17. Мүлікті сақтандырудың экономикалық және қаржылық белгілері

Қазіргі заманғы жағдайларда табиғи, техногенді апаттардан, өрттерден және басқа да төтенше оқиғалардан шығындар пайда болған жағдайда кәсіпорындардың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселесі аса үлкен маңызға ие болуда. Кәсіпорындардағы шығындар сыртқы немесе ішкі факторлардың салдарынан туындайды. Көптеген кәсіпорындарда құрал-жабдықтың тозуының жоғары дәрежесі, ескірген технологияларды қолдану, сақтық шараларды өткізуге қаражаттардың болмауы орын алғандықтан, мұнымен жағдай одан да күшейе түсуде.

Сонымен, әрбір кәсіпорынды барлық мүмкіндікті тәукелдерді (апаттар, жарылыстар, өрттер және т.б.) тасушы ретінде қарастыру қажет. Ал олардың нәтижесінде кәсіпорын ірі шығынды қаржылық түрде өзі жеке өтей алмаған жағдайлар пайда болады.Осының салдарынан мүлік көп уақыт бойы қайта қалпына келмейді, бұзу нәтижесінде ұзақ қарапайым өндіріс орын алады, адамдар жұмыс орындарынсыз қалады.

Өндірістің белгілі бір саласындағы шығындарды және қандай да бір оқиғалардың нәтижесінде пайда болатын сәйкессіздіктерді шұғыл жою үшін әрбір кәсіпорында қаржылық қорлар құрылады. Алайда олардың көлемдері шектелген, олар пайда болатын шығындардың тек шамалы ғана бөлігін толықтыруға мүмкіндік береді. Осы қорлардың ұлғаюы айналымнан қаражаттардың экономикалық ақталмаған аударуына әкеліп соғар еді. Сонымен қатар, кәсіпорын жеке қаржаттарын пайдаланған кезінде зиянды ешқандай өтеуі болмайды.

Кәсіпорындардың мүлкін сақтандыру кезінде сақтандырудың объектілері болып келесілер табылады:

• ғимараттар мен құрылыстар;

• өндірістік, технологиялық және басқа да құрал-жабдықтар;

• шикізат пен материалдар;

• қоймалардағы тауарлар, көрме үлгілері.

Сақтандыруға мүлік қабылданады, егер ол:

• меншік құқығы негізінде қамсызданушыға тиісті болса;

• қамсызданушының толық шаруашылық қарауында болса;

• қамсызданушының оперативті басқаруында болса;

• жалға алу немесе жалға беру келісім-шартының құқықтарының негізінде қамсызданушының пайдалануында болса;

• өзінің түрі бойынша қауіпсіздендірілген мүлікке жатуы және қандай да бір мақсаттар үшін сақтау не болмаса басқару үшін қамсызданушыға берілуі мүмкін басқа да мүлік. Бұл кезде мүлік егер ол оның иесімен қауіпсіздендірілмеген болса, онда сақтандыруға қабылданады.

18. «Жалпы сақтандыру» саласына кіретін жауапкершілікті сақтандырудың мәні мен мағынасы.

Жалпы сақтандыру саласына кіретін жауапкершілікті сақтандыруға: келісімшарт бойынша азаматтық құқықтық жауапкерш. с/у, залал тигізгені үшін азам.құқ.жауапкерш.с/у, жүк тасымалдаушының азам.құқық.жауапкерш.с/у, көлік иелерінің азам.құқ.жауапкерш.с/у жатады. Жауапкершілікті сақтандыру – залалды, зиян шегуді с/у және ол сақтанушыны шығын шегу мүмкіншілігінен құтқару. Жауапкерш. с/у субъектісі:сақтанушы, сақтандырушы, пайда алушы тұлғалар. Объектісі: келісімшартқа сәйкес 3ші тұлғаға келтірген зияны б.ша мүліктік мүддесі.

көлік иелерінің азам.құқ.жауапкерш. с/у – сақтандырушы келісімш.та көрсетілген оқиғасы болған жағдайда, үшінші тұлғаға, көлік құралын пайдалану кезінде келтірген шығындарды н.се сақтанушының шартта белгіленген ақы шеңберінде өзге де мүліктік мүдделеріне тигізген залалдарды өтеумен байланысты с/у.

жүк тасымалдаушының азам.құқық.жауапкерш. с/у – сақтандырушы келісімшартта болған оқиғасы болған жағдайда, үшінші тұлғаға көлік құралын пайдалану кезінде жүк тасымалдаушы ретінде келтірген шығындарды н.се сақтанушының шартта берілген ақы шеңберінде өзге де мүліктік мүдделеріне тигізген залалдарды өтеумен байл. с/у.

келісімшарт бойынша азаматтық құқықтық жауапкерш. с/у –ҚР азаматтық кодексінің 812 бабында көрсетілген жағдайларда с/у төлемдерін өтеумен байл. с/у.

залал тигізгені үшін азам.құқ.жауапкерш. с/у - ҚР азаматтық кодексінің 811 бабында көрсетілген жағдайларда с/у төлемдерін өтеумен байл. с/у.