5. Экономикалық цикл. Циклдің түрлері.

6. Экономикалық цикл. Цикл фазалары. Цикл түрлері.

Экономикалық цикл деп өндірістің, инфляцияның және жұмыспен қамтылу деңгейінің өзгеруін айтамыз. Циклдік өзгерістердің себептері: төмендегі автономды инвестициялардың азаюы, мультипликатор әсерінің әлсіреуі, ақша жиыны көлемінің өзгеруі, негізгі қорлардың жаңаруы, т.б. Жалпы айтқанда экон-қ цикл бірнеше жылдар ішінде экон-қ активтілік деңгейлерінің бірінен кейін бірі келіп тұратын өсулер мен құлдыруларының өзгеруі. Кейбір экономикалық циклдер ұзақтылығы мен және қарқындылығымен бір-бірінен ерекшеленеді. Бірақ олардың барлығы әрқалай аталатын бірдей фазалар арқылы өтеді.

1 шың. Шың фазасы іскерлік белсенділіктің уақытша ең шеткі нүктесі деп аталады. Бұл нүктеде экон-да өндірістің толықтай жұмыс істеуін және жұмыссыздықтың толық жоғалуын байқаймыз. Шың фазасында бағалар деңгейі көтеріледі.

ІІ құлдырау. Шың кезеңінен соң құлдырау кезкңі басталады. 6немесе одан да көп айға созылатын жалпы өндіріс көлемі табыс және жұмыс орнының азаятын кезең .Бұндай құлдырау экон. секторларында жұмыс белсенділігінің жаппай кемуімен сипатталады. Бірақ баға осы кезде түсе бермейді, олар тек қана, құлдырау ұзаққа созылып,тоқырауға аналғанда, шын мәнінде ауыр жағдайда ғана төмендей бастайды.

5. Экономиканы мемлекеттік реттеудің формалары мен әдістері.

Мемлекеттік реттеудің ең мағызды инструментіне мыналар жатады: 1)фискалды саясат- ол мемлекеттік бюджетпен байланысты қаржыны реттеуді қамтиды.2) ақша-несие саясаты. Мемлекет нарықты салалық және аймақтық мәселелерді шешу үшін арнайы мемлекеттік бағдарлама негізніде мақсаттық жеңіл несие береді. Несиені реттеудің төмендегідей түрлері жиі қолданылады:экономикалық банктің есептеу ставкасының өзгеуі; ашық нарықтағы операция. 3) баға мен абысты реттеу саясаты. Фискалды және несие саясаты тәсілдері көбінесе баға мен табыстарды реттеуде тиімсіз құрал болып қалады. Сондықтан мемлекет көбірек тікелей құралға жүгінеді. 4) әлеуметтік саясат өзіне табысты индексациялау төменгі өмір сүру деңгейін бекітуді қоса отырып, қоғамдағы кедей тпқа көмек көрсету бағдарламасын жүзеге асыруға күш салады. Оларды қарқынды инфляция салдарынан қорғауға көмектеседі.5) сырқы экономикалық реттеуге мыналар жатады: мемелекеттің сауда саясаты, валюталық курсты басқару, сыртқы сауда тарифтер жүйесі, квота, лицензия. Осы мақсатқа мемлекет баға мен табыстың өсуіне максимальді шектеуді белгілеп, кейде оны уақытша ұлғафын тоқтатады.6) әкімшілік реттеу әт түрлі бақылау шараларын жүзеге асырады. Олар арнайы кейбір оқшауланған салаларға байланысты қолданылады.7) қысқа мерзімді реттеу ұдайы өндіріске сондай мақсатпен әсер етеді, себебі бірнеше айдың ішінде нәтиже алуы керек.Алдына қойған мақсаты экономикалық циклдық ағымдағы фазасының іс-әрекетін өзгертуге әрекет жасау.

5. Экономиканың өндірістік мүмкіндіктері. Өндіріс мүмкіндігінің қиғысы.