61.Су туризмінде кездесетін жасанды кедергілер және олардан өту

Жасанды кедергілер.

Аласа көпірлер

Ағаштарды өзен суымен тасымалдау (Молевой сплав). Егер осындай кедергі кездессе, бір спортшы жүзіп келе жатқан діңдерді итеріп тұрады. Көп ағаштардың ортасына кіріп кетуге болмайды. Ағысқа қарсы келе жатса, ағаштар арасында өтуге болмайды, олар өткеннен кейін ғана қимылдауға болады. Залом – тасымалданатын ағаштар өзенге көлденеңінен үйіліп қалған жері. Запань – тасымалданған ағаштарды тоқтатуға арналған біріне бірі мықты байланған бөренелерден жасалған бөгет. Закол – шарбақ сияқты балық аулау үшін жасалған жағадан жағаға дейін өзен түбіне қазылған және бұтақтармен үйірілген құрылыс.

Бөгеттерді айналып өту керек.

Шлюз дегеніміз кемелерді бір деңгейден басқа деңгейге көтеру немесе түсіруге арналған гидротехникалық құрылыс. Шлюздан өту үшін арнайы рұқсат қағаз болуы керек.

Айналып өту техникасы. Ең алдымен жолды барлау қажет. Жол (соқпақ) болмаса оны жасау керек. Қайықтарды ені 12-15 см кесілген және бұтақтары шабылған ағаштар үстімен сүйреуге болады. Жүгі жоқ байдарканы екі адам таси алады.

62.Су туризмінің арнайы құрал-жабдықтары.Су туризмінде қолданылатын құрал-жабдықтар

Су туризмі. Бәтіңкенің орнына – кроссовки, тапочки, рәзеңкеленген матадан жасалған етік-шалбар. Сонымен қатар, міндетті түрде, құтқару жилеті, құтқарушы гидрокостюм. Соңғы жылдары қорғау-құтқару костюмы (ЗСК) және шлем (каска) қолданылады.

Су туризміне арналған шағын кемелер: байдарка, катамаран, үрмелі қайықтар, сал.

Байдарка – жеңіл, жіңішке, ескек тұтқасы (уключина) жоқ қайық, толқыны үлкен емес өзендер мен көлдерде жүзуге арналған. Бір (каяк), екі, үш орынды байдаркалар болады. Ескекшілер алға қарап екі қалақты ескекпен қайықтың екі жағынан кезекпен жұмыс істейді. Байдаркалар тегіс немесе құрылатын байдарка болады. Құрылатын байдарка қаңқалы, қаңқалы-үрмелі, үрмелі болады.

Қаңқалы байдарка (каркасная) 3 дәрежеге дейінгі су саяхаттарында жиі қолданылады, мысалы, 1-, 2-, 3 орынды «Таймень».

Ең қолайлы байдарка – Э.Космачевтің КНБ-81 қаңқалы-үрмелі байдаркасы. Б. ұзындығы 450см, ені 75см, биіктігі 30см, салмағы 12кг. Толық жүк көтеру қабілеті 500кг, пайдалы – 220кг.

Су слаломы үшін каноэ қолданылады. Каноэ тегіс (ағаш діңі немесе фанера, пластмассадан жасалған), құрастырылған каноэ (қаңқасын рәзеңкеленген матамен орайды) және үрмелі болады.

Катамаран («бірге байланған бөренелер» деген тамил сөзінен) – үстінгі жағында қосылған екі параллелді корпустан тұратын кеме. Су туризмінде үрмелі катамарандар қолданылады. Әрбір корпусы – үрмелі гондола, бір-бірімен қатты қаңқамен байланған. Экипаж 2-4 адамнан тұрады, каноэ сияқты, ескекшілер бір қалақты ескектермен жұмыс істейді. Ең жиі кездесетін мөлшерлері: екі кісілік каноэ – ұзындығы 3,1-3,3м, ені 1,5-1,6м, қалтқының ең үлкен диаметрі 45-48см, көлемі 730-770л.

Сал (плот) – бір-бірімен қосылған бірнеше бөренеден, бөшкеден, үрмелі баллоннан, т.с.с. тұратын жүзетін платформа. Әдетте ағыс бағытымен жүзеді. Ағысқа қарсы немесе қиғаш жүзу керек болса, ескек немесе түбіне тірелетін ұзын таяқтар қолданылады. Сал құрамы: став (корпус) алдыңғы және артқы подгребица мен 2 гребень – салды ағыста жылжыту үшін. Қазіргі кезде қаңқалы үрмелі салдар қолданылады. Сал мен катамаран буданы – честер. Оның құрамына алды мен артында ағысқа көлденең орналасқан 2-4 гондола бар. Честер өлшемдері: 4,5х2,2м, гондоланың диаметрі 0,8, ұзындығы 3,2м, кеме мөлшерлері 5х3,2м. Құрастыруы оңай, жарты күн ішінде дайын болады.

Ескек, лақтыру ілмегі. Лақтыру ілмегі (бросательный конец) жағалаудан сақтандыру жасауға арналған құрал. Ұзындығы 25-30м, диаметрі 6-8мм капрон репшнуры. Алыстан көрінетін бояумен боялған қапта жатады. Қаптың түбінде диаметрі 10-12см, қалыңдығы 5см пенопласт шайбасы бекітіледі.