91. Пабочныя і ўстаўныя канструкцыі. Знакі прыпынку.

У вуснай і пісьмовай мове часта ужыв.пабочн.словы (спалуч.слоу,сказы),напр.:мабыць,напэуна,безумоуна,такім чынам,як людзі кажуць. Не звязваючыся з асноунымі членамі сказа ні падпар.сув.,ні злучнікавай сув.,пабочныя канструкцыі даюць магчымасць звярнуць увагу на асобныя аспекты паведамлення або даць адпаведную ацэнку выказанай думцы.: І голас,здаецца, знаёмы, а пазнаць, каюся, не магу. Пабочныя словы і спал.слоу найчасцей перадаюць лагічную ацэнку вервгоднасці,пэунасці або няпэунасці таго, аб чым гаворыцца у сказе. Пабочн.сл.,утвараюць сэнсавае адзінства з дзеясловам, могуць на пісьме і не адасабляцца,даволі часта апускаюцца коскі пры словах сапрауды, бадай, можа.

Пабочн.сл.у вусн.мове выдзяляюцца інтанацыйна,а на пісьме выд.коскамі або працяжнікам.У афіц.-дзелав.паперах,навук.працах часта ужыв.паб.слова напрыклад, якое аднос.да усяго сказа і звыч.выдзял.коскамі.

Пабочн.словы у мауленні асобных людзей становяцца словамі-паразітамі, бо іх пачынаюць ужываць без усякай патрэбы(значыць,так сказаць, само сабой.як гаворыцца.

Устаун.канструкцыі(гэта словы,выразы,сказы) уносяць у асноуны сказ дадатковыя заувагі, тлумачэнні і выдзяляюцца дужкамі або працяжнікам. Уст.каструкцыі не выражаюць суб’ектыуных (мадальных,эмацыянальных,экспрэсіуных) адносін да выказанай думкі, таму яны свабодна ужыв.ва усіх стылях мовы.

93-97. Пунктуацыя

Пунктуацыя, яе гiсторыя. Тыпы знакаy прыпынку. Метолдыка навучання пунктуацыi y школе. Пунктуацыйны разбор.

Пунктуацыя (ад. лац. punctum-кропка) – збор правiл пра аднастайную пастаноyку знакаy прыпынку y пiсьмовых тэкстах. Знакi прыпынку – графiчныя знакi, якiя выкарыстоyваюцца на пiсьме для вылучэння сiнтаксiчных частак тэксту, падзелу сказа. Пунктуацыйнае афармленне пiсьмовых тэкстаy ажыццяyляецца з глыбокай старажытнасцi.

Тыпы знакаy прыпынку:

1.Паводле знешнiх графiчных прыкмет: 1)кропкавыя знакi (кропка, коска, двукроп’е, кропка з коскай); лiнейныя (працяжнiк) i пункцiрна-лiнейныя (шматкроп’е), фiгурныя (пытальнiк, клiчнiк, дужкi, двукоссе); 2) аднаэлементныя (кропка, коска…), двухэлементныя ( пытальнiк, двукроп’е…) i трохэлементныя (шматкроп’е); 3)няпарныя (кропка, пытальнiк…) i парныя ( дужкi i двукоссе; дзве коскi…).

2. Паводле ролi, функцыi: Раздзяляльныя знакi(кропка, клiчнiк, пытальнiк у канцы сказа); выдзяляльныя (дужкi, двукоссе, коскi, працяжнiкi, калi яны выдзяляюць нейкую частку сказа,каб паяснiць цi yдакладнiць).

3. Па суаднесенасцi са структурай, сэнсам цi iнтанацыяй: граматычныя (абумоyлены сiнтаксiсам, будовай сказа); сэнсавыя (ставяцца y залежнасцi ад сэнсу); iнтанацыйныя.

Знакi прыпынку з’яyляюцца часткай графiчнай сiстэмы мовы. Яны yказваюць на сэнсавае, структурнае i iнтанацыйнае раздзяленне i yспрыманне маyлення. Пунктуацыя y школьныя курсе бел. мовы вывучаецца y асноyным ва yзаемасцвязi з сiнтаксiсам i на яго аснове(трэба прытрымлiвацца прынцыпа сувязi пунктуацыi з сiнтаксiсам:пры разборы будовы сказа вычляняюцца пэyныя часткi, якiя аддзяляюцца пэyнымы знакамi прыпынку). Але паколькi яна вывучаецца на розных этапах навучання y школе (таму тут важны агульнадыдактычны прынцып пераемнасцi i паслядоyнасцi навучання), складае частку графiкi, выконвае сваю адметную ролю, мае сваю гiсторыю, то патрабуе i сваёй методыкi. Важным з’яyляецца прынцып сувязi пунктуацыi з развiццем маyлення i мыслення, калi вучнi асэнсоyваюць сэнс сказа, устанаyлiваюць сэнсавыя адносiны памiж часткамi y сказе(так рэалiзуецца прынцып назiрання над сэнсам). Такiм чынам, развiваюцца здольнасцi лагiчнага мыслення, афармлення тых цi iншых думак на пiсьме i yменнi ствараць тэксты. Разам зтым дзякуючы знакам прыпынку вучнi разумеюць тэксты пры yспрыманнi iх у вуснай i пiсьмовай формах. Яшчэ адзiн напрамак у навучаннi пунктуацыi - прынцып назiрання над iнтанацыйным афармленнем сказа, калi знак прыпынку залежыць ад iнтанацыi. Сення пры навучаннi пунктуацыi трэба павышаць ролю самастойнай працы вучняy, арганiзацыi iх на вырашэнне задач часткова-пошуковага характару (г.зн. па пытаннях настаyнiка шукаць адказы). Практыкаванны па пунктуацыi могуць быць вуснымi, пiсьмовымi i графiчнымi(складанне схем, графiчныя дыктанты).

Пунктуацыйны разбор – аналіз пастаноўкі знакаў прыпынку праводзіцца на аснове сінтаксічнага разбору, пры гэтым сення вылучаюцца знакі вышэйшага і ніжэйшага ўзроўню (у канцы сказа; паміж часткамі сказа), а не так, што знакі тлумачацца падрад.