57.Спробы мадэрнізацыі савецкай грамадска-палітычнай сістэмы падчас палітыкі перабудовы.

Прычыны крызісу і распаду СССР.

У першай палове 80-х г. 20ст. у СССР прадаўжаўся сістэмны крызіс, які пачаўся з 70-х г. і ўвайшоў у гісторыю як перыяд застою. У 1985г. да ўлады прыйшоў Гарбачоў.

Красавіцкі пленіўм ЦК КПСС узяў курс на паскарэнне сацыяльна-эканамічнага развіцця СССР. А калі нічога не атрымалася, тады была ўведзена назва – “перабудова”. Неабходнасць перабедовы была выклікана як знешнімі, так і ўнутранымі прычынамі.

Знешнія прычыны:1.гонка ўзбраенняў у ЗША. Для падтрымання ваенна-стратэгічнага парытэту з гэтай краінай, патрэбны былі вялікія матэрыальна-тэхнічныя і фінансавыя сродкі,высокаразвітая эканоміка.2.узрастанне эканамічнайзалежнасці ад Захаду.

Аднак больш важнымі былі ўнутраныя прычыны:

1.адбылося замаруджванне тэмпаў сацыяльна-эканамічнага развіцця.З 1970 г.

засталіся практычна нязменнымі ў адносінах да ЗША асноўныя паказчыкі развіцця эканомікі СССР. Усе гэта і выклікала застойныя з’явы ў эканоміцы, пагоршыла эканамічнае становішча СССР у свеце.

Аб’ектыўныя прычыны крызіснага становішча:

Велізарныя расходы на развіцце ваенна-прамысловага комплексу з-за небывалай гонкі ўзброенняў у ЗША;

Рэзкае падаражанне здабычы карысных выкапняў у сувязі з асваеннем райенаў Сібіры, дзе адсутнічала развітая інфраструктура;

Узросшыя выдаткі на пенсіі;

Савецкая сацыялістычная сістэма аказалася няздольнай да самавыжывання, самаўдасканальвання.

Суб’ектыктыўныя прычыны:Адміністрацыйна-бюракратычная, цэнтральная сістэма кіравання;Пасіўнасць, непаслядоўнасць цэнтральных органаў, якія ведалі пра недаходы, але не прынялі неабходных мер.

2. эканомка СССР, грамацкая сістэма ў цэлым пры прыросце эканамічнага патэнцыялу патрабавала новага падыходу.

Перабудову ў СССР (1985-1991) можна вызначыць як імкненне захаваць адміністрацыйна-камандны сацыялзм за кошт выпраўлення яго “асобных дэфармацый”, прыдаючы яму элементы дэмакратыі і рыначных адносін, не закранаючы карэнных асноў палітычнага і граматычнага ладу.

Першыя крокі паскарэння прывялі да пад’ему вытворчасці ў 1985-1986гг. Аднак у гэты час шэраг фактараў затармазілі гэты працэс і нават адкінулі назад. Істотны негатыўны ўплыў на яе аазала аварыя на Чарнобыльскай АЭС. Таму праграмма паскарэння развіцця страны засталася на паперы.

Вясною 1991г. адбыўся афіцыяльны роспуск Савета Эканамічнай Узаемадапамогі, тым самым адбыўся канчатковы распад сацыялістычнай сістэмы.

8 снежня 1991 г. кіраўнікі Беларусі, Расійскай Федэрацыі, Украіны ва ўмовах поўнага бяссілля саюзнай улады, разгортвання рэвалюцыі суверэнітэтаў падпісалі у Белавежскай пушчы пагадненне аб спыненні існавання СССР і аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў (СНД), якое было зацверджана Вярхоўнымі Саветамі гэтых рэспублік. Падзенне КПСС абумовіла развал СССР.

58. Асаблівасці ажыццяўлення новай эканамічнай палітыкі ў бсср.

Пад час грамадзянскай вайны 1918-1920 г існавала сістэма ваеннага камунізму, па іншаму ўвядзенне харчразвёрздкі – даваць злішлі прадукцыі на патрэбы дзяржаўнай арміі.Харч атрады – узброеныя каманды, якія забіралі не толькі злішкі, але і ўсё астатняе. Грамадзянская вайна скончылася і паўстала пытанне аб змяненні палітыкі ваеннага камунізму. 1920-1921 г сістэма ваеннага камунізму прывяла краіну да катастрофы, галадала 40 млн насельніцтва.Сяляне імкнуліся пасадзейнічаць на кіраўніцтва, выступалі за адмену ваеннага камунізму. 50 тыс салдат, на чале з Міхаілам Тухачэўскім падаўлялі паўстанне ў Тамбове. У сакавіку 1921 г адбылася такая падзея, як Кранштацкі мяцеж. Кранштат-крэпасць, якая прыкрывала Ленінград.Сутнасць:матросы прызываліся з Паволжжа, дзе быў голад, яны зналі, што адбываецца ў іх на радзіме. Таму матросы патрабавлі адмены палітыкі ваеннага камунізму. Троцкі падавіў гэтае паўстанне. Пасля падаўлення паўсання было зразумела, што гэтак прадоўжвацца болей не можа.Па гэтаму была ўтворана група на чале з Мікалаем Бухарыным – распрацавалі новую эканамічную праграму НЭП1921-1928. Уводзілі новыя мерапрыемствы: замена харчразвёрздкі на харчпадатак (людзі ведалі памеры падаткаў, якія патрэбна ўнесці ў дзяржаву, а злішкі прадукцыі рэлізаваліся на рынку ), зямля аддавалася сялянам на розныя патрэбы (у арэнду, ва ўласнасць, наёмную працу), дробныя прадпрыемствы аддаваліся ва ўласнасць, змянялася зарабатная плата, ад якасці і колькасці работы працаўніка, увядзенне савецкага чырвонца 1922 г.

1920 – план ГОЭЛРО (дзярж эликтрыфикацыя)

Дазвалялася здаваць зямлю ў арэнду і выкарыстоўваць наёмную працу пры ўмове, што члены сям’і наймальніка таксама працуюць. У гады нэпа ажыццяўляліся тры віды гандлю: прыватны, кааператыўны і дзяржаўны.

Дзяржава стала падтрымліваць дробныя і сярэднія прыватныя і кааператыўныя прадпрыемствы. Дазвалялася арэнда прамысловых прадпрыемстваў іншаземнымі фірмамі ў форме канцэсій. Узнаўлялася грашовая аплата працы. Заняпаўшая ў гады вайны і рэвалюцыйных пераўтварэнняў эканоміка Беларусі з пераходам да нэпа пачала адраджацца. Аднак поспехі першых гадоў нэпа прынеслі і вялікія эканамічныя праблемы. Яны былі выкліканы крызісам збыту, які ўзнік у выніку няправільнай цэнавай палітыкі дзяржавы, вялікай розніцы паміж коштам прамысловых і сельскагаспадарчых тавараў. Разыходжанне ў цэнах прывяло да таго, што селянін за прададзеную прадукцыю мог набыць прамтавараў у параўнанні з даваенным часам у 7 разоў менш.

Крызіс збыту абвастрыў фінансавую праблему. У ходзе пераадолення крызісу прымаліся меры па зніжэнні сабекошту прамысловай прадукцыі, цэн на тавары, скарачэнні накладных расходаў, удасканальвалася дзейнасць кіруючага апарату і інш. У выніку павысілася рэнтабельнасць прадпрыемстваў, узніклі ўмовы для зніжэння цэн на прамысловыя тавары. Хуткаму аднаўленню прамысловай вытворчасці садзейнічала не толькі новая эканамічная палітыка, але і творчая ініцыятыва рабочых, укараненне прагрэсіўных метадаў працы. Правядзенне ў жыццё новай эканамічнай палітыкі дазволіла ў кароткі тэрмін аднавіць прамысловасць, стабілізаваць эканоміку. Доля прыватніка ў валавой прамысловай прадукцыі зменшылася. У тых умовах выцясненне прыватніка было адной з памылак у справе кіраўніцтва эканомікай краіны.