15.Chytriodiomycota бөлімінің жалпы сипаттамасы. Морфологиясы. Систематикасы. Экология

Бұл классқа 300дей түр жатады.Олардың мицелиі болмайды.Вегетативті денесі плазмодия немесе көлденең перделерге бөлінбеген, гифалардың алғашқы бастамаларын беретін клеткадан тұрады.Жыныссыз көбеюі бір талшығы бар зооспоралары арқалы,жыныстық көбеюінің формалары алуан трлі – изогамия,гетерогамия,оогамия және т.б.Негізінен сулы ортада өмір сүреді.Көптеген түрлері балдырлардың және жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің паразиттері болып табылады.Капустаның ольпидиумы(Olpidium brassicae)-капустада өмір сүретін паразит.Оьпидиуммен зақымданған капустаның көшетінің тамыры мен гипокотилінің бір бөлігінің сырты қарайып сола бастайды.Соған байланысты мұны қаратүбір ауруы беп атайды.Қабықтың клеткасында ольпидиумның толломы көп ядролы цитоплазманың бір бөлігі ретінде көрінеді.Олапдан формасы шарға ұқсас, түтік тәрізді мойы бар зооспорангилер жетіледі.Мойны арқылы осы зооспорангилерден зооспоралар сыртқы шығады.Қолайлы жағдайда ольпидиумның өмірлік циклы 2-3 күнге созылады.Жыныстық процесі изогамиялы.Гаметалар қосылып екі тылшығы бар зигота түзеді.Зиготадан зооспора секілді ауруға шалдықпаған өсімдікті зақымдай алады, бірақ ол қалың қабықшаға оладып циста түзеді де ,қыстап шығады.Өсе келе зигота мейоз жолымен бөлініп плазмодий түзеді.Осы плазмодий келешегінде көптеген зооспорангилерге айналады.Синхитриум(Synchytrium endobioticum )-картоптың паразиті.Зооспоралары түйнектің клеткаларына өтіп ,олардың шамадан тыс үлкеюіне әкеліп соғады. Ұлпаның зақымданған бөлігін қоршап тұратын клеталары бірнеше рет бөлінеді және олардың қабыршақтары сүректеніп қатаяды.Мұны рак ауруы дейді.Сол себепті картоп крахмалды аз жинайды.Жыныссыз жолмен көбейгенде синхитримның ольпидиумнан айырмашылығы сол, оның плазмодиінен біреу емес бірнеше зооспорангийлердің тұтаста тобы пайда болады.Жыныстық процесі изогамиялы.Екі талшығы бар зогота картоптың түйнегіне еніп цистаға айналып қыстап шығады. Циста 20 жылдай тіршілік қабілетін сақтап тұрады.Зигота өскен кезде мейоз процесі жүреді және бір зооспорангия түзеді.

16.Oomycota бөлімінің жалпы сипаттамасы. Морфологиясы. Систематикасы. Экология

Бұл классқа 300дей түр жатады.Олардың мицелиі көп ядролы, көп бұтақталған , мүшеленбеген жіп шумақтарынан(гифаларынан) тұрады. Жіп шумақтарының қабықшалары целлюлозадан тұрады, хитині болмайды.Өмірінің көп бөлігі гаплоидты жағдайда өтеді.Жыныссыз көбеюі екі талшығы бар зооспоралар арқылы жүзеге асады. Жыныстық процесі оогамиялы. Зиготасы диплоидты. Ол өскен кезде мейоз процесі жүреді.Көптеген түрлерінің өмірлік циклы сулы ортамен байланысты. Фитофтора (Phytophtora infestans)-картоптың жапырағында өмір сүретін паразит. Мицелиі жапырқтың мезофиліне еніп тұрады.Гифалары клетка аралық қуытарында ұлғаяды.Сонан соң өскіншелері арқылы клеткалардың ішіне еніп олардың өлуің жеделдетеді.Устьице қуысы арқылы сыртқа шығып тұратын гифалардың ұштары зооспорангия сабағы болып табылады.Осы зооспорангийлер спарангия сағақтарынан бөлініп ,картоптың жапырақтарына барып түседі.Содан соң олар жапырақтың ұлпасына устьице қуысы арқылы өтіп,не жаңа гифалар береді, не болмаса зооспораға айналады.Зооспоралар зақымданбаған жапрықтарды зақымдауға қабилетті болып келеді.зооспорангилері Зооспоралары топыраққа түсіп ,картоптың түйнектірн зақымдайды .Жыныстық көбеюі тек саңырауқұлақтың шыққан жері-Мексикада ғана белгілі.Гифаларында оогонийлері мен антередийлері жетіледі.Оогонийдің формасы шар тәрізді болып келеді ,оның ішінде бір ядролы жұмыртқа клеткасы болады.Антеридийі бар гифа оогонийге қарай өседі.Антеридийдің өскіндері поралары арқылы оогонийдің ішіне өтәп жұмыртқа клеткасына жетеді.Нәтижесінде антеридийдің ішінднгі затының бір бөлігі ,бір ядросы мен жұмыртқа клеткасына қосылады.Ұрықтанған жұмырқа клеткасы қабықшамен қапталып,ооспораға айналады.Тынытық кезеңді басынан өткізген соң ооспора мейоз жолымен бөлініп ,зооспорангия түзетін гифаға айналады.Ооспоралар мен мицелийлері өсімдіктің қалдықтарында және түйнектерінде қыстап шығады.Зақымдануы топырақ арқылы және түйнектері арқылы жүреді.