1.1.4 Мұнайгаздылығы

Құмкөл кен орнында төменгі неком және жоғарғы топырлы жер шағын кешендердің өнеркәсіптік мұнайгаздылығы анықталған.

Төменгі неоком мұнайлы шағын комплексінде екі М – 1 және М – II өнімді қабаты көрінеді, олар өзара жақсы байланысады және ГИС мәліметтері бойынша айқын анықталады. М – I және М – II төменгі бар қабаттары қалыңдығы 10-нан 20 м дейінгі сазды бөліктермен ажыратылған.

М – I қабатына 1061,7 – 1097,9 м. тереңдіктегі ара қашықтықта орналасқан мұнай кені ұштастырылған. Кен орнының орналасу биіктігі 36 м. Мұнай кені қабатты, күмбезді. ВНК абсолютті белгісі 981,1-ден 985,6 м дейінгі ара қашықтықта ауытқиды. Құрылымның оңтүстік күмбезінің батыс қанатында орналасқан бірқатар ұңғыларда (№№2052,2077,406,1039) ВНК белгілерінің 977,7-ден 979,7 м дейін салыстырмалы түрде аз ғана ауытқуы анықталған.

М – II қабатына мұнайлы қабатты күмбезді кен орны ұштастырылған. Кен орнының жату ара қашықтығы 1095 – 1111 м. Кен биіктігі 15 м ВНК абсолюттік белгілері 996-дан 999 м аралығында ауытқиды, тек құрылымның батыс қанатында бірнеше ұңғыларда түйісу 991,4 және 992,6 га дейін көтіеріледі.

Топырлы жер шөгінділерінде 10 – 1, Ю –II, Ю –III, Ю – IV өнімді қабаттары айқын білінеді.

Ю –I және Ю –II қабатының бірыңғай ГНК және ВНК бар, олардың газ «қалпақты» мұнай кендері бар. Кен қабатты, күмбезді тектоникалық экрандалған, 1190 – 1322 м тереңдік арақашықтығында орналасқан. Оның биіктігі 132 м құрайды. Су, газ түйісуі 1194-ден 1198 м дейінгі абсолюттік белгі арақашықтығында, газмұнайлысы 1112 м белгісінде кері соғылады. Бірқатар ұңғыларда (№№3010,336,2070,2077,3021,3019) 1110,6-дан 111,5 м дейін жоғарылау жағына аз ғана өзгерістер байқалады, басқаларында (№№339,2099,3015) 1113,2-ден 1113,5 м дейін төмендеу жағына қарай өзгеріс 0. Мұнай бөлігінің биіктігі 92 м, газдыкі – 39м.

Ю – 3 қабатына 1226 – 1312 м тереңдік аралығында орналасқан биіктігі 86 м мұнай кені ұштастырылған. Кен қабатты, тектоникалық және литологиялық жағынан экрандалған, күмбез тектес. Ю –III өнімді қабаты Ю –II қабатынан барлық жерде қалыңдығы кен жерлерде (№№408,2р,2109,3054,3055) ұңғылар тұрақталынған саз балшықты қабатпен бөлінеді.

Ю –III қабатының сумұнайлы түйісу белгілері 1195 – 1198 м арақашықтығында кері соғылады. Бұл нысан ұңғылауымен неғұрлым ашылған болып табылады.

Ю – IV қабатына газ мұнай кені ұштастырылған, кеннің түрі қабатты, күмбезді, стратиграфиялық және литологиялық жағынан экрандалған. Қабаттар коллекторлары саз және аргиллиттермен алмасып тұратын қалыңдығы 2-ден 6 м болатын құмдақты болып келеді.

Газ мұнайлы түйісуі 1179 м белгісінде, сумұнайлысы 1194 м белгісі арақашықтығында кері соғылады. Кен орнының мұнайлы бөлігінің биіктігі 18 м, газ бөлігінікі 24м.

Мұнай қоры бойынша, кен орнының барлық мұнай қорының 60% құрайтын М – 1 және Ю – 1 екі ірі кен орны анық байқалады. Ю –II және Ю –III кендері мұнай қорының 35% құрайды. М –II және Ю – IV үлесіне барлық қордың 5% тиеді.

Мұнай газ кеніштерінің газ қорлары барлығы 1722 млрд. м³ құрайды, оның ішінде Ю – 1 қабатының үлесіне Ю – 2 тиеді.

Кен орнының мұнайы жеңіл тығыздығы (815 – 816 кг/ м³), газ құрамы төмен, мұнай жоғарғы парафинді (парафин құрамы 12% көп), асфальт – шайырлы заттар құрамы жоғары емес (7% аспайтын). Бор қабаттарының мұнайының газ құрамы төмен, қабатты қысымы (12Мпа) қандыру қысымынан 7 – 9 Мпа көп. Бор шөгіндісінің мұнайы топырлы жерсынауға мұнай қабаттағы қысымды қалпына келтіруге ұңғыны алдын – ала тоқтатып, ВПП – 300 тереңнен сынауға алғышпен алынған. 01.10.1995 жылғыжағдай бойынша жалпы алғанда 69 ұңғы – нысаннан 140 – қа жуық сынақ алып зерттелген.

Алайда, зерттеудің кең көлеміне қарамастан параметрлердің едәуір шашыраңқы болуына байланысты мұнай кеніне сипаттама беру қиын. Жалпы қорытынды мен талдау мұнымен қатар нәтижелерінің әртүрлі мекемелерде алынуы және әр кезде бір ұңғыдан алынғанымен өзара келіспеушіліктен күрделінеде түседі. Мұның себептері сынауға алынған мұнайдың сапасыздығы, әрі тәжірибе жүргізу мен зерттеу нәтижесін өңдеуге көзқарастың әртүрлігі болуы мүмкін .

Өнімді кен орнының орналасуының термобарлық жағдайының жақындығына қарамастан, бор қабатының қасиеті топырлы жер қабатындағы мүнаидың қасиетінен едәуір айрықшаланады.Коп дәрежеде бұл газға қанғандығына байланысты.Бор қабатының мұңайы газ құрамының төмендігімен және қанушылықтың қысымымен сипатталады.Бұл қабаттар бойынша қанушылық қанушылық қысымынан қабаттағы қысымның асып түсүі 4,0-7,0 МПА құрайды.Газгақанушылыққа сәйкес қабатттағы мүнайдың басқада параметрлері болады. Сонымен,мүнайындағымен салыстырғанда көлемдік кооэфиценті 20-25% төмен, эрі қабаттағы мүнайды жабысқақтығы екі есе жоғары. Мұнай өндіру кезінде қабаттағы қысымды ұстап тұруға суық-суды айдап тұру ілесе жүргеннен, қабат температурасы төмендеуі мүмкін болғандықтан, қаббатағы мүңаидың жабысқақтығының температурадан байланыстылығын анықтау үшін үш ұнғы бойынша № 18(ю-Ш),№1005және №1014(м-1) тәжірибе жүргізілді.Тәжірибе нәтижесі бойынша,температураның 40*с төмендеуі жабысқақтың едәуір ұлғаюына жеткізеді,бұл парафиннің кристаллданумен және мұнайда құрылымдық-механиқалық қасиеттің паида болуымен байланысты.

Газдан тазаланған мұнайдың қасиеті.

1990-1995ж.ж кең орнын зерттеу кезінде қосымша 40-қа жуық сынаққа мұңай зерттелген, оның бірқатары ұңғының соғасынан алынған,бірқатары қабаттағы сынаққдадлынған мұнаиды газдан тазалаған және зерттеуден кейін алынған.Зерттеулер «НИПИ мүнайгаз» институтында және ЮЖ КАЗ НГР экспедициясында жүргізілген.

Мұнайларда жоғарғы молекулярдық парафинді көмір қышқылдың қүрамының көптігіне байланысты мүнаидың парафинмен қанушылық температурасын анықтау үшін зерттеулер жүргізілді. Жалпы алғанда мұнайдың 17 сынығы зерттелген.

Парафинмен қану температурасы, топырлы жер және бор кеніндегі газдан тазаланған мұнайлар үшін сүзгілік әдіспен анықталуда парафин құрамына байланысты +41⁰С – ден +56⁰С дейін ауытқиды және орташа +46⁰С құрайды.

Қабаттағы мұнайдың қалушылық температурасы анықталмаған, бірақ оны қабаттағы мұнайдың температурасының газдан тазаланған және бор кезіндегі газдан ьазаланған мұнайлар үшін сүзгілік әдіспен анықталуда парафин құрамына байланысты +41⁰С – ден +56⁰С дейін ауытқиды және орташа +41⁰С құрайды.

Қабаттағы мұнайдың қанушылық температурасы анықталмаған, бірақ оны қабаттағы мұнайдың қанушылық температурасының газдан тазаланған мұнайдың қанушылық температурасын қабаттағы қысымның әсерімен газ құрамын ескере отырып байланыстыратын теңдеумен бағалауға болады.

Т_нас.пл. = Т_{нас.дегаз.} * 0,2 * Р_пл. - 0,1 * Г (1.1)

Р_пл. – ағымдағы қабаттағы қысым, Мпа

Г – қабаттағы мұнайдың газ құрамы м³/ м³

Бор кен орындары үшін есеп бойынша ол +46,6 – дан +48,7⁰С аралығында болады, яғни қабаттағы температураға жақын. Топырлы жер үшін 1газ құрамына байланысты +26 – дан +43⁰С дейін ауытқып, орташа +35⁰С құрайды.

Газдың қасиеттері

Құмкөл кен орнында газ құрамының бөліктерін зерттеу барлау басталғаннан бастап және өңдеу барысында ЮКНГР экспедициясының зертханасының, Ташкент қаласындағы ИГИРНИГМ және НИПИ мұнай газ институтының физикалық – химиялық зерттеулік зертхананың күшімен шындалды.

Құмкөл кен орнының ілеспе газының өзіне тән ерекшелігі салыстырмалы түрде көмірсутегі емес қоспалардың – күкіртті сутегі, азот, гелий құрамының жоғарылығы болып табылады. Газдың гелийлігі геологиялық барлау жұмыстарын жүргізу кезінде алынған 18 сынақ бойынша Алматы қаласындағы «ПГО ЮжКазгеология» зертханасындағы зерттеулермен анықталған. Гелийдің құрамы қор бойынша орташа салмағы, кен орны бойынша 0,026% құрайды.

1990 – 1995 жж. «НИПИмұнайгаз» және ЮКНГР экспедициясының зертханаларында орындалған ағымдағы зерттеулермен (қабаттағы мұнайды бір рет газсыздандырудан 60 сынақтан астам), жалпы бор шөгіндісіндегі газда ауыр көмірсутегінің жоғарғы қуаты анықталды. Орташа пайдалану нысандары бойынша параметрлер зерттеулер бойынша қорытындыланған күйінде келтірілген.

Кен орны бойынша жұмыс факторы тек қабаттағы қысым Р_НАС төмендемеген жағдайда есептелгенге сәйкес болады. Мұнайдың қабатты газсыздандыруы бар кезінде жұмыс газ факторы есептелгеннен асып түседі және оны тек тікелей өлшеулермен анықтауға болады.