тәуелді емес, өз бетімен тіршілік ететін және жеке сатуға болатын материалдық емес активтер. Ұйымның қызметінде ең жиі және көп көрсететін айырбастауға болатын кейбір материалдық емес активтерге мыналар жатады: потенттер, өнеркәсіптік әрлемді тіркеу, авторлық құқық, сауда маркілері мен сауда атауы, франчайзингтер.

Жалдағы меншіктік капиталды жақсартуға жұмсалған қаржы. Жалдағы меншікті жақсарту құны жалға алушы және жалға беру туралы шаруашылық келісімшарты бойынша белгіленеді. Жалдағы меншікті жақсарту, егер жалдағы мүлік жалдаушыға тиесілі болмаса да материалдық емес активтер ретінде танылады.Айырбастауға жатпайтын бірыңғай сәйкестендірілген материалдық емес активтер кейбір айырбастауға жатпайтын материалдық емес активтер мынандай 2 сипатқа ие:

Олар ұзақ мерзімді аванстық төлем болып табылад.

3.Материалды емес активтерді тану және есеп қағидалары.Материалдық емес активтерді бағалау.

МЕА мынадай екі шарт орындалған кезде танылады:

1.Осы активке қатысты болашақ экон/қ табыстар ұйымға келетіні ықтимал болса ғана;

2.Активтердің өзіндік құны сенімді бағаланатын болса ғана тиіс. Материалдық емес активтердің бастапқы құны бойынша бағаланады.

Материалдық емес активтердің бастапқы құны олардың алынған тәсіліне байланысты болып келеді: сырттан түссе немесе шаруашылық жүргізуші субъектінің өз күшімен жасалса.

Материалдық емес активтерді сатқан, айырбастаған немесе пайдалы қызмет ету мерзімі толық біткен немесе қандай да бір басқадай жағдайда шығысқа шығарғанда оның амортизацияланбаған құны шығысқа шығарудан пайда немесе зияны көрсетіліп материалдық емес активтердің шотынан шығысқа шығару керек.

Гудвилл – анықталмайтын матетериалдық емес активтер. Гудвилл ең кең тараған және маңызды анықталмайтын материалдық емеса активтер болып табылады. Гудвилл фирманың қолайлы сипаттамасынан туындайтын құндылық болып табылады. Гудвиллді бағалау әділ құнына сәйкестендіріліп сатып алынған активтің және міндеттеменің айырбастау операциясының жасалған күніндегі жағдайы бойынша сатып алынған мүддеден сатып алу құнының асып түсуі гудвиллл деп аталатын материалдық емес активтер ретінде тіркеледі. Осыған қосымша пайда әдісі фирманың құнын есептеп шығарудың маңызды әдістерінің бірі. Оның пайда алу қабілетін бағалау болып табылады. Осы әдіс қосымша пайда әдісі деп жиі аталатын 5 қадамды орындауды талап етеді:

Болашақ пайданы бағалау,Табыстың әдеттегі деңгейін анықтау

Әдеттегі пайданы анықтау, Қосмша пайданы анықтау

Гудвиллды анықтау.