Қоректік орталар, олардың жіктелуі

№

Қадамдар

1

Қоректік орталар микробиологиялық жұмыстың негізі болып табылады ,барлық зерттеулердің нәтижелерін олардың сапасы жиі емес анықтайды қоректік орталар микробтардың өмір сүруі үшін қолайлы жағдай туғызуы керек

2

Қоректік орталар келесі талаптарға сай болуы тиіс:

2.1 Қоректі болуы жеңіл қорылатын барлық зат түрлері тағамдық және энергетикалық қажеттіліктерін қанағаттындыру үшін.

2.2РН- сутекті мондардың қолайлы жағдай

концетрациасын иемдену қолайлы реакциада орталар

микроорганизм қабаттарынан қоректік заттардың

қорытылуы өтуіне ықпал етеді. Көптеген патогенді бактерияларға қолайлысы әлсіздікті орта ( рн 7,2-7,4) болып табылады. Холерлі вибрион – оның ортасы сілтілі зона ( рн 8,5-9,0 ) жане туберкулез қоздыртышы әлсіз қышқыл реакцияны қажет ететін ( рн 6,2-6,8).

2.3.Микроб жасушасы үшін изотоникалық болу ортадағы осмотикалық қысым сыртында қандай болса ішінде де сондай болуы тиіс.

2.4 Стерильді болу, зертелініп жатқан микробтың өсуіне оның құрылымын анықтауға ( кедергі жасайды және орта құрылымын өзбетімен микробтар кедергі жасайды және орта құрылымын өзгертеді құрамы рН және т.б)

2.5.Тығыз орталар ылғалды болуы тиіс және микроорганизмдердін ыңғайлы консистенциясы болуы тиіс.

2.6. Арнайы қышқылды қалыптастыру потенциасына заттардың ара қатынысына электрондарды беретін және алатын RH2 индексі көрсетіліміне ие болу керек.

2.7.Мүмкіндігінше унифицирленген болу, жеке ингредиенттің тұрақты көлемін сақтау.

3

Қазіргі уақытта көлемі үлкен орталар ұсынылған классификация негізіне мына белгілер орналастырылған .

3.1.Шыққан компоненттері шыққан компоненттерден табиғи және синтетикалық орталарды бөлеміз.

- табиғи өнімдерді жануартекті , өсімдіктекті тағамдардан аламыз.

3.2. Консистенциясы ( тығыздану сатысы ) сұйық, тығыз және жартылай сұйық орталар болады.

Тығыз және жартылай сұйық орталарды сұйықтан дайындаймыз, қажет консистенцианы алуымыз үшін, оларға агар немесе желатин қосамыз.

3.3 Құрамы: орталарды жай жане күрделі деп екіге бөлеміз.

-жайға ет пептонды сорпа ( ЕПС), ет пептонды агар (ЕПА), хоттингердін сорпасы және агары, қоректі желатин және пептонды су жатады.

- күрделі орталарды, жай орталарға қан, сарысу, көмірсу және басқа заттар, микрооргонизмдердің көбейуі үшін қажет заттарды қоса отырып дайындаймыз.

№

Жүргізу қадамдары

1.

Ортаны дайындау этаптары:

1.1.қайнату:

-оларды ашық отқа,сулы ваннада,бумен қыздырылатын автоклавта немесе қайнату аймақтарында қайнату.

1.2. рН оптимальды көлемде орнату.

-рН ортасын индикаторлы қағаздардың көмегімен бағдарлы өндіру

1.3.Жарықтандыру:

-орталарды қайнату кезінде бұлдырланса немесе қарайса жарықтандыруды жүргізу Ортаны жарықтандыру үшін 50⁰С дейін қыздырылған, екі есе көлемді сумен араластырып және қайнатып тауық жұмыртқасының белогын құяды.

1.4.Фильтрация:

-сұйық және желатинді еріген орталарды ылғалды қағазбен немесе маталы сүзгі арқылы сүзіледі.Агар орталарының сүзгілерін мақта-дәкелі сүзгі арқылы өткізеді.

1.5.Құю

-орталарды пробиркаға (35 мл. немесе 10 мл.), флакондарға, көлемі 3.2 –ден көп емес колбаларға құяды.Себебі: стерилизация кезінде қақпақтары суланады,содан орталар өзінің стерилділігін жоғалтуы мүмкін.

1.6.Стерилизация

1.7.Бақылау:

- дайын орталарды бақылау

-залалсызданған ортаны бақылау үшін 2 тәулікке термостатқа қояды,содан кейін қарайды.Егер орталарда өсу көріністері көрінбесе,оларды стерилді деп есептеп,әр сериядан бірнеше үлгіден химиялық бақылауға жібереді.

-орталарды химиялық лабораторияда жүргізіледі.

-биологиялық бақылау үшін бірнеше орталардың үлгісін арнайы таңдалған микроорганизм дақылына себеді,және солардың өсуіне байланысты орталардың қоректік құрамын таңдай алады.

2.

Орталарды құю:

2.1.ортаны 45⁰-50⁰Сқа дейін салқындату.

2.2.асептикалық жағдайда стерилді табақшаларға құю.

2.3.петри табақшаларының түбін жоғарыға қаратып қоюды.

2.4.ыдысты оң қолға алып,спиртовка жалынының үстінде сол қолмен ұстап тұрып,оң қолдың шынашағымен қақпағын ашады,шетін күйдіреді.

2.5.ортасы бар ашық ыдысты еңкейтіп ұстап тұрады,себебі:ортаға ауадан микроб түспеуі керек.

2.6.сол қолмен петри табақшасының бір жағынан ашып көтеріп,флакондағы ортадан 25-20мл. құяды.

2.7.орта тегіс болуы үшін табақшаны айналдыра қозғалтады.

3.

4.

Қоректік ортаны әртүрлі әдістермен стерилдейді:

3.1.қарапайым ортаны автоклавта 120⁰С 1(атм) 20мин. стерилдейді.

3.2.күрделі (көміртегімен, сутпен, желатинмен)автоклавта қақпағын жаппай емес аппаратында 100⁰С (ағымды бумен) ,30-60 мин. 3 күн бойы бөліп стерилдейді

3.3.ыдыстағы ортаны мақталы-дәкелі тығынмен жабады,бетіне қағаз қақпақ кигізеді,ортаны төккенде ыстықтық жиегіне төгілмеуі керек,себебі тығын жабысып қалуы мүмкін.Әр флаконға ортаның аты бар этикетка және дайындалу күнін жабыстырады.

3.4.Қоректік орталарды шкафта, бөлме температурасында,мүмкіндігінше соларға арналған орында сақтайды.Кейбір орталар қанмен және дәруменмен тоңазытқышта сақтайды.

4.1.Тағайындау:

-негізгі (жалпы қолданылатын) орта көптеген патогенді микробтарды өсіруге қолданылады. Бұл жоғарыда айтылғандар МПБ ,МПА сорпа және Хоттингер агары,пептонды су.

-арнайы орталар қарапайым орталарда өспейтін микроорганизмдерді бөлуге және өсіруге қолданылады.

-элективті орта анықталған микроб түрін бөлуге қызмет етеді, олардың өсуіне жағдай жасайды, қосарланған микроорганизмдерді ұстап тұрады немесе өсуін тежейді.

-ортаның дифференциалды-диагностикасы ферментативті активтілігі бойынша микробтың бір түрін екіншісінен ажырату.

-консервленген орта біріншілік егуге және зерттелген материалды тасымалдауға арналған, оларда патогенді микроорганизмдердің өлуін және сапрофиттердің өсуін басады.

4.2. Ортаны принцип бойынша қолдануға бөлінеді.

-диагностикалық

-өндірілген

4.3.ортаны диагностикалық 4 топшаға бөледі.

-сұйық,тығыз-бір реттік себу мақсатында кең спектрлі микробтарды өсіру Сабуро ортасы Левенштейн –Иенсен, жартылай сұйықтық агар.

-нақты қоздырғышты анықтауда (тығыз ,элективті, селективті)

-ажырату диагностикасы

-жиналуға арналған- нақты микроб түрін көбейту үшін (сұйық, жартылай сұйық, элективті, селективті.

4.4.өндірілген санға өнеркәсіпте медициналық, биологиялық препараттарды дайындауда қолданылатын орталар кіргізілген (вакцина, анотоксин және т.б.) бақылау және оның сапасы.