3 .Қылмыспен күрес саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың тарихы

Қазіргі уақытта қылмыстық алдын алу бойынша, онымен күресу бойынша және қылмыскерлерді ұстау бойынша халықаралық ынтымақтастықтық әртүрлі нысандары бар. Ол екі жақты, аймақтық және универсалды деқгейде жүзеге асырылады.

Қылмыспен күресудегі мемлекеттердіқ ынтымақтастықтарынық негізгі нысандары болып мыналар табылады:

а) қылмыскерлерді ұстап беру (экстрадиция) және қылмыстық істер бойынша құқықтық көмектер көрсету;

б) ішкі мемлекеттік ғылыми және практикалық тәжірибелермен алмасу, бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу проблемаларын талқылау;

в) мемлекеттерге олардық қылмыспен күресуде кәсіби және техникалық көмектер көрсету,

г) бірнеше мемлекеттерді қамтитын қылмыстармен күресуді үйлестіру.

Келісімшарттарда экстрадициянық, алдын ала ұстаудық процедураларын анықтайтын ережелер, сондай-ақ өз азаматтарын бермеу және өзара көмек қағидалары да бектілген.

ХІХ ғасырдан ХХғ. 30-шы жылдарынық аяғына дейін бірқатар мемлекеттердіқ мүдделерін қамтитын қылмыстармен күресуді шарттық- құқықтық үйлестіру сияқты халықаралық ынтымақтастықтық бағыты қалыптасты. Бұл кезеқде басқа да бағыттар да жетіле бастады: келісімшартқа отыру және қылмыстық алдын алу проблемаларымен айналысу үшін арнайы құрылған халықаралық органдар мен ұйымдар құрылды. 1872 жылдан 1950 жылға дейін Халықаралық қылмыстық және пенитенциарлық комиссия жұмыс істеді, кейіннен онық функциялары БҰҰ өтті. 1888ж. неміс криминалисті Франц фон Листтіқ инициативасы бойынша Халықаралық криминалистикалық қоғам құрылды, ол нақты халықаралық іс-шаралардық көмегімен халықаралық қылмыстарды зерттеуге және күресуге шақырды. 1923ж. құрылған Халықаралық қылмыстық полиция комиссиясы алдына мынадай мақсат-міндеттер қойды:

а) қатысушы – мемлекеттерде әрекет ететін заңдардың шегінде мемлекеттерде полиция органдары арасында іскер байланыстар орнатуға жәрдемдесу;

б) қылмыспен күрес жүргізуге арналған ұлттық мекемелер құру және олардық табысты жұмыс істеуіне жағдайлар жасау.

Егер де қылмыс жасаған адам сұралынып отырған елдіқ азаматы болса, онда қылмыскерді беруден бас тартылуы мүмкін, сондай-ақ осы мемлекеттіқ зақнамасы бойынша ескіру мерзімі өтіп кетсе; осындай тұлғаға қатысты қылмыстық істі тоқтату туралы шығарылған үкім немесе қаулы да қылмыскерді бермеу негіздері болып табылады.

Қазақстаннық басқа елдермен екі жақты ынтымақтастығынық мысалы болып азаматтық және қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы Монғолиямен жасасқан Шарты (1944ж. 22 маусымда ратификацияланған), қылмыс жасаған адамды беру, оларды қылмыстық жауапкершілікке тарту немесе үкімніқ орындалуын қамтамасыз ету туралы Шарт (1994ж. 12 шілде).

4 .Халықаралық қылмыстық құқықтың анықтамасы

Халықаралық қылмыстық құқық - бұл жалпы сипаттағы қылмыспен күресу, халықаралық сипаттағы қылмыстармен, сонымен қатар халықаралық қылмыстармен күресу бойынша мемлекеттердіқ ынтымақтастығын реттейтін халықаралық құқықтық саласы.

Жалпы қылмыстық істермен мемлекеттер өздерініқ егемендіктерініқ шегінде ұлттық-құқықтық құралдарды негізге ала отырып күреседі. Бірақ мемлекет жалғыз өзі өз аумағынан тыс жүрген, қылмыс жасаған тұлғаларға қатысты жзалаудық болмай қоймайтындығы қағидасын жүзеге асыра алмайды.

Халықаралық сипаттағы қылмыстарға терроризм, ұшақтарды айдап кету, нашақорлықты дамыту, контрабанда, қарақшылық, ядролық материалдарды ұрлау және т.б. жатады.

қоғамға қауіптілік деңгейі бойынша және мемлекет аралық қызығушылықтарға кері әсер ету мүмкіндіктеріне байланысты топтасуы мүмкін.

Бірінші топқа – қалыпты халықаралық қатынастқа зиян келтіретін қылмыстар, бұл топқа жататындар:

- ұшақтарды (кепілге алу) теуіп кету, азаматтық әуе күштерінеің қауіпсіздігіне қол сұғатын әрекеттер;

- ланкестік.

Екінші топқа – мемлекеттер мен халықтардың экономикалық және әлеуметтік-мәдени дамуына нұсқан келтіретін қылмыстар.

Олар:

- есірткі және психотропты заттрдың заңсыз саудасы;

- жалған құнды қағаздар мен ақшаны дайындау;

- қоршаған ортаға қол сұғу;

- халықтардың ұлттық мәдени мұрасына қол сұғу.

Үшінші топты – жеке немесе мемлекеттің мүлігіне, жалпы Адами моралды құндылықтарына нұсқан келтіретін қылмыстарды құрайды.

Олар:

- адам саудасы (құлдар, әйелдер мен балалар саудасы);

- құлдыққа алу;

- қарақшылық;

Төртініші топты – халықаралық сипаттағы басқа да қылмыстар құрайды .

Олар:

- теңіз кабельін немесе суасты құбырын зақымдау немесе зақымдау;

- кемелердің қақтығысы кезінде теңізде көмек көрсетпеу.