5. Мемлекеттік бюджет құрылымы. Қр-сының мемлекеттік бюджеті.

Бюджеттік жүйе өте күрделі механизм. Ол сол елдің ерекшелігін,оның әлеуметтік-экономикалық құрылысын, мемлекеттік құрылымын білдіреді. М.Б. үкімет қолындағы ақша ресурстарының орталықтанған қоры.Бұл қаражат мемелекеттік аппарат, қарулы күштерді қаржыландыруға және әлеуметтік-экономикалық қызметтерді атқаруға жұмсалады.М. Б.-те мемлекеттің кірісі мен шығынының құрылымы бейнеленеді.Құрылымы жағынан бюджеттің шығынын мынадай бөлімдерден тұрады:мемлекетті басқару шығындары, әскери шығындар, әлеуметтік экономикалық, мемлекеттік шаруашылық жұмыстарының шыгындары,сыртқы экономикалық қызметінің шығындары.Мемл. шығынының басты тармағына экон.-ң өнд.-к секторының қызмет істеуінің қамтамасыз етуге байланысты шығындар жатады.М.Б.-ң ұрамды боліктері жергілікті бюджеттер.Олар арқылы коммуналдық меншік объектілері,жол,мектеп,байланыс,құрылыс қаржыландырады.Оны ергілікті әкімшілік,полиция,сот пен прокуратура пайдаланады.М.Б.-ң кірістері салықтардан,акциз,мақсатты қорлар,толемдерден тұрады.Егер шығындар табыстан асып кетсе, бюджет тапшылығы пайда болады.Оны жою үшін табыс бөлігін толтыру қажет немесе М.б.-ң шығын бөлігін қысқартқан жөн бюджеттің табыс пен шығысының айырмашылығын жабу үшін мемлекет қиыстырылған вариантына көшеді:мемлекет ұлттық банк несие қорының, тұрғындардың халықтық банктегі салымының, сақтандыру қоғамдары қорының белгіленген бөлігін алып отырады.Осы сомалар мемлекеттік қарызды құрайды.Бұл мемлекеттің ішкі қарызы.Мемлекеттің сыртқы қарызы да болады.Бюджет тапшылығын бәсеңдету үшін мемлекет қайтару мақсатымен сыртқы займдар мүмкіндіктерін пайдаланады.Осылай мемлекеттің сыртқы қарызы пайда б.

5. Мемлекеттік меншік. Мемлекеттік меншікті жекешелендіру және мемлекетсіздендіру.

Ерте дүниенің өзінде ақ ұжымдық, жеке еңбектік және мемлекеттік меншік түрлері қалыптса бастады. Осылардын ішінен кейінірек жеке және мемлекеттік меншік түрі көбірек дами түсті. Мемлекеттік меншік өзіннің барынша дамуын акімшілік- әміршілдік экономикалық жүйеде бұрынығы КСРО-да жүзеге асырылып оның үлесі басқа меншік құрылымында 88,6% құрады. Алайда нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік меншіктің үлесі 5- 30 % ауытқиды. Экономикалық және әлеуметтік құрылысқа байланысты мемлекеттік меншік басқа меншік түрлерімен тиымды болуы мүмкін. Оның атқаратын қызметімен: жалпы қоғамның даму стратегиясының қалыптасуы экономиканы салалық құрылымының оңтайландыру нәтижесінде адамға бағытталған ең жоғарғы тиімділікке қол жеткізу арқылы сабақтастырылады. Экономикада бұл меншік түрінің басымдау болуы, нақты өмірде жағымсыз түстарда яғни мемлекеттік монополияның пайда болуына алып келеді. Ол экономика үшін аса қауыпты еді: мемлекеттік өндірушінің тұтынушыға үстемдігі пайда болып, арзан тауарлар түрлерін жойю жүзеге асты және тапшылық пайда болды. Қанағаттандырмайтын сұраным қалыптасты. Рынокқа өту және ТМД елдерінде ҚР мемлекеттік меншекті мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру процесінің басталуы мемлекеттік меншік үлесін қысқартуға оның монополиялық үстемдігін жоюға бағытталған. Сондай-ақ қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру үшін бәсекелестік ортаны құрып, оны тұрғындардың сұранымың бағыттау қажет. Мемлекетік меншік үлесі 30-40 % шеңберінде бекітіледі.Жеке мещіктің гүлдену кезеңінде еркін бәсеке барынша қарқындап жеке кәссіпкерлердің өндіріс тиімділігін көтеруге және тұрғындардың өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыруға итермелейді. Қазіргі өркениетті қоғамда меншік иесі мынез-құлқының белгілі ережелері жасалған, соеымен қатар артық өндіру экономикалық дағдарысының ескерту туралы шаралар қарастырылған. Жеке меншік жаңа бағыт алуда және оның келешелі алда. Қазіргі уақытта жеке меншік жекеленген ғана емес , сондай-ақ ұжымдық, акционерлік және кооперативтік түрде меншік иесі ұжымдарын біріктіретін болды.