56.Мүліктік және жеке сақтандырудың ерекшеліктері

Мүліктік және жеке басты сақтандыруға тән экономиқалық қатынастар қоғамдық өндіріс үдерісінде, егер бұл үдеріс дүлей апаттар мен басқа төтенше немесе күтпеген оқиғалардың нәтижесінде бұзылса - зиянды өтеуге байланысты болады. Пайда болатын зиян ынтымақтастық негіздерде сақтық қатынастарына қатысушылардың төлейтін сақтық жарналары есебінен өтеледі, бұл жарналардың жиынтығы, жоғарыда айтылғандай, сақтық қорларын құрайды.Мүліктік және жеке басты сақтандыру көбінесе дүлей апаттардан ысыраптарға, апаттардан (авариялардан), өрттерден, жазатайым уақиғалардан, іскерлік конъюнктураның өзгерістерінен, ұрлықтан болатын залалдарға таралады. Сақтандырудың жалпы категориясының бір бөлігі бола отырып, мүліктік және жеке басты сақтандыру қосалқы категория ретінде мынадай белгілермен ажыратылады:сақтандыруға қатысушылар арасында залал сомаларын бөлу кезіндегі тұйық қайта бөлгіштік қатынастар сипатты;

сақтық қорының қаражаттары сақтанушылар (сақтандырылушылар) арасында пайдаланылады;сақтандыру залалды бөлуді кеңістікте де, сондай-ақ уақытта да алдын ала қарастырады;тиімді кеңістікті бөлу үшін сақтандырылушылардың үлкен аумағы мен саны қажет болады;

уақиғалардың жазатайым сипатына байланысты залал үлестірмесі (таратып салу) бір жыл шеңберінен шығып кетеді және көп жылдар бойы әрекет етеді;сақтанушылар арасында қатынастардың баламалығы.

Сақтық қатынастарының бұл бөлігінің баяндалған ерекшеліктері мүліктік және жеке басты сақтандыру дегеніміз өзіндік ерекшеліктері болатын біршама дербес экономикалық қосалқы категория болып табылады деп түйін жасауға мүмкіндік береді. Бұл қатынастардың ұйымдық нысаны қаржы жүйесінде, «Коммерциялық қызметті жүзеге асыратын шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары» буынының құрамында одан ары баяндалған ерек- шеліктерді ескере отырып осы буынға тән жұмыс істеуінің барлық аспектілерімен қарастырылуы мүмкін.Сақтандырудың өзара сақтандыру сияқты нысаны бөліп көрсетіледі, мұндай нысан кезінде әрбір сақтанушы өзара сақтандыру қоғамының мүшесі болып табылады. Өзара сақтандыру қоғамы - өз мүшелерінің мүліктік мүдделерін өзара сақтандыруды жүзеге асыру мақсаттарында тұтыну кооперативінің ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған заңи тұлға. Өзара сақтандыру «өмірді сақтандыру» және «жалпы сақтандыру» салалары бойынша жүзеге асырылады; бұл ретте қоғам, жарғыға сәйкес, сақтандырудың бірнеше сыныптарының белгілері мен мазмұнын үйлестіретін сақтандырудың түрін әзірлеуге құқылы.

57. Нарықтық экономикадағы сақтандырудың өзекті мәселелері

Сақтандыру рыногы бұл сату және сатпы алу аобъектісі қорғау б.т. және де оған ұсыныс пен сұраныс құрылатын белгілі бір ақша қаражаттарының аясы және ерекше әлеуметтік орта.

Сақтандыру өнімінің ерекшелігі сақ\ужарнасы сақ\у сомасынан әрқашанда аз болатындығында, мұндай арақатынас сақ\у өнімінің рыноктық тартымдылығын және оларға сәйкесінше сұранысты қамт.етеді.

Сақ\у рыногының негізіне еркін рыноктық экономикалық меншік формаларының көп түрлілігі, еркән баға құру, тарифтерінің есебі, бәсекенің болуы, таңдау еркіндігі, сақ\у қызметінің жаңа түрлерін енгізу жатады.

Елімізде сақтандыруды дамытудың негізгі мақсаты – мемлекеттің, азаматтардың және ШЖС мүддесін қорғаудың нақты құралы бола алатын толыққанды, орнықты жұмыс істейтін ұлттық сақтық рыногын қалыптастыру. 2012 жылдың 1 сәуіріне қалыптасқан жағдай бойынша, берілген лицензияларға сәйкес, республиканың қаржы нарығында 36 сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы әрекет жасап жатыр, бұл ретте өмірді сақтандыру жөніндегі іс-әрекетті жүзеге асыруға 7 ұйымның, көлік құралдарының иегерлерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру бойынша – 24 ұйымның лицензиясы бар. Сондай-ақ сақтандыру қызметтері нарығында өзінің іс-әрекеттерін 13 сақтандыру брокері мен 83 актуарий жүзеге асырып отыр.

Ағымдағы жылдың 1 сәуіріне 411,6 млрд. теңге құрай отырып, 2012 жылдың 3 айында сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының жиынтық активтері 6,2%-ға артты. Жиынтық өзіндік капитал 2,6 %-ға артып, 237,2 млрд. теңге құрады. Сақтандыру резеревтерінің сомасы 142,7 млрд. теңге құрады.

Тікелей сақтандыру шарттары бойынша жүргізілген сақтандыру төлемдерінің көлемі 2012 жылдың 3 айында 12,2 млрд. теңге құрады, бұл алдындағы жылдың көрсеткішінен 51,0%-ға көбірек. Оның ішінде, міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру төлемдерінің көлемі 3,3 млрд. теңге құрады (өткен жылдың осындай күнімен салыстырғанда 20,4%-ға артқан), ерікті дербес сақтандыру бойынша сақтандыру төлемдерінің көлемі - 6,9 млрд. теңге (өткен жылдың осындай күнімен салыстырғанда 74,4%-ға артқан) және ерікті мүліктік сақтандыру бойынша – 2,0 млрд. теңге (43,8%-ға артқан). Қазіргі таңда сақтандыру төлемдерін кепілдендіру жүйесінде 34 сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы қатысып отыр